Նևա (գետ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow blue.svgԱյս հոդվածը գետի մասին է։ Այլ գործածությունների համար այցելեք Նևա (այլ կիրառումներ)։
Նևա
Нева
Neva-StPetersburg2.JPG
Նևա գետ, Պետրոպավլովյան ամրոց
Neva.png
Բնութագիր
Երկարություն 74 կմ
Ավազանի մակերես 281000 կմ2
Ավազան Բալթիկ ծով
Ջրի ծախս 2500 մ3
Ջրահոսք
Ակունք Պետրոկրեպոստ ծովախորշ, Լադոգա լիճ
 · Բարձրություն 4,29 մ
 · Կոորդինատներ 59°57′24″ հս․ լ. 31°2′44″ ավ. ե. / 59.95667° հս․. լ. 31.04556° ավ. ե. / 59.95667; 31.04556
Գետաբերան Նևա խորշ, Ֆիննական ծոց
 · Բարձրություն 0,03 մ
 · Կոորդինատներ 59°56′41″ հս․ լ. 30°18′34″ ավ. ե. / 59.94472° հս․. լ. 30.30944° ավ. ե. / 59.94472; 30.30944Կոորդինատներ: 59°56′41″ հս․ լ. 30°18′34″ ավ. ե. / 59.94472° հս․. լ. 30.30944° ավ. ե. / 59.94472; 30.30944
Տեղակայում
Երկիր Ռուսաստան Ռուսաստան
Երկրամաս Լենինգրադի մարզ, Սանկտ Պետերբուրգ
Գետը Վիքիպահեստում

Նևա (ռուս.՝ Нева), գետ Ռուսաստանում (Լենինգրադի մարզ, Սանկտ Պետերբուրգ), որը միացնում է Լադոգա լիճը Բալթիկ ծովի Ֆիննական ծոցի Նևա գետի ծովախորշի հետ։

Երկարությունը 74 կմ է, սեփական ավազանի մակերեսը՝ 5 000 կմ²: Նևա գետը՝ միակն է, որը դուրս է հոսում Լադոգա լճից։ Նևայի ափին գտնվում են չորս քաղաքներ՝ Շլիսելբուրգը, Կիրովսկը, Օտրադնոեն, Սանկտ Պետերբուրգը, և մի քանի տասնյակ այլ բնակավայրեր։ Նավարկելի է ամբողջ երկայնքով, համարվում է Վոլգա-Բալթյան ջրային ուղու և Բելոմոր-Բալթյան ջրանցքի մի մասը։

Անվան ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիննական բառը ակտիվորեն օգտագործվում է ժամանակակից ֆիներեն լեզվի մեջ, այդ թվում նաև տեղանվանաբանության մեջ, neva բառի տեսքով, նշանակում է ճահճային տեղանքի տեսակ՝ անցումային ճահիճներ։ Չունի նմանօրինակներ ուգրո-ֆիննական լեզուներումում, ինչը վկայում է ֆինական ծագման մասին։

Շվեդական վարկածն ամենաթույլն է. բոլոր շվեդական աղբյուրներում գետը կոչվում է Նևա, շվեդական տարածքների ընդլայնումը դեպի Ֆինլանդիա սկսցվել է շատ ավելի ուշ, երբ տարածքը արդեն բնակեցված էր և անվանումները արդեն տրվել էին։

Նևա գետի ջրանվան ծագման մյուս վարկածը առաջարկում է պատմաբան Վյաչեսլավ Կուլեշովի աշխատությունը, որի եզրակացությունները աջակցություն են ստացել հնագետ Դմիտրի Մաչինսկու[1] և ֆիննո-ուգորական լեզվագետներ Եվգենի Խելինսկու[2] և Վլադիմիր Նապոլսկու կողմից[3]:

Կուլեշովը եկել է այն եզրակացության, որ Նևա ջրանունը համարվում է հին եվրոպական և գալիս է հնդեվրոպական նախալեզվից *neṷa «նոր»: Նրա ծագումնաբանությունը կապված է Արևելյան Մերձբալթիկայի հնդեվրոպական ցեղերի հետ, ովքեր, հավանաբար, կապակցված են եղել հին գերմանացիների և բալթերի հետ։ «Նոր» իմաստը կապված է գետի առաջացման առանձնահատկությունների հետ. հնարավոր է, որ հենց այդ հին գերմանացիները դարձել են վկաներ, թե ինչպես է ջուրը Լադոգա լճից ներթափանցում Ֆիննական ծոց, այդ պատճառով առաջացած գետը անվանել են «նոր»: Երբ արևելքից տարածաշրջան են եկել մերձբալթյան-ֆինական ժողովրդները, նրանք փոխառել են գետի այդ հնդեվրոպական անվանումը։ Սլավոնական բնակչությունն իրենց հերթին փոխառել է Նևա անվանումը մերձբալթյան-ֆիննական Neva (joki) բառից։ Գետի սկանդինավյան անվանումը, այդպիսով, մինչ այժմ պահպանել է բրոնզի դարից եկած իր շարունական իրավահարջորդությունը և սկզբնական իմաստը[4]:

Հին ռուսական ավանդության մեջ Նևա անվանումը առաջին անգամ կիրառվել է «Ալեքսանդր Նևսկու մասին պատմվածք»-ի մեջ (13-րդ դար)։ Դրանից առաջ հին ռուսական Նևո անվանումը գործածվում էր Լադոգա լճի համար։

Հիդրոգրաֆիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նևա գետի երկարությունը կազմում է 74 կմ, ավազանի մակերեսը՝ 281000 կմ2 է։ Գետի ջրի ծախսը միջինում կազմում է 2500 մ3։

Վտակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նևա գետի վտակներն են ձախից՝ Մգա, Տոսնա, Իժորա, Սլավյանկա, Մուրզինկա, աջից՝ Օխտա, Սև գետերը։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Мачинский Д. А., Кулешов B. C. Северные народы середины IV — первой половины VI в. в «Getica» Иордана // Ладога и Глеб Лебедев. Восьмые чтения памяти Анны Мачинской. СПб., 2004. С. 51.
  • Helimski E. Ladoga and Perm revisited // Studia Etymologica Cracoviensia 13 (2008) P. 75-88.
  • Этническая история: вопросы Владимиру Напольских
  • Кулешов В. С. Нева: свидетельства индоевропейской традиции // Ладога — первая столица Руси. 1250 лет непрерывной жизни. VII чтения памяти Анны Мачинской, 2003.