Ուռենի սպիտակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ուռենի սպիտակ
Salix alba leaves.jpg
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Կարգ Ուռածաղկավորներ
Ընտանիք Ուռազգիներ
Ցեղ Ուռենի
Տեսակ Ուռենի սպիատակ
Լատիներեն անվանում
S. alba
Հատուկ պահպանություն

Ուռենի սպիտակ (լատ.՝ Տ. alba), ուռազգիների ընտանիքի, ուռենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խոշոր տերևաթափ ծառ է՝ 20-30 մ բարձրությամբ և մինչև 3 մ-ի հասնող բնի տրամագծով, վրանաձև սաղարթով։ Կեղևը մոխրագույն է, ծածկված խոր ճեղքերով։ Երիտասարդ ընձյուղների ծայրերը արծաթավուն մազմզուկապատ են, բազմամյաները՝ մերկ։ Բողբոջները սրածայր են, 6 մմ երկարությամբ, կարմրադեղնավուն, ծածկված մետաքսանման աղվամազով։ Տերևակիցները մանր են, նեղ նշտարաձև գեղձիկավոր, վաղ թափվող, արծաթագույն աղվամազապատ։ Տերևակոթունների վերին մասը ծածկված է գեղձերով։ Տերևները նշտարաձև են, գծանշտարաձև, սրածայր, 5-15 սմ երկարությամբ և 1-3 սմ լայնությամբ, մանր սղոցաեզր, երկու կողմից էլ ծածկված արծաթագույն մետաքսանման մազմզուկներով, կամ վերևից մերկ են։ Ծաղկում է տերևների բացվելու հետ միաժամանակ, մարտ-ապրիլ ամիսներին։ Առէջները երկուսն են՝ վառ դեղին փոշանոթներով։ Նեկտարանոցները նույնպես երկուսն են։ Ապրում է 100 և ավելի տարի։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Salix alba 020.jpg
Daniel Fuchs.CC-BY-SA.Salix alba.jpg

Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, ամբողջ Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Հիմալայներում, Չինաստանում: Հայաստանում հանդիպում է հյուսիսային և հյուսիսարևելյան (Տաշիր, Ստեփանավան, Լոռու մարզ, Տավուշի մարզ, Իջևան, Շամշադին, Ճամբարակ), կենտրոնական (Աբովյան, Աշտարակ, Հրազդան) շրջաններում, Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում (Գեղարդ), Վայքում, ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտիները, գետերի, առուների, ջրամբարների ափերին։ Գրեթե ամենուրեք հանդիպում է կանաչ տնկարկներում ու անտառկուլտուրաներում։ Հատկապես լայնորեն է տարածված սպիտակ ուռենի լացող այլատեսակը (Տ. alba f. vitei I i na pendula Rehd.), որը արտակարգ գեղեցիկ է հատկապես ջրային մակերեսների հարևանությամբ։ Արագ է աճում, մեղրատու է։

Կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Salix alba 014.jpg

Կեղևը պարունակում է սալիցին (4-5°/0), տաննիդներ (մինչև 5°/0)։ Տերևը օգտագործում են մետաքսը, բուրդը և դաբաղած կաշիները կարմրադարչնագույն ներկելու համար։ Կեղևի լուբային թելիկներից պարաններ և թոկեր են պատրաստում։ Ընձյուղ-ճիպոտները օգտագործում են որպես ֆաշիններ (ճյուղախրձեր), ցանկապատեր: Բնափայտից պատրաստում են աղեղներ, լծասարքեր, տաշտակներ և այլ մանր իրեր։ Էկոլոգիական խումբը XI|P; Մշակության հավանական շրջանները 3, 6-7, 9-11, 12-15, 19-21, 23-28, 31 ֊32: ։[1]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. հատոր 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (էջ 248)։