Նիկողայոս Զորայան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նիկողայոս Զորայան
Ծնվել է1821
Մահացել էնոյեմբերի 30, 1859(1859-11-30)
Ազգությունհայ
Մասնագիտությունտնտեսագետ և հրապարակախոս

Զօրայան Նիկողայոս Մկրտչի (1821 թվական, Կոստանդնուպոլիս-30-ը նոյեմբեր 1859 թվական, Կոստանդնուպոլիս), հայ տնտեսագետ, հրապարակախոս, մանկավարժ։

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1834 թվականից, ուսումը թողնելով անավարտ, զբաղվել է ինքնակրթությամբ։ 17 տարեկանից թարգմանչի պաշտոն է վարել Կոստանդնուպոլսում, ապա Մանչեստրում (1843 թվական) և Փարիզում (1844—1848 թվականներ)։ Ուսումնասիրել է պատմություն, փիլիսոփայություն, տնտեսագիտություն։ Թղթակցել է «Բազմավեպ», «Մասիս», «Հայաստան» պարբերականներին։

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1848 թվականին վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս։ Գրել է տնտեսագիտական և մանկավարժական աշխատություններ, որոնցում զարգացրել է նաև մի շարք փիլիսոփայական դրույթներ, քննադատել է բնածին գաղափարների իդեալիստական տեսությունը, նշել զգայության և բանականության կապը։ Հակադրվել է կրոնին, ընդգծել բանականության դերը, որի համար, ըստ նրա, սահման և արգելք չկա։ Հետևելով ֆրանսիացի լուսավորիչների հայացքներին՝ Նիկողայոս Զորայանը նշել Է, որ մարդիկ ի ծնե հավասար են, ուստի հասարակությունը պետք է հոգա բոլորի մասին հավասարապես։ Քաղաքատնտեսության մի շարք կատեգորիաների ու խնդիրների ուսումնասիրությանն է նվիրված նրա «Քաղաքական տնտեսութեան վրայ տեղեկութիւններ» (1849 թվական) երկը, որը նոր երևույթ էր արևմտահայ տնտեսագիտական մտքի պատմության մեջ։ Նա քաղաքատնտեսությունը բնութագրում է որպես հարստության, արտադրության, բաշխման և սպառման օրենքներն ուսումնասիրող գիտություն։ Ապրանքային արտադրությունն ու նրա բնորոշ կատեգորիաները վերլուծելիս՝ Նիկողայոս Զորայանը հիմնականում առաջնորդվել է արժեքի աշխատանքային տեսությամբ և ձգտել տնտեսական տարբեր երևույթները բացատրել մեկ ընդհանուր օրենքով՝ արժեքի օրենքով։ Արժեքի սուբստանցը նա, ինչպես Ադամ Սմիթը և Դավիթ Ռիկարդոն, համարել է աշխատանքն ընդհանրապես՝ հասարակական հարաբերություններից մեկուսի։ Ապրանքի արտադրության համար ծախսված աշխատանքը դիտել է միայն քանակական տեսակետից։ Որպես արժեքի անհրաժեշտ տարրեր, առաջ է քաշել իրի оգտակարությունը, հազգվագյուտությունը, փոխադրելիությունը։ Հասարակական վերընթացը կապելով նյութական արտադրության, հատկապես մեքենական խոշոր արտադրության հետ՝ Նիկողայոս Զորայանը երազել է Արևմտյան Հայաստանը դուրս բերել դարավոր խավարի ու հետամնացության վիճակից, հասցնել եվրոպական զարգացած երկրների մակարդակին։

Իր ապրած ժամանակաշրջանի համար Նիկողայոս Զորայանի հայացքները, հակասականությամբ հանդերձ, առաջադիմական էին և հնչում էիև որպես բուրժուական հարաբերությունների հաստատման կոչ՝ ֆեոդալական, սուլթանական Թուրքիայի դժնդակ պայմաններում, ուր, սոցիալական հարստահարմանը զուգընթաց, այլադավանները (այդ թվում հայ ժողովուրդը) ենթարկվում էին ազգային հալածանքի։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 703 CC-BY-SA-icon-80x15.png