Շումեն (քաղաք)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Շումեն
Shumen from above.jpg
Տեսակքաղաք և մայրաքաղաք
ԵրկիրFlag of Bulgaria.svg Բուլղարիա
ՎարչատարածքShumen Municipality?
ԲԾՄ184±1 մետր
Մակերես136,358±0,001 կմ²
Ջրլիցի ափինQ12291090?
Կոորդինատներ: 43°16′12.000000100011″ հս․ լ. 26°55′28.000000098397″ ավ. ե. / 43.27000000002777824° հս․. լ. 26.92444444447177787° ավ. ե. / 43.27000000002777824; 26.92444444447177787

Շումեն (բուլղար․՝ Шумен), Շումլա[1] (թուրք.՝ Şumnu, 1950-1965 թվականներին անվանվել է Կոլարովգրադ՝ բուլղար քաղաքական գործիչ Վասիլ Կոլարովի պատվին,), տնտեսական, տրանսպորտային, զբոսաշրջային, մշակութային կենտրոն Բուլղարիայի հյուսիս-արևելքում, Շումենի մարզի և Շումեն համայնքի վարչական կենտրոնը: Տարածվել է Պորոյնա գետի երկու ափերին, Վառնա քաղաքից 90 կիլոմետր դեպի արևմուտք: Համարվում է Բուլղարիայի Հանրապետության մեծությամբ տասներորդ քաղաքը: 2017 թվականի մարտի 15-ի տվյալներով ունեցել է 85 685 բնակիչ[2]: Բուլղարիայի ազգային վիճակագրական ծառայության 2016 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 76 967[3][4]:

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքն առաջին անգամ Šimeonis անվամբ հիշատակվել է արաբ ճանապարհորդ Մուհամմադ ալ Իդրիսիի գրքում, 1153 թվականին: Ենթադրվում է, որ այդ անվանումը բուլղարերեն shuma '(սաղարթախիտ անտառ) բառից է'[5]: Ուսումնասիրողների մի մասն էլ ընդունում է Կոնստանտին Յիրեչեկի վարկածը, ըստ որի՝ քաղաքի անվանումը առաջացել է բուլղար նշանավոր թագավոր Սիմեոն Մեծի անունից: Հետագա ժամանակներում քաղաքը հիշատակվել է Şumena, Şumna, Şumular, Sumunum, Şumnu և Şumen անվանումներով: Բրիտանիկա հանրագիտարանի տասնմեկերորդ հրատարակության մեջ գործածվել է Shumla անվանաձևը[6]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շումենի տեղում հնագույն բնակավայր է եղել դեռևս մեր թվականությունից առաջ տասներկուերորդ դարում: Քաղաքն իր պատմական ամրոցով ու պղնձագործական, զինագործական արհեստանոցներով կարևոր դեր է խաղացել ինչպես միջին դարերում, այնպես էլ օսմանյան լծից ազատագրվելու համար բուլղարացիների մղած պայքարի տարիներին:

Շումենը հարուստ է պատմական և ժամանակակից հուշարձաններով, որոնց մեջ առանձնանում է Բուլղարիայի 1300-ամյակին նվիրված, կուբիստական ոճով կերտված հուշարձանը, որ վեր է խոյանում քաղաքի կենտրոնում, 1300 աստիճանների վերևում: Հիշարժան են նաև դեռևս անտիկ ժամանակներում թրակիացիների, ապա՝ հին հռոմեացիների կողմից կառուցված և հետագայում՝ վաղ բյուզանդական, բուլղարական առաջին և երկրորդ թագավորությունների, օսմանյան տիրապետության ժամանակներում բազմիցս վերակառուցված, առավել ամրացված բերդը, բազմաթիվ եկեղեցիները, Թոմբուլ մզկիթը, պատմության թանգարանը: Քաղաքի տեսարժան կառույցներից են նաև ընդարձակ գրադարանը, թատրոնը, քաղաքապետարանի շենքը, որն ունի մեծ համերգասրահ, որտեղ ելույթներով հանդես են գալիս տեղացի և հրավիրված անվանի երաժիշտներ: Բուլղարիայում բարի համբավ է վայելում Շումենի գարեջրի գործարանի արտադրանքը: Քաղաքի մերձակայքում են գտնվում Բուլղարիայի առաջին և երկրորդ մայրաքաղաքները՝ Պլիսկան և Պրեսլավը:

Անվանի շումենցիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մաքսիմ Բեհար (ծնվ. 1955), հասարակական հարաբերությունների փորձագետ
  • Խաչո Պոյաճիև (ծնվ. 1932), կինոյի, թատրոնի, հեռուստատեսության անվանի գործիչ
  • Ստոյան Դանև (1858–1949), քաղաքական գործիչ, երկու անգամ նշանակվել է Բուլղարիայի վարչապետ
  • Իվան Դոչև (1906–2005), աջ ծայրահեղական քաղաքական անվանի գործիչ
  • Վասիլ Դրումև (Կլեմենտ Տառնովցի) (1841–1901), կրոնական և քաղաքական գործիչ, երկու անգամ նշանակվել է Բուլղարիայի վարչապետ
  • Սոլոմոն Գոլդշտեյն, (1884–1969), քաղաքական գործիչ
  • Նիկոլայ Գունդերով (ծնվ. 1974), մրցանակակիր թատերագիր, ռոժիսոր, բանաստեղծ, դերասան
  • Յուսուֆ Իսմայիլ (1857–1898), ըմբիշ
  • Վասիլ Կոլարով (1877–1950), քաղաքական գործիչ, կոմունիստ ղեկավար
  • Տոդոր Կոլև (ծնվ. 1939), դերասան
  • Ռաչո Պետրով (1861–1942), բուլղար անվանի գեներալ, քաղաքական գործիչ
  • Ահմեդ Ֆիքրի Թյուզեր (1878–1942), Թուրքիայի վարչապետ մեկ օրով (8–9 հուլիսի 1942 թ.)
  • Վենետա Վիչևա (1931–2013), երգչախմբի ղեկավար
  • Պանչո Վլադիգերով (1899–1978), երգահան, դաշնակահար, մանկավարժ
  • Պանայոտ Վոլով (1850-1876), օսմանյան լծի դեմ 1876 թ. ապրիլին բռնկված ապստամբության մասնակիչ Գյուրգևոյի հեղափոխական կոմիտեի կազմակերպիչ և առաջնորդ
  • Դոբրի Վոյնիկով (1833–1878), գրող, լուսավորիչ

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Шумла (թուրք.՝ Şumla) — турецкое название, используемое в русской военно-исторической литературе о русско-турецких войнах
  2. Таблица на населението по постоянен и настоящ адрес – област Шумен, община Шумен – ГРАО, посетена на 7 януари 2018 г.
  3. Население по градове и пол, НСИ.
  4. [1], България / Bălgarija)
  5. E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvaniya mira (Moscow: Russkie slovari, 1998), p. 475.
  6. Public Domain Chisholm Hugh, ed. (1911)։ Encyclopædia Britannica 24 (11th ed.)։ Cambridge University Press։ էջ 1023 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]