Ալֆրեդ Ջուլս Էյեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Ալֆրեդ Ջուլս Էյեր
Alfred Jules Ayer.png
Ծնվել էհոկտեմբերի 29, 1910(1910-10-29)[1][2][3][4][5][6][7][8] Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Մահացել էհունիսի 27, 1989(1989-06-27)[1][2][3][4][5][6] (78 տարեկանում) կամ հուլիսի 26, 1989(1989-07-26)[8] (78 տարեկանում) Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն
ՔաղաքացիությունFlag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Դավանանքաթեիզմ
Ուղղությունաթեիզմ և Տրամաբանական պոզիտիվիզմ[9]
Մասնագիտությունգիտության փիլիսոփա, մանկավարժ, փիլիսոփա և պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ)Լոնդոնի համալսարանի քոլեջ
Գործունեության ոլորտԻմացաբանություն[9], philosophical logic?[9] և Բարոյագիտություն[9]
ԱնդամակցությունԱրվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատերՔրայսթ Չյորչ և Իթըն քոլեջ
Գիտական աստիճանփիլիսոփայության դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[1]
Ազդվել էԲերտրան Ռասել[9], Ռուդոլֆ Կառնապ[9] և Գիլբերտ Ռայլ[9]
ՊարգևներԲրիտանական ակադեմիայի անդամ և Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ
Երեխա(ներ)Julian Ayer?[3]
ՀայրJules Louis Cyprian Ayer?[3]

Սըր Ալֆրեդ Ջուլս Էյեր[10] (անգլ.՝ Alfred Jules Ayer, հոկտեմբերի 29, 1910(1910-10-29)[1][2][3][4][5][6][7][8], Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - հունիսի 27, 1989(1989-06-27)[1][2][3][4][5][6] կամ հուլիսի 26, 1989(1989-07-26)[8], Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի փիլիսոփա-նեոպոզիտիվիստ[11], վերլուծական փիլիսոփայության ներկայացուցիչ, ըստ որոշ գնահատականների` 20-րդ դարի կեսերի առաջատարներից մեկը[12]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էյերի մայրը` Ռեյնե Սիտրոենը, ծագում է հոլանդա-հրեական հայտնի Սիտրոեն ընտանիքից, որը Ֆրանսիայում ավտոմեքենա արտադրող ընկրության սեփականատեր էր: Հայրը` Ժյուլ Էյերը, ծագումով Շվեյցարիայից էր և աշխատում էր Ռոթշիլդ ընտանիքի ֆինանսական հաստատությունում[13]:

Կրթություն է ստացել Իթըն քոլեջում և օքսֆորդյան Քրիստ Չըրչ քոլեջում, որտեղ և 1933 թվականից սկսել է իր դասախոսական կարիերան` մեկ տարի Վիեննայում ապրելուց և Վիեննայի խմբակի պոզիտիվիզմի ծրագրին ծանոթանալուց հետո:

1946-1959 թվականներին եղել է Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի (անգլ.՝ University College London) տրամաբանության և գիտակցության փիլիսոփայության պրոֆեսոր: Այնուհետև տեղափոխվել է Օքսֆորդի համալսարան, որտեղ 1959-1978 թվականներին եղել է տրամաբանության պրոֆեսոր: 1959-1978 թվականներին եղել է օքսֆորդյան Նոր քոլեջի, 1978-1983 թվականներին` Վուլֆսոն քոլեջի խորհրդի անդամ:

1951-1952 թվականներին ղեկավարել է Արիստոտելյան ընկերությունը (Aristotelian Society): 1952 թվականին ընտրվել է Բրիտանական ակադեմիայի անդամ[14]: Եղել է Փիլիսոփայության միջազգային ակադեմիայի անդամ[15]: 1963 թվականին դարձել է Ամերիկյան արվեստի և գիտության ակադեմիայի օտարերկրացի պատվավոր անդամ: Եղել է Բրիտանական հումանիտար ասոցացիայի առաջին փոխնախագահը, իսկ 1965-1970 թվականներին` դրա նախագահը:

1970 թվականին նրան շնորհվել է ասպետի կոչում[16]:

«Տոտտենհեմ Հոտսպուր» ֆուտբոլային ակումբի երկրպագու էր[17]:

Փիլիսոփայություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էյերի փիլիսոփայական հայացքները ձևավորվել են Ռասսելի նեոռեալիզմի, ավստրիական տրամբանական պոզիտիվիզմի և բրիտանական էմպիրիզմի ավանդույթի հիման վրա: Լինելով Վիեննայի խմբակի գաղափարների քարոզիչ` Էյերի ուշ շրջանի աշխատանքներին բնորոշ են լեզվաբանական փիլիսոփայության միտումները:

Տարբերակում էր վերլուծական և սինթեզված նախադասություններ: Նա ֆիզիկական օբյեկտներն ընկալում էր որպես «զգայական տվյալների» տրամաբանական կառուցվածք:

Ճանաչողության տեսության մեջ մշակել է հաստատման հայեցակարգ: Էյերը տարբերակում է վավերացման «ուժեղ» և «թույլ» սկզբունքներ: «Պնդումները հաստատվող են համարվում տերմինի ուժեղ իմաստով,-գրել է նա,-միայն այն դեպքում, եթե նրա ճշմարտացիությունը կարող է վճռականորեն հաստատվել փորձի միջոցով: Բայց այն հաստատվող է թույլ իմաստով, եթե փորձն այն կարող է հավանական դարձնել»[18]: Ըստ Էյերի, այս սկզբունքից հետևում է, որ մետաֆիզիկայի, աստվածաբանության, էստեթիկայի և էթիկայի ենթադրությունները բառացիորեն անիմաստ են և հետևաբար չեն կարող լինել ո՛չ ճշմարիտ, ո՛չ էլ կեղծ:

Aquote1.png մետաֆիզիկական բոլոր պնդումներն անիմաստ են Aquote2.png


Նա համարում էր, որ Աստծո գոյության մասին կրոնական պնդումները ճշմարիտ կամ կեղծ չեն, այլ զուրկ են նշանակությունից: Սրանք մետաֆիզիկական կեզծ պնդումներ են: Ճիշտ նույն կերպ անիմաստ է նաև աթեիզմը, որի հայտարարությունները (Աստված գոյություն չունի) կախված են կրոնական պնդումներից: Միևնույն ժամանակ էսթետիկական և էթիկական դատողությունները, ինչպես նաև` կրոնական բնույթի որոշ դատողությունները կարող են կրել «զգացմունքային» բեռնվածություն` արտահայտելով դրանք արտաբերով մարդկանց ներքին աշխարհը, այսինքն` դրանք հոգեբանության ուսումնասիրման առարկաներ են:

Մեջբերումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Բարոյական դատողություններն օբյեկտիվ նշանակություն չունեն` իրենց` փորձով ստուգելու անհնարինության պատճառով:
  • Բարոյական դատողությունները ո՛չ ճշմարտություն են պարունակում, ո՛չ էլ մոլորություն: Դրանք ոչինչ չեն արտահայտում, բացի մեր զգացմունքներից ու ցանկություններից, ինչպես նաև տարբեր ռեակցիաներից, որոնք նրան ակնկալում են առաջացնել:
  • Էթիկան հանգեցնում է այն ուսումնասիրությանը, թե մենք ինչ ենք ուզում և ինչ չենք ուզում: Բարու և չարի հասկացությունններն այլ նշանակություն ուղղակի չունեն:
  • Եթե գիտությունն առանց փիլիսոփայության, կարելի է ասել, կույր է, ապա փիլիսոփայությունն առանց գիտության փաստացի դատարկ է[19]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 SNAC — 2010.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Lundy D. R. The Peerage — ed. size: 717826
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Encyclopædia Britannica
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Indiana Philosophy Ontology Project
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Munzinger-Archiv — 1913.
  7. 7,0 7,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Czech National Authority Database
  9. 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 Collinson D. 20 -րդ դարի փիլիսոփաների կենսագրական բառարան (1996 թ.) — 1996. — ISBN 978-0-415-06043-1
  10. Айер / М. В. Лебедев // А — Анкетирование. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 310. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 1). — ISBN 5-85270-329-X.
  11. Айер
  12. Никоненко С. В. Аналитическая философия: основные концепции. — СПб: Изд-во СПбГУ, 2007. — С. 131
  13. A. J. Ayer: A Life
  14. Deceased Fellows - British Academy Archived 2015-09-23 at the Wayback Machine.
  15. Айер Алфред Джулс // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  16. Կաղապար:London Gazette
  17. Wilson A. N. (2003)։ Iris Murdoch as I knew her։ London: Hutchinson։ էջ 156։ ISBN 978-0-09-174246-1 
  18. Декарт и лингвистическая философия Archived 2010-02-05 at the Wayback Machine.
  19. АЙЕР, Альфред Джулс (р. 1910). Английский философ(չաշխատող հղում)