Սիրամարգակն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սիրամարգակն
Սիրամարգակն
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Հոդվածոտանիներ
Դաս Միջատներ
Ենթադաս Թեփուկաթևավորներ
Վերնակարգ Amphiesmenoptera
Ցեղ Inachis
Տեսակ Սիրամարգակն
Լատիներեն անվանում
Inachis io Linnaeus, 1758
Հոմանիշներ
    • P. fulva Oudemans, 1905[1].

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերների որոնում
Վիքիպահեստում




Սիրամարգակն (լատիներեն՝ Inachis io[2][3]) կամ ցերեկային սիրամարգակն, նիմֆալիդների ընտանիքի ցերեկային թիթեռների տեսակ[4]:

Առանձնյակի լատիներեն կենսաբանական անունը՝ Īnachis[5], տրվել է ի պատիվ հին հունական արքա Ինախոսի և նրա դստեր Իոյի։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առջևի թևերի երկարությունը կազմում է 27-31 մմ, ընդհանուր թևերը՝ մինչև 62 մմ[6]:

Թիթեռների էգերը սովորաբար լինում են ավելի մեծ, քան արուները։ Թևերը ունեն վառ գունավորում։ Հիմնական գույներն են՝ շագանակագույնը և կարմիրը[7]:

Թևերի վրա կան նաև չորս խոշոր «աչքեր» հիշեցնող կապույտ կետեր։ Այդ պատճառով էլ այս թիթեռները ստացել են «սիրամարգակն» անվանումը[8]: Ցերեկային սիրամարգակնի գունավորման առաջացումը պայմանավորված է հարսնյակի վրա ջերմության և ցրտի ազդեցությամբ[9]: Թևերի ստորին մակերեսը սև-շագանակագույն է, ավելի բաց, ալիքաձև ակոսավոր գծերով[10]:

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնական արեալ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիրամարգակն, Լատվիա, Ռիգա

«Սիրամարգակն» կոչվող թիթեռները տարածված են Եվրասիա աշխարհամասի արտաարևադարձային լայնություններում, ինչպես նաև Ճապոնիայում։ Հյուսիսում՝ մինչև հյուսիսային լայնության 60°-ը։

Հանդիպում են Արևելյան Եվրոպայի ողջ տարածքում՝ Ուկրաինայում, Բելառուսում, Մերձբալթյան հանրապետություններում, Լեհաստանում, Չեխիայում, Անդրկովկասի որոշ հատվածներում (հիմնականում Ադրբեջանի Հանրապետությունում

Տարածված են նաև Գերմանիայի արևելքում, բացակայում են Կրետե կղզում՝ Հունաստանում և Հյուսիսային Աֆրիկայում[9]:

Բնական միջավայր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս թիթեռները ապրում են դաշտավայրերում, մարգագետնային տարածություններում, անտառներում, գետերի ափերին, լճակների մոտ և այլուր։

Բացի այդ ապրում են նաև մարդաբնակ վայրերում՝ անտառային զբոսայգիներում, քաղաքային զբոսայգիներում և բնակելի տարածքներում։

Տարածված են ծովի մակարդակից մինչև 2000-2500 մետր բարձրություններում։

Բազմացում և զարգացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թիթեռների ձվեր
Թրթուր
Հարսնյակ

Բեղմնավորումը ներքին է։ Բաժանասեռ կենդանիներ են և լավ արտահայտված է սեռական դիմորֆիզմը։ Բազմացումը իրականանում է սեռական ճանապարհով։

Արուների սպերմատոզոիդները էգի սեռական ուղիներում շատ երկար պահպանում են կենսունակությունը։ Այս թիթեռները առավել լավ են հարմարվել գոյության պայմաններին՝ կենսակերպին և կենսամիջավայրին։

Բացառվում է հասուն թիթեռի և թրթուռի միջև ներտեսակային պայքարը (գոյության կռիվ, բնական ընտրություն), քանի որ նրանք սնվում են տարբեր տեսակի սննդով։

Ձու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինկուբացիոն շրջանում էգերը դնում են 100-300 ձու։

Թրթուր և հարսնյակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիրամարգակնը, ինչպես և մյուս թիթեռները, զարգանում է լրիվ կերպարանափոխությամբ (լրիվ մետամորֆոզձու, այնուհետև անցնում է հարսնյակային փուլ:

Առողջ հարսնյակը դառնում է թրթուր, իսկ թրթուրը մեծանալով դառնում է հասուն միջատ՝ թիթեռ: Ձվից դուրս եկած թրթուռները խիստ տարբերվում են սեռահասուն միջատից և հարսնյակից։

Սիրամարգակն կոչվող թիթեռների թրթուրը ունի սև գունավորում և չափերով շատ փոքր է։

Թրթուրը, առատ սնվելով, մի քանի անգամ մաշկափոխությունից հետո հասնում է որոշակի մեծության։ Այդ ժամանակ այն դադարում է սնվել և շարժվել, ամրանում է պարիսպների կամ ծառերի բներին և վերածվում հարսնյակի։

Հարսնյակային շրջանի փոփոխություններից են այն, որ միջատը ձեռք է բերում իր կենսական օրգանները և սկսում են զարգանալ հյուսվածքները։ Այս ձևափոխություններից հետո հարսնյակից դուրս է գալիս հասուն թիթեռը՝ իրեն բնորոշ գունավորմամբ։

Փոստային նամականիշ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Дневной павлиний глаз (Aglais io)»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-02-ին 
  2. Стриганова Б. Р., Захаров А. А. Пятиязычный словарь названий животных: Насекомые (латинский-русский-английский-немецкий-французский) / Под ред. д-ра биол. наук, проф. Б. Р. Стригановой. — М.: РУССО, 2000. — С. 270. — 1060 экз. — ISBN 5-88721-162-8.
  3. Коршунов Ю. П. Определители по флоре и фауне России // Булавоусые чешуекрылые Северной Азии. Выпуск 4. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2002. — С. 57. — ISBN 5-87317-115-7.
  4. Panfili Paolo Mazzei,Daniel Morel,Raniero։ «Moths and Butterflies of Europe and North Africa»։ www.leps.it։ Վերցված է 2016-03-19 
  5. «Peacock butterfly videos, photos and facts - Inachis io»։ ARKive (en-GB)։ Վերցված է 2016-03-19 
  6. Price Peter W. (1997-08-12)։ Insect Ecology (անգլերեն)։ John Wiley & Sons։ ISBN 9780471161844 
  7. Vallin Adrian, Jakobsson Sven, Lind Johan, Wiklund Christer (2005-06-22)։ «Prey survival by predator intimidation: an experimental study of peacock butterfly defence against blue tits»։ Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 272 (1569): 1203–1207։ ISSN 0962-8452։ PMID 16024383։ doi:10.1098/rspb.2004.3034 
  8. Merilaita Sami, Vallin Adrian, Kodandaramaiah Ullasa, Dimitrova Marina, Ruuskanen Suvi, Laaksonen Toni (2011-07-26)։ «Number of eyespots and their intimidating effect on naïve predators in the peacock butterfly»։ Behavioral Ecology (անգլերեն): arr135։ ISSN 1045-2249։ doi:10.1093/beheco/arr135 
  9. 9,0 9,1 Лампетр К. Атлас бабочек и гусениц. Места обитания. Физические характеристики. Поведение. Размножение/К. Ламперт; Под ред. А. И. Быховца. Мн.: Харвест, 2003. 736 с.
  10. Կաղապար:Книга:Пятиязычный словарь названий животных. Насекомые

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Стриганова Б. Р., Захаров А. А. Пятиязычный словарь названий животных: Насекомые (латинский-русский-английский-немецкий-французский) / Под ред. д-ра биол. наук, проф. Б. Р. Стригановой. — М.: РУССО, 2000. — С. 270. — 1060 экз. — ISBN 5-88721-162-8..
  • Коршунов Ю. П. Определители по флоре и фауне России // Булавоусые чешуекрылые Северной Азии. Выпуск 4. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2002. — С. 57. — ISBN 5-87317-115-7..
  • Ламперт К. Атлас бабочек и гусениц. Места обитания. Физические характеристики. Поведение. Размножение/К. Ламперт; Под ред. А. И. Быховца. - Мн.: Харвест, 2003. 736 с

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikispecies-logo.svg
Վիքիցեղերը պարունակում է տեղեկություններ՝ մասին։