Նևա (գետ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow blue.svgԱյս հոդվածը գետի մասին է։ Այլ գործածությունների համար, այցելեք Նևա (այլ կիրառումներ)։
Նևա (գետ)
Նևա գետ, Պետրոպավլովյան ամրոց
Նևա գետ, Պետրոպավլովյան ամրոց
Neva.png
Բնութագիր
Երկարություն 74 կմ
Ավազանի մակերես 281000 կմ2
Ավազան Բալթիկ ծով
Ջրի ծախս 2500 մ3
Ջրահոսք
Ակունք Պետրոկրեպոստ ծովախորշ, Լադոգա լիճ
 · Բարձրություն 4,29 մ
 · Կոորդինատներ 59°57′24″ հս. լ. 31°02′44″ ավ. ե. / 59.956667° հս. լ. 31.045556° աե. ե.
Գետաբերան Նևա խորշ, Ֆիննական ծոց
 · Բարձրություն 0,03 մ
 · Կոորդինատներ 59°56′41″ հս. լ. 30°18′34″ ավ. ե. / 59.944722° հս. լ. 30.309444° աե. ե.
Տեղակայում
Երկիր Ռուսաստան Ռուսաստան
Երկրամաս Լենինգրադի մարզ, Սանկտ Պետերբուրգ
Գետը Վիքիպահեստում

Նևա, գետ Ռուսաստանի Դաշնությունում (Լենինգրադի մարզ, Սանկտ Պետերբուրգ), որը միացնում է Լադոգա լիճը Բալթիկ ծովի Ֆիննական ծոցի Նևա գետի ծովախորշի հետ։

Երկարությունը 74 կմ է, սեփական ավազանի մակերեսը՝ 5 000 կմ²: Նևա գետը՝ միակն է, որը դուրս է հոսում Լադոգա լճից: Նևայի ափին գտնվում են չորս քաղաքներ՝ Շլիսելբուրգը, Կիրովսկը, Օտրադնոեն, Սանկտ Պետերբուրգը, և մի քանի տասնյակ այլ բնակավայրեր: Նավարկելի է ամբողջ երկայնքով, համարվում է Վոլգա-Բալթյան ջրային ուղու և Բելոմոր-Բալթյան ջրանցքի մի մասը:

Անվան ծագում[խմբագրել]

Ֆինական բառը ակտիվորեն օգտագործվում է ժամանակակից ֆիներեն լեզվի մեջ, այդ թվում նաև տեղանվանաբանության մեջ, neva բառի տեսքով, նշանակում է ճահճային տեղանքի տեսակ՝ անցումային ճահիճներ: Չունի նմանօրինակներ ուգրո-ֆիննական լեզուներումում, ինչը վկայում է ֆինական ծագման մասին:

Շվեդական վարկածն ամենաթույլն է. բոլոր շվեդական աղբյուրներում գետը կոչվում է Նևա, շվեդական տարածքների ընդլայնումը դեպի Ֆինլանդիա սկսցվել է շատ ավելի ուշ, երբ տարածքը արդեն բնակեցված էր և անվանումները արդեն տրվել էին:

Նևա գետի ջրանվան ծագման մյուս վարկածը առաջարկում է պատմաբան Վյաչեսլավ Կուլեշովի աշխատությունը, որի եզրակացությունները աջակցություն են ստացել հնագետ Դմիտրի Մաչինսկու[1] և ֆիննո-ուգորական լեզվագետներ Եվգենի Խելինսկու[2] և Վլադիմիր Նապոլսկու կողմից[3]:

Կուլեշովը եկել է այն եզրակացության, որ Նևա ջրանունը համարվում է հին եվրոպական և գալիս է հնդեվրոպական նախալեզվից *neṷa «նոր»: Նրա ծագումնաբանությունը կապված է Արևելյան Մերձբալթիկայի հնդեվրոպական ցեղերի հետ, ովքեր, հավանաբար, կապակցված են եղել հին գերմանացիների և բալթերի հետ: «Նոր» իմաստը կապված է գետի առաջացման առանձնահատկությունների հետ. հնարավոր է, որ հենց այդ հին գերմանացիները դարձել են վկաներ, թե ինչպես է ջուրը Լադոգա լճից ներթափանցում Ֆիննական ծոց, այդ պատճառով առաջացած գետը անվանել են «նոր»: Երբ արևելքից տարածաշրջան են եկել մերձբալթյան-ֆինական ժողովրդները, նրանք փոխառել են գետի այդ հնդեվրոպական անվանումը: Սլավոնական բնակչությունն իրենց հերթին փոխառել է Նևա անվանումը մերձբալթյան-ֆիննական Neva (joki) բառից: Գետի սկանդինավյան անվանումը, այդպիսով, մինչ այժմ պահպանել է բրոնզի դարից եկած իր շարունական իրավահարջորդությունը և սկզբնական իմաստը[4]:

Հին ռուսական ավանդության մեջ Նևա անվանումը առաջին անգամ կիրառվել է «Ալեքսանդր Նևսկու մասին պատմվածք»-ի մեջ (13-րդ դար): Դրանից առաջ հին ռուսական Նևո անվանումը գործածվում էր Լադոգա լճի համար:

Հիդրոգրաֆիա[խմբագրել]

Նևա գետի երկարությունը կազմում է 74 կմ, ավազանի մակերեսը՝ 281000 կմ2 է։ Գետի ջրի ծախսը միջինում կազմում է 2500 մ3։

Վտակներ[խմբագրել]

Նևա գետի վտակներն են ձախից՝ Մգա, Տոսնա, Իժորա, Սլավյանկա, Մուրզինկա, աջից՝ Օխտա, Սև գետերը։

Տես նաև[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

  • Мачинский Д. А., Кулешов B. C. Северные народы середины IV — первой половины VI в. в «Getica» Иордана // Ладога и Глеб Лебедев. Восьмые чтения памяти Анны Мачинской. СПб., 2004. С. 51.
  • Helimski E. Ladoga and Perm revisited // Studia Etymologica Cracoviensia 13 (2008) P. 75-88.
  • Этническая история: вопросы Владимиру Напольских
  • Кулешов В. С. Нева: свидетельства индоевропейской традиции // Ладога — первая столица Руси. 1250 лет непрерывной жизни. VII чтения памяти Анны Мачинской, 2003.