Ջուզեպպե Պյացցի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ջուզեպպե Պյացցի
իտալ.՝ Giuseppe Piazzi
Giuseppe Piazzi.jpg
աստղագետ
Ծնվել է հուլիսի 16 1746(1746-07-16) (268 տարեկան)
Ծննդավայր Պոնտե-Վալենտինա, Իտալիա
Մահացել է հուլիսի 22, 1826({{padleft:1826|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:22|2|0}}) (80 տարեկանում)
Մահվան վայր Նեապոլ, Իտալիա
Քաղաքացիություն Իտալիա Իտալիա
Հպատակություն Իտալիա Իտալիա
Ազգություն իտալացի
Կրոն կաթոլիկություն
Աշխատանք Պալերմոյի աստղադիտարան,
Նեապոլիաստղադիտարան
Գործունեություն աստղագետ
Պարգևներ և
մրցանակներ՝
Փարիզյան գիտությունների
ակադեմիայի
Լալանդի մրցանակ
Անդամություն՝ Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա և Պետերբուրգի Գիտության ակադեմիա

Ջուզեպպե Պյացցի (իտալ.՝ Giuseppe Piazzi; 1746 - 1826), իտալացի աստղագետ։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Կրթություն է ստացել Թուրինում և Հռոմում, որտեղ ուսուցանել է փիլիսոփայություն և աստվածաբանություն։ 1764 թվականին ընդունվել է Թեատինացիների միաբանություն (Միլան)։ 1780 թվականին ուղևորվեց Սիցիլիա, որպեսզի ամբողջությամբ նվիրվի աստղագիտությանը և մաթեմատիկային, այդ նույն ժամանակ դարձավ մաթեմատիկայի պրոֆեսոր Պալերմոյի համալսարանում։ 1787 - 1788 թվականներին մեկնել է Փարիզ և Լոնդոն ծանոթանալու համար եվրոպական առաջատար աստղադիտարանների աշխատանքի հետ, որից հետո հանդես եկավ Պալերմոյում աստղադիտարան ստեղծելու առաջարկությամբ, որը կառուցվեց Կարամանիկո դուքսի միջոցներով։ Աստղադիտարանի կառուցման աշխատանքները Պալերմոյում ավարտվեց 1791 թվականին, Պյացցին ղեկավարել է այն մինչը իր մահը [1]։ 1817 - 1826 թվականները նա միաժամանակ ղեկավարում էր նաև Նեապոլի աստղադիտարանը։

Պյացցին նախագծել մեծ մեկուկես մետրանոց ուղղահայաց շրջան, որը պատրաստվել է Անգլիայում Ջ. Ռամզդենի կողմիցև տեղադրել է այն Պալերմոյի աստղադիտարանում։ Կազմել է երկու աստղային կատալոգ, 1803 թվականին - «Praecipuarum stellarum inerantium positiones mediae ineunte seculo XIX», և 1814 թվականին - երկրորդ հրատարակմամբ։ Առաջին տարբերակը պարունակում էր 6748 աստղերի կոորդինատներ, իսկ երկրորդը` 7646։ Համադրելով իր դիտարկումների տվյալները Նիկոլա դե Լակայլի և Թոբիսա Մայերի տվյալների հետ, Պյացցին որոշեց մի շարք աստղերի սեփական շարժումը։

Պյացցին հանդիսանում է Սերես աստերոիդի հայտնաբերողը։ 1801 թվականի հունվարի 1-ին հայտնաբերեց նոր լուսատու, որի ուղեծիրը հետագայում հաշվարկեց Գաուսը, այն պարզվեց, որ պտտվում է Մարսի և Յուպիտերի ուղեծրերի միջև։ Պյացցին անվանեց նոր մոլորակը Սերես, ի պատիվ բերրիության և հողագործության աստվածուհու, որը հանդիսանում է Սիցիլիայի հովանավորը։

1803 թվականին պարգևատրվել է Փարիզյան գիտությունների ակադեմիայի Լալանդի մրցանակով։

Պետերբուրգյան գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ (1805)։

Նրա պատվին են անվանվել (1000) Պյացցիա աստերոիդը, ինչպես նաև խառնարան Լուսնի վրա։

Աշխատություններ[խմբագրել]

  • Della specula astronomica di Palermo libri quatro (Palermo, 1792)
  • Sull’orologio Italiano e l’Europeo (Palermo, 1798)
  • Della scoperta del nuovo planeta Cerere Ferdinandea (Palermo, 1802)
  • Praecipuarum stellarum inerrantium positiones mediae ineunte seculo 19. ex observationibus habitis in specula Panormitana ab anno 1792 ad annum 1802. (Palermo, 1803)
  • Præcipuarum stellarum inerrantium positiones mediæ ineunte seculo XIX ex obsrvationibus habitis in specula Panormitana ab anno 1792 ad annum 1813. (Palermo, 1814) PDF copie
  • Codice metrico siculo (Catania, 1812)
  • Lezioni di astronomia (Palermo, 1817) t. 1, t. 2
  • Ragguaglio del Reale Osservatorio di Napoli eretto sulla collina di Capodimonte (Napoli, 1821).

Գրականություն[խմբագրել]

  • Ի. Գ. Կոլչինսկի, Ա. Ա. Կորսուն, Մ. Գ. Ռոդրիգես (1977)։ Աստղագետներ` Կենսագրական տեղեկատու։ Նաուկովա դումկա։ 
  • Ջ. Լ. Ե. Դրեյեր (1953)։ Աստղագիտության պատմությունը Թալեսից մինչև Կեպլեր։ Դովեր հր.։ 

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]