Յոհան Միխայիլ Հայդն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Յոհան Միխայիլ Հայդն
Michaelhaydn1.jpg
Բնօրինակ անունգերմ.՝ Michael Haydn
Ծնվել էսեպտեմբերի 14, 1737(1737-09-14)[1] կամ սեպտեմբերի 17, 1737(1737-09-17)[2]
Rohrau, Bruck an der Leitha District, Ստորին Ավստրիա, Ավստրիա[2]
ԵրկիրFlag of the Habsburg Monarchy.svg Ավստրիա
Մահացել էօգոստոսի 10, 1806(1806-08-10)[3][1][4][…] (68 տարեկան)
Զալցբուրգ, Ավստրիա[1]
Ժանրերօպերա և սիմֆոնիա
Մասնագիտությունclassical composer, երգեհոնահար և երաժիշտ
ԳործիքներԵրգեհոն
Ստորագրություն
Ստորագրություն
Michael Haydn Վիքիպահեստում

Յոհան Միխայիլ Հայդն (գերմ.՝ Johann Michael Haydn, սեպտեմբերի 14, 1737(1737-09-14)[1] կամ սեպտեմբերի 17, 1737(1737-09-17)[2], Rohrau, Bruck an der Leitha District, Ստորին Ավստրիա, Ավստրիա[2] - օգոստոսի 10, 1806(1806-08-10)[3][1][4][…], Զալցբուրգ, Ավստրիա[1]), ավստրիացի կոմպոզիտոր, երաժիշտ։

Կոմպոզիտոր Յոզեֆ Հայդնի կրտսեր եղբայրն է։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յոհան Միխայիլ Հայդնը ծնվել է Ռորաու գյուղում (Ստորին Ավստրիա)։ Նրա հայրը` Մատիաս Հայդնը, եղել է երաժիշտ-ֆոլկլորիստ, իսկ մայրը` տեղի ազնվականներից մեկի դղյակում պալատական խոհանոցի աշխատակից։ Հայրը նպաստել է այն բանին, որ երկու եղբայրներն էլ երգեցողություն սովորեն։ Որոշ աղբյուրների համաձայն` Հայդնը 1745 թվականից եղել է Վիեննայի Սուրբ Ստեփանոսի մայր տաճարի կապելլայի երգիչներից մեկը` այն լքելով 1745 թվականին։ 1757 թվականից եղել է Օրադիայի (Ռումինիա) եպիսկոպոսի պալատական կապելմայստերը։

1763 թվականից Հայդնը եղել է Լեոպոլդ Մոցարտին փոխարինողը Զալցբուրգի արքեպիսկոպոսի կապելլայի պալատական երգեհոնահարի և կոնցերտմայստերի պաշտոնում (1781 թվականին Վոլֆգանգ Մոցարտը տեղափոխվել է Վիեննա)։ Լեոպոլդ Մոցարտը Հայդնին անբարյացակամորեն էր վերաբերվում։ Արդյունքում Հայդնի ծառայակիցն է դառնում Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտը, ով, ի տարբերություն իր հոր, բարեկամաբար էր վերաբերվում Հայդնին։

Շնորհիվ իր կատարողական մեծ տվյալների` Հայդնը 1777 թվականին Սուրբ Երրորդության տաճարում զբաղեցրել է երգեհոնահարի պաշտոն։ 1804 թվականից եղել է Շվեդիայի երաժշտական ակադեմիայի անդամ։ Հետագայում զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ. նրա աշակերտներից են եղել Կարլ Մարիա ֆոն Վեբերը, Ի. Վյոլֆլը, Անտոն Դիաբելին։ Մահացել է 1806 թվականի օգոստոսի 10-ին Զալցբուրգում։

Յոհան Հայդնը պատկերված է 1987 թվականի ավստրիական դրոշմանիշի վրա։

Ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայդնի առավել նշանավոր ստեղծագործություններից են հոգևոր բնույթի գործերը։ Դրանցում նա հաջող ձևով համադրել են խիստ ոճի ավանդույթներն ու վիեննական դասական դպրոցի ձեռքբերումները։ Գործիքային երաժշտության ոլորտի արգասավոր հեղինակ է։ Հայդնի ստեղծագործությունները, որոնք նախատեսված են սիրողական երաժշտության համար (այդ թվում` տղամարդու ձայնի համար գրված վոկալ կվարտետները), ստեղծվել են` շնորհիվ գերմանական տեքստերին կատարած նրա անդրադարձի։ Նրա c-moll (1771) ռեքվիեմը իր ազդեցությունն է թողել Մոցարտի վրա, երբ վերջինս գրում էր իր ռեքվիեմը։

Վերնագրի տեքստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Օպերա «Անդրոմեդա և Պերսևս» (1787)
  • 46 սիմֆոնիա, որոնցից մեկը տևական ժամանակ սխալմամբ վերագրվել էր Վոլֆգանգ Մոցարտին
  • 12 կոնցերտ
  • 3 բալետ
  • 20 մենուետ և պար
  • 15 մարշ
  • 40 մեսսա (32-ը` լատիներեն, 8 -ը` գերմաներեն)
  • 19 ստեղծագործություն կլավիրի համար
  • 3 ռեքվիեմ (մեկն ավարտված չէ)
  • 7 կվինտետ
  • 9 լարային քառյակ և 2 կվարտետ փողային գործիքներով
  • 4 դուետ ալտի և ջութակի համար
  • 5 կանտատ
  • 16 հիմն
  • 50 պրելյուդիա երգեհոնի համար և այլն

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Wurzbach D. C. v. Haydn, Johann Michael (գերմ.) // Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich: enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt habenWien: 1856. — Vol. 8. — S. 141.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #115657754 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 Salzburgwiki (գերմ.)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]