Պլիսկա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Պլիսկա
բուլղար․՝ Плиска
Old Basilica in Pliska 2.JPG
Կոորդինատներ: 43°21′45″ հս․ լ. 27°7′29″ ավ. ե. / 43.36250° հս․. լ. 27.12472° ավ. ե. / 43.36250; 27.12472
ԵրկիրԲուլղարիա Բուլղարիա
Մակերես34,356 կմ²
ԲԾՄ145 մետր
Բնակչություն1016 մարդ (մարտի 15, 2015)
Ժամային գոտիUTC+2 և UTC+03:00
Փոստային ինդեքսներ9920
##Պլիսկա (Բուլղարիա)
Red pog.png

Պլիսկա[1] (բուլղար․՝ Плиска, հին սլավոներեն՝ Пльсковъ), քաղաք Բուլղարիայի Հանրապետության հյուսիս-արևելքում՝ Շումենի մարզի Կասպիչան համայնքի կազմում; Կառուցվել է բլուրների միջև ընկած դաշտավայրում, Շումեն քաղաքից 13,5 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք: 2013 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ բնակչության թվաքանակը եղել է 1012 մարդ:

Պլիսկան եղել է Բուլղարիայի հնագույն մայրաքաղաքը (VII—IX դարերում); Հիմնադրվել է բուլղարական պետության հիմնադիր խան Ասպարուխի կողմից: 893 թվականին մայրաքաղաքը տեղափոխվել է Պրեսլավ, իսկ դրանից մեկ հարյուրամյակ անց էլ Պլիսկան ավերվել է: Հին քաղաքի ավերակները ընկած են ծամանակակից Պլիսկայից 3 կիլոմետր հեռավորության վրա:

Հին Պլիսկան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պլիսկան բուլղարական առաջին թագավորության մայրաքաղաքն էր 681-ից 893 թվականներին: Բուլղարական տարեգրությունները հայտնում են, որ քաղաքը հիմնադրել է Ասպարուխ խանը: Բյուզանդացի պատմիչներ Գեորգիոս Կեդրենոսն ու Աննա Կոմնենեն իրենց աշխատություններում այդ քաղաքն անվանում են «Պլիսկուսա»: Պլիսկան զբաղեցրել է 23 քառակուսի կիլոմետր տարածք, շրջանակված է եղել խանդակով ու հողապատնեշով[2], իսկ կենտրոնը՝ պարսպով: Կառույցների շարքում եղել են պալատներ ու քարաշեն բազիլիկ եկեղեցի: Պահպանվել են կավե ջրատար խողովակաշարի մնացորդները:

811 թվականին բյուզանդական զորքերը թալանել են Պլիսկան, բայց կարճ ժամանակ անց Կրում խանեը Վիրբիշյան լեռնանցքի մերձակայքում տեղի ունեցած ճակատամարտում նրանց պարտության մատնելով՝ դուրս է շպրտել:

Օմուրտագ խանը խրախուսել է արհեստագործությունը, և նրա օրոք քաղաքը շենացել է: 886 թվականին Բորիս Առաջինը այստեղ հիմնել է գրչության դպրատուն, որի ղեկավորը սուրբ Նաում Պրեսլավսկին էր: Այդ դպրատունը 9-10-րդ դարերում ոչ միայն բուլղարական առաջին թագավորության, այլև բոլոր սլավոնական ժողովուրդների գրական ու մշակութային ամենակարևոր կենտրոնն էր:

Բորիս Առաջինին հաջորդած Սիմեոն Առաջինը իր առաջնահերթ գործն է համարել մայրաքաղաքը Պլիսկայից ավելի հուսալիորեն ամրացված Պրեսլավլ տեղափոխելը, մանավանդ, որ նոր մայրաքաղաքում հեթանոսությունն այնքան էլ ուժեղ չէր:

Տասներորդ դարում Պլիսկայի դերն ու նշանակությունը աստիճանաբար նվազել է, մինչդեռ Պրեսլավլում, իշխանության հետ մեկտեղ, կենտրոնացվել են ռեսուրսները: 969-ից 979 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում Կիևյան Ռուսիայի և Բյուզանդական կայսրության հարձակումների հետևանքով Պլիսկան վերջնականապես ավերվել է և այլևս չի վերականգնվել:

Ավերակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդհուպ մինչև XIX դարի վերջը Պլիսկայի ավերակները օգտագործվել են իբրև քարհանք. այստեղի քարերով է մասնավորապես կառուցվել Շումեն քաղաքի Տոմբուլ մզկիթը:

Քաղաքի ավերակներն առաջին անգամ նկարագրել է դանիացի հետազոտող Կարստեն Նիմբուրը, 1767 թվականին: 1884 թվականին չեխ պատմաբան Կոնստանտին Իրեչեկը այդ ավերակները շաղկապեց բյուզանդացի տարեգիր Աննա Կոմնենեի հիշատակած Պլիսկի հին ամրոցի հետ: Նրա արած հետևությունները հաշվի առնելով՝ Կոստանդնուպոլսի ռուսական հնագիտական ինստիտուտի տնօրեն Ֆյոդոր Ուսպենսկին 1897—1898 թվականներին նախաձեռնեց առաջին պեղումներն այդ վայրում[3]:

Ներկայումս այդտեղ գործում է ազգային պատմահնագիտական «Պլիսկա» արգելոցը, որից մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա պահպանվել են Պլիսկայի Մեծ բազիլիկի մնացորդները: Արգելոցի տարածքում է գտնվում հնավայրը ուսումնասիրած հնագետ Կարել Շկորպիլի գերեզմանը:

Ժամանակակից Պլիսկան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օսմանյան տիրապետության տարիներին քաղաքին տրվել էր Աբոբա (Աղա Բաբա)[4] անվանումը: 1925 թվականին այն կրկին անվանվել է Պլիսկի, իսկ 1947 թվականին ստացել է ներկայիս անվանումը՝ Պլիսկա:

Այստեղ գործում են տարրական դպրոց, մանկապարտեզ, գրադարան: 1925 թվականին կառուցվել է Սբ. Բորիս թագավորի անունը կրող ուղղափառ սլավոնական եկեղեցին: Կանգնեցվել է Բուլղարիայի մկրտությունը, քրիստոնեացումը նախաձեռնած այդ արքայի հուշարձանը:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. ПЛИ́СКА / Б. Тотев (история, археология); Г. Д. Шкундин (история) // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  2. Henning, 2007, էջ 210
  3. «Плиска»։ // bulgariancastles.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-04-05-ին։ Վերցված է 2013-4-3 (բուլղ.)
  4. (թուրքերեն)"Bulgaristan'daki Türk Köyleri"

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]