Ալֆրեդ Ջուլս Էյեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Ալֆրեդ Ջուլս Էյեր
Alfred Jules Ayer.png
Ծնվել էհոկտեմբերի 29, 1910(1910-10-29)[1][2][3][…] Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Մահացել էհունիսի 27, 1989(1989-06-27)[1][2][3][…] (78 տարեկան) կամ հուլիսի 26, 1989(1989-07-26)[4] (78 տարեկան) Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն
ՔաղաքացիությունFlag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Դավանանքաթեիզմ
Ուղղությունաթեիզմ և Տրամաբանական պոզիտիվիզմ[5]
Մասնագիտությունգիտության փիլիսոփա, մանկավարժ, փիլիսոփա և պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ)Լոնդոնի համալսարանի քոլեջ
Գործունեության ոլորտիմացաբանություն[5], Փիլիսոփայական տրամաբանություն[5] և բարոյագիտություն[5]
ԱնդամակցությունԱրվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատերՔրայսթ Չյորչ և Իթըն քոլեջ
Գիտական աստիճանփիլիսոփայության դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[1]
Եղել է գիտական ղեկավարPeter Unger?
Ազդվել էԲերտրան Ռասել[5], Ռուդոլֆ Կառնապ[5] և Գիլբերտ Ռայլ[5]
ՊարգևներԲրիտանական ակադեմիայի անդամ, Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ և Ասպետ-բակալավր
Ամուսին(ներ)Grace Isabel Renée Lees?, Alberta Wells? և Վանեսա Սալմոն
Երեխա(ներ)Julian Ayer?[2]
ՀայրJules Louis Cyprian Ayer?[2]

Սըր Ալֆրեդ Ջուլս Էյեր[6] (անգլ.՝ Alfred Jules Ayer, հոկտեմբերի 29, 1910(1910-10-29)[1][2][3][…], Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - հունիսի 27, 1989(1989-06-27)[1][2][3][…] կամ հուլիսի 26, 1989(1989-07-26)[4], Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի փիլիսոփա-նեոպոզիտիվիստ[7], վերլուծական փիլիսոփայության ներկայացուցիչ, ըստ որոշ գնահատականների` 20-րդ դարի կեսերի առաջատարներից մեկը[8]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էյերի մայրը` Ռեյնե Սիտրոենը, ծագում է հոլանդա-հրեական հայտնի Սիտրոեն ընտանիքից, որը Ֆրանսիայում ավտոմեքենա արտադրող ընկերության սեփականատեր էր: Հայրը` Ժյուլ Էյերը, ծագումով Շվեյցարիայից էր և աշխատում էր Ռոթշիլդ ընտանիքի ֆինանսական հաստատությունում[9]:

Կրթություն է ստացել Իթըն քոլեջում և օքսֆորդյան Քրիստ Չըրչ քոլեջում, որտեղ և 1933 թվականից սկսել է իր դասախոսական կարիերան` մեկ տարի Վիեննայում ապրելուց և Վիեննայի խմբակի պոզիտիվիզմի ծրագրին ծանոթանալուց հետո:

1946-1959 թվականներին եղել է Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի (անգլ.՝ University College London) տրամաբանության և գիտակցության փիլիսոփայության պրոֆեսոր: Այնուհետև տեղափոխվել է Օքսֆորդի համալսարան, որտեղ 1959-1978 թվականներին եղել է տրամաբանության պրոֆեսոր: 1959-1978 թվականներին եղել է օքսֆորդյան Նոր քոլեջի, 1978-1983 թվականներին` Վուլֆսոն քոլեջի խորհրդի անդամ:

1951-1952 թվականներին ղեկավարել է Արիստոտելյան ընկերությունը (Aristotelian Society): 1952 թվականին ընտրվել է Բրիտանական ակադեմիայի անդամ[10]: Եղել է Փիլիսոփայության միջազգային ակադեմիայի անդամ[11]: 1963 թվականին դարձել է Ամերիկյան արվեստի և գիտության ակադեմիայի օտարերկրացի պատվավոր անդամ: Եղել է Բրիտանական հումանիտար ասոցացիայի առաջին փոխնախագահը, իսկ 1965-1970 թվականներին` դրա նախագահը:

1970 թվականին նրան շնորհվել է ասպետի կոչում[12]:

«Տոտտենհեմ Հոտսպուր» ֆուտբոլային ակումբի երկրպագու էր[13]:

Փիլիսոփայություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էյերի փիլիսոփայական հայացքները ձևավորվել են Ռասսելի նեոռեալիզմի, ավստրիական տրամբանական պոզիտիվիզմի և բրիտանական էմպիրիզմի ավանդույթի հիման վրա: Լինելով Վիեննայի խմբակի գաղափարների քարոզիչ` Էյերի ուշ շրջանի աշխատանքներին բնորոշ են լեզվաբանական փիլիսոփայության միտումները:

Տարբերակում էր վերլուծական և սինթեզված նախադասություններ: Նա ֆիզիկական օբյեկտներն ընկալում էր որպես «զգայական տվյալների» տրամաբանական կառուցվածք:

Ճանաչողության տեսության մեջ մշակել է հաստատման հայեցակարգ: Էյերը տարբերակում է վավերացման «ուժեղ» և «թույլ» սկզբունքներ: «Պնդումները հաստատվող են համարվում տերմինի ուժեղ իմաստով,-գրել է նա,-միայն այն դեպքում, եթե նրա ճշմարտացիությունը կարող է վճռականորեն հաստատվել փորձի միջոցով: Բայց այն հաստատվող է թույլ իմաստով, եթե փորձն այն կարող է հավանական դարձնել»[14]: Ըստ Էյերի, այս սկզբունքից հետևում է, որ մետաֆիզիկայի, աստվածաբանության, էստեթիկայի և էթիկայի ենթադրությունները բառացիորեն անիմաստ են և հետևաբար չեն կարող լինել ո՛չ ճշմարիտ, ո՛չ էլ կեղծ:

Aquote1.png մետաֆիզիկական բոլոր պնդումներն անիմաստ են Aquote2.png


Նա համարում էր, որ Աստծո գոյության մասին կրոնական պնդումները ճշմարիտ կամ կեղծ չեն, այլ զուրկ են նշանակությունից: Սրանք մետաֆիզիկական կեզծ պնդումներ են: Ճիշտ նույն կերպ անիմաստ է նաև աթեիզմը, որի հայտարարությունները (Աստված գոյություն չունի) կախված են կրոնական պնդումներից: Միևնույն ժամանակ էսթետիկական և էթիկական դատողությունները, ինչպես նաև` կրոնական բնույթի որոշ դատողությունները կարող են կրել «զգացմունքային» բեռնվածություն` արտահայտելով դրանք արտաբերով մարդկանց ներքին աշխարհը, այսինքն` դրանք հոգեբանության ուսումնասիրման առարկաներ են:

Մեջբերումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Բարոյական դատողություններն օբյեկտիվ նշանակություն չունեն` իրենց` փորձով ստուգելու անհնարինության պատճառով:
  • Բարոյական դատողությունները ո՛չ ճշմարտություն են պարունակում, ո՛չ էլ մոլորություն: Դրանք ոչինչ չեն արտահայտում, բացի մեր զգացմունքներից ու ցանկություններից, ինչպես նաև տարբեր ռեակցիաներից, որոնք նրան ակնկալում են առաջացնել:
  • Էթիկան հանգեցնում է այն ուսումնասիրությանը, թե մենք ինչ ենք ուզում և ինչ չենք ուզում: Բարու և չարի հասկացությունններն այլ նշանակություն ուղղակի չունեն:
  • Եթե գիտությունն առանց փիլիսոփայության, կարելի է ասել, կույր է, ապա փիլիսոփայությունն առանց գիտության փաստացի դատարկ է[15]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Lundy D. R. The Peerage
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 4,2 https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=ola2002150474
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 Collinson D. Biographical Dictionary of Twentieth-Century Philosophers — 1996. — ISBN 978-0-415-06043-1
  6. Айер / М. В. Лебедев // А — Анкетирование. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 310. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 1). — ISBN 5-85270-329-X.
  7. Айер
  8. Никоненко С. В. Аналитическая философия: основные концепции. — СПб: Изд-во СПбГУ, 2007. — С. 131
  9. A. J. Ayer: A Life
  10. Deceased Fellows - British Academy Archived 2015-09-23 at the Wayback Machine.
  11. Айер Алфред Джулс // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  12. Կաղապար:London Gazette
  13. Wilson A. N. (2003)։ Iris Murdoch as I knew her։ London: Hutchinson։ էջ 156։ ISBN 978-0-09-174246-1 
  14. Декарт и лингвистическая философия Archived 2010-02-05 at the Wayback Machine.
  15. АЙЕР, Альфред Джулс (р. 1910). Английский философ(չաշխատող հղում)