Մանմոհան Սինգհ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մանմոհան Սինգհ
Lua–յի սխալ՝ expandTemplate: template "lang-gu" does not exist։
Prime Minister Manmohan Singh in WEF ,2009.jpg
Ծնվել է սեպտեմբերի 26, 1932({{padleft:1932|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1] (84 տարեկան)
Ծննդավայր Գահ, Պակիստան
Քաղաքացիություն Flag of India.svg Հնդկաստան
Ազգություն Փանջաբցիներ
Կրոն սիկհիզմ
Կրթություն Օքսֆորդի համալսարան, Քեմբրիջի համալսարան, Nuffield College, Panjab University, Սուրբ Ջոնի քոլեջ և Panjab University
Գիտական աստիճան դոկտորի աստիճան[1]
Մասնագիտություն տնտեսագետ, քաղաքական գործիչ և բանկիր
Աշխատավայր Դելիի համալսարան
Ամուսին Gursharan Kaur
Զբաղեցրած պաշտոններ Հնդկաստանի վարչապետ, Ռաջյա Սաբհայի անդամ, Հնդկաստանի ֆինանսների նախարար, Leader of the Opposition, Deputy Chairman of the Planning Commission և List of Governors of Reserve Bank of India
Քաղաքական կուսակցություն Հնդկական ազգային կոնգրես
Պարգևներ և
մրցանակներ
Երեխաներ Upinder Singh, Amrit Singh և Daman Singh
Manmohan Singh Վիքիպահեստում

Մանմոհան Սինգհ (ա.-փենջ.` ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, հինդի՝ मनमोहन सिंह, (սեպտեմբերի 26, 1932({{padleft:1932|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[1], Գահ, Պակիստան), հնդիկ պետական և քաղաքական գործիչ, Հնդկական ազգային կոնգրես կուսակցության անդամ, 2004 թվականի մայիսի 22-ից մինչև 2014 թվականի մայիսի 26-ը՝ Հնդկաստանի վարչապետ: Նա եղել է առաջին ոչ հինդուիստ վարչապետը Հնդկաստանի պատմության մեջ:

1982-1985 թվականներին եղել է Հնդկաստանի պահուստային բանկի ղեկավարը, իսկ 1991-1996 թվականներին՝ Հնդկաստանի ֆինանսների նախարարը: 2005-2006 թվականներին միաժամանակ վարչապետի պաշտոնի հետ մեկտեղ եղել է նաև Հնդկաստանի արտաքին գործերի նախարարը, իսկ 2008 թվականի դեկտեմբերին և 2009 թվականի հունվարին, չլքելով վարչապետի պաշտոնը, եղել է ֆինանսների նախարարը (2006 թվականին արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնում և 2009 թվականին ֆինանսների նախարարի պաշտոնում Սինգհը փոխարինել է Պրանաբ Մուհերջիին):

Տնտեսության ոլորտում մի քանի մրցանակների դափնեկիր, գիտությունների դոկտոր, տնտեսագիտության մասին գիտական աշխատությունների հեղինակ: 1993 թվականին Euromoney ամսագիրը նրան ճանաչեց որպես տարվա լավագույն ֆինանսների նախարար, իսկ Asiamoney ամսագիրը այս անվանակարգում նրան տեսավ երկու անգամ (1993 և 1994 թվականներին):

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանմոհան Սինգհը ծնվել է 1932 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Պակիստանի Գահ քաղաքում՝ վաճառականներ Գուրմուհա Սինգհի և Գուրշարան Կաուրի ընտանիքում: Սինգհի ընտանիքը եղել է շատ աղքատ։ Շատ ժամանակ նա ստիպված է եղել մեկնել Աֆղանստանի Փեշավար քաղաք, որտեղ միրգ վաճառող ընկերություններից մեկում աշխատում էր նրա հայրը։

1947 թվականի մարտին Սինգհը քննություններն է հանձնում Փանջաբի համալսարանում: Համալսարանում նրա սովորելու սկզբին հանկարծ հայտնվեց Բրիտանական Հնդկաստան բաժինը, որն ուղեկցվում էր մուսուլման սիկհիստների և հինդուիստների բախումներով: Սինգհերի ընտանիքը գտնվում էր Փանջաբի շրջանի Ամրիթսար քաղաքի հնդկական մասում, Հնդկաստան տարհանման ժամանակ անհետանում է Սինգհի հայրը, և ընտանիքը կրկին միանում է միայն 1948 թվականի հունվարին: 1948 թվականին Սինգհը նորից է քննություններ հանձնում Փանջաբի համալսարանում, որտեղ էլ նա հետագայում ստանում է կրթաթոշակ Քեմբրիջի համալսարանում ուսանելու համար[2]: 1957 թվականին, ավարտելով Քեմբրիջի համալսարանը, Սինգհը, համաձայն կրթաթոշակի պայմանների, վերադառնում է Փանջաբի համալսարան, որպեսզի դասավանդի: 1960 թվականին Սինգհը վերադառնում է Մեծ Բրիտանիա, որտեղ Օքսֆորդի համալսարանում դառնում է Նուֆֆիելդի քոլեջի աշխատակից[2][3]: 1962 թվականին այնտեղ էլ ատենախոսություն է պաշտպանում հնդկական տնտեսության մասին[4][3]: 1964 թվականին Օքսֆորդում լույս է տեսնում Սինգհի «Հնդկական արտահանման զարգացման միտումները և համեմատաբար ինքնուրույն զարգացման ուղիները» (India’s Export Trends and Prospects for Self-Sustained Growth) մենագրությունը[5][3]:

1966-1969 թվականներին Սինգհը երեք տարի աշխատել է ՅՈՒՆԿԹԱԴ-ում (ՄԱԿ-ի Առևտրի և զարգացման համաժողով), Նյու Յորքում, իսկ հետո 1967 թվականին վերադառնում է Հնդկաստան, որտեղ երկու տարի Դելիի համալսարանի Դելիի տնտեսական դպրոցում դասավանդել է[2][6][5]:

1971 թվականի ընտրություններից հետո, որում Ինդիրա Գանդիի գլխավորությամբ հաղթեց Հնդկական ազգային կոնգրեսը, կուսակցության քարտուղարության ղեկավարը խնդրում է Սինգհին, որպեսզի նա գրի «Ինչ անել հաղթանակի հետ» աշխատությունը (What to do with the victory): Բացի այդ Սինգհը մի տարի աշխատել է ներքին առևտրի նախարարությունում որպես տնտեսական խորհրդատու, իսկ հետո ղեկավարոթւյան հետ անհամաձայունթյան պատճառով տեղափոխվեց ֆինանսների նախարարություն, որպես գլխավոր տնտեսական խորհրդական, որտեղ մնաց մինչև 1976 թվականը[2][5][3]: Հայտնի է, որ այս շրջանում նա փորձում էր մաքսիմալ հնարավորություններով պաշտպանել հնարավոր տնտեսական անկախությունը, այդ թվում Արժույթի միջազգային հիմնադրամի[7]: 1976-1980 թվականներին Սինգհը զբաղեցրել է Հնդկաստանի պահուստային բանկի տնօրենի պաշտոնը, միաժամանակ նաև եղել է Հնդկաստանի ֆինանսների նախարարի առաջին տեղակալը: Հետո 1980-1982 թվականներին Սինգհը մտնում է տեղի հնկա-ճապոնական հետազոտությունների հանձնաժողովի կազմի մեջ[5][3]:

1982 թվականից Սինգհը գլխավորել է Հնդկաստանի պահուստային բանկը և մնացել է այս պաշտոնին մինչև 1985 թվականը[8][6][5][3]: Միաժամանակ նա մտել է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կազմի մեջ և գլխավորել է կառույցի հնդկական բաժինները[5][3]: 1985 թվականին նա եղել է Հնդկական տնտեսական ասոցիացիայի նախագահըон[5][3]: 1985-1987 թվականին Սինգհը զբաղեցրել է պլանավորման հանձնաժողովի նախագահի տեղակալի պաշտոնըС[5][3], Բացի այդ նրան համարում էին վարչապետ Ռաջիվ Գանդիի հիմնական տնտեսական խորհրդատուներից մեկը[9]: 1987-1990 թվականներին Սինգհը զբաղեցնում էր Հարավային հանձնաժողովի հատուկ լիազորված գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը[3][10]: 1987 թվականին նա լրահոսում հիտակավեց որպես Փենդջաբ-Հարյան-Դելի (Punjab-Haryana-Delhi Chamber of Commerce and Industry) արդյունաբերության և առևտրի պալատ[11]: 1990-1991 թվականներին Սինգհը եղել է Հնդկաստանի վարչապետի տնտեսական գծով խորհրդականը, իսկ 1991 թվականին երեք ամիս եղել է համալսարանական դրամաշնորհների կոմիտեի նախագահ[3]:

Սինգհի տնտեսական հայացքները 1980-ականներին նկարագրվում է որպես երկդիմ: Շուտով դառանալով Հնդկաստանի կենտրոնական բանկի ղեկավար Սինգհը հայտարարեց բանկի վարկային քաղաքականության ազատականացման մասին[12]: Հենց այդ ժամանակ նա աջակցեց միջազգային ֆոնդերից փոխառություններին[13], հետագայում նշվեց, որ 1980-ական թվականների կեսերին նա հանդիսանում էր Հնդկաստանում արտաքին ներդրումների ազդեցիկ կողմնակիցներից մեկը[9]: Միաժամանակ 1987 թվականին Սինգհը ընդգծել է, որ երկրի տնտեսության առանձնահատկությունների պատճառով արտաքին ներդրումները կարող են մեծ վնաս հասցնել Հնդկաստանին [11]:

1991 թվականի հունիսին, երբ Հնդկաստանը հայտնվեց տնտեսական ճգնաժամի մեջ, վարչապետ Նարասիմա Ռաոն Սինգհին հրավիրում է իր կառավարություն, որպես ֆինանսների նախարար[6][3]: Սինգհը միակ նախարարն էր, որ նշանակվելու պահինՀնդկական ազգային կոնգրեսի անդամ չեր [14]: Այն, որ սինգհը մտավ կառավարության կազմի մեջ կապվեց Հնդկաստանի և Արժույթի միջազգային հիմնադրամի միջև հաճախակի դարձած բանակցությունների հետ, իսկ նա իր առաջին նպատակը համարեց ինֆլիացիայի զսպումը[15] և տնտեսության վերահսկողության ուժեղացումը[16]: Սինգհը սկսեց հնդկական տնտեսության ազատականացում՝ պայքար սկսեց բյուրոկրատիզմի դեմ և կրճատեց հարկերը[6][8][5][17]: Բացի այդ նա հանդես էր գալիս որպես տնտեսության «Խառը մոդելի» կղմնակից, որի շրջանակներում ենթակառուցվածքները և գյուղական տնտեսությւոնը մնում են պետությանը պատկանող ընկերությունների վերահսկողության տակ[6]: Սինգհի ֆինանսների նախարար եղած տարիներին հնդկաստանի տարեկան տնտեսական աճը եղել է 7 տոկոս[6], իսկ ինֆլիացիան 17 տոկոսից իջել էր 5 տոկոսի[17]: Սինգհին անվանեցին հնդկական տնտեսական ռեֆորմի ճարտարապետ[8][6][2], տալով «մանմոհանոմիկ» (Manmohanomics) անվանումը[17]: Նա նախարարական պաշտոնից հեռացավ 1996 թվականին, երբ Հնդկական ազգային կոնգրեսը պարտություն կրեց խորհրդարանական ընտրություններում, այդ ժամանակ Նարասիմա Ռաոյի կառավարությունը անցավ թոշակի[17][6][3]:

1991 թվականի հոկտեմբերին, արդեն նախկին ֆինանսների նախարար Սինգհը Հնդկական ազգային կոնգրեսի կողմից մտավ Հնդկաստանի խորհրդարանի վերին պալատի նահանգների խորհուրդ, իսկ հետագայում բազմիցս մասնակցել է խորհրդարանական կոմիտեների աշխատանքներին: 1998-2004 թվականներին Սինգհը Նահանգների խորհրդում եղել է ընդդիմության առաջնորդը[8][2][3]: 1999 թվականին Սինգհը Հարավային Դելիից առաջադրվել է խորհրդարանի ներքին պալատում, բայց պարտվում է ընտրություններում[2][5][3]: Սրա հետ մեկտեղ նա գրեթե ոչ մի քաղաքական հայտարարություն չարեց՝ կենտրոնանալով կառավարության տնտեսական գործունեությունը քննադատելու վրա[8]: Այս ժամանակ նա Հնդկաստանում ընդունվել է, որպես առնվազն փակ քաղաքական գործիչ[6]:

2004 թվականի մայիսի խորհրդարանական ըտրություններին հաղթանակ տարավ Հնդկական ազգային կուսակցության գլխավորած Միավորված առաջադիմական դաշինքը, բայց կուսակցության առաջնորդ Սոնյա Գանդին անսպասելիորեն հրաժարվեց զբաղեցնել վարչապետի պաշտոնը: Նրա փոխարեն կառավարությունը գլխավորել առաջարկեցին Սինգհին[6][18][19][2]: Նա դարձավ առաջին սիկհիստը, ով այդպիսի բարձր պաշտոն ուներ[6], նաև առաջին ոչ հինդուիստն էր վարչապետի պաշտոնում[2]:

Արդեն առաջին տարիներին Սինգհի կառավարության զգալի աշխատանք տարավ գյուղատնտեսության զարգացման համար, նաև նպաստեց գործազուրկների կրճատման թվին, սրա հետ կապված մշակվել է հատուկ զբաղվածության ծրագիր[6][20]: Սինգհի կառավարության կարևոր նվաճումներից էր 2005 թվականին ԱՄՆ-ի հետ կնքված պայմանագիրը այն մասին, որ ԱՄՆ-ն պետք է Հնդկաստանին ապահովի ատոմային տեխնոլոգիաներով և բենզինով (այս որոշման կատարումը մինչև 2008 թվականը արգելափակվեց կոմունիստական խորհրդարանական խմբակցության կողմից)[6][21][2]:

Արտաքին քաղաքականության շրջանում Սինգհը լուրջ ջանքեր է գործադրում հարևանների հետ Հնդկաստանի հարաբերությունների բարելավման և հարաբերությունների զարգացման համար: 2005 թվականին նա դարձավ վերջին 29 տարում առաջին հնդիկ առաջնորդը, ով այցելեց Աֆղանստան[6]: 2005 թվականի ապրիլին կայացավ Պակիստանի նախագահ Մուշարրաֆ Փերվեզի պատմական այցը Հնդկաստան. սրանք երկրներ էին, որոնց հետ Հնդկաստանը ավանդական վատ հարաբերությունենրի մեջ էր[22]: Սինգհը նաև բազմիցս բանակցություններ է վարել Չինաստանի ղեկավարության հետ, որը ևս Հնդկաստանի հետ վատ հարաբերությունների մեջ էր՝ կապված տարածքային վեճերի հետ[23][24]: 2007 թվականի դեկտեմբերին հնդկական և չինական բանակները կատարեցին միացյալ զորավարժություն[24]: Միաժամանակ Հնդկաստանի և ԱՄՆ-ի միջև կնքված ատոմային համաձայանագիրը նորից բարձրացրեց ձախ ճակատի՝ կոմունիստական կուսակցությունների կոալիցիայի դժգոհությունը, ովքեր ներքին պալատում հրաժավեցին աջակցել կառավարությանը, և Սինգհի կառավարությունը հայտնվեց անկման եզրին:

2008 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Հնդկական ազգային կոնգրեսը հյատարարեց այն մասին, որ 2009 թվականի ընտրություններում հաղթանակի դեպքում Սինգհը կպահպանի իր պաշտոնը[25]:

Թոշակի է անցել 2014 թվականի մայիսի 17-ին Հնդկական ազգային կոնգրես կուսակցության պարտությունից հետո[26]: Նախագահը ընդունել է հրաժարականը և խնդրել, որպեսզի Սինգհը կատարի վարչապետի պարտականությունները մինչև նոր վարչապետի նշանակումը[27]:

Սինգհը ունի կին՝ Շրիմատի Գուշարան Կաուրը (Shrimati Gursharan Kaur), և երեք դուստր[2][3]:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #119241374 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 Mark Tully. Manmohan Singh: Architect of the New India. - The Indo-Asian News Service, 14.11.2005
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 Д-р Манмохан Сингх. - Официальный сайт посольства Индии в России
  4. Manmohan Singh was a loner at Oxford. - The Indo-Asian News Service, 21.05.2004
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 5,9 PM's Biography. - Dr. Manmohan Singh's website
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 Soutik Biswas. India's architect of reforms. - BBC News, 14.10.2005
  7. Clyde H. Farnsworth. Arab spokesmen attending series of high-level monetary meetings in Rome on... - New York Times Abstracts, 17.01.1974
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Priya Ganapati. Manmohan Singh: Father of Indian reforms. - rediff.com, 14.05.2004
  9. 9,0 9,1 Jagdish N. Bhagwati. Is India's Economic Miracle At Hand. - The New York Times, 09.06.1985
  10. South Commission. - The website of the South Centre
  11. 11,0 11,1 Lai Kwok Kin. Indian Economic Plan Hits Snags at Mid-Term. - Reuters, 22.12.1987
  12. Indian Government Adopts More Liberal Credit Policy. - The Wall Street Journal, 26.10.1982
  13. Rajiv Desai. The Gandhis Split With Their Bureaucracy Over Aid. - The Wall Street Journal, 09.02.1984
  14. Raju Gopalkrishnan. Indian Cabinet Posts Announced, Political Division Apparent. - The Associated Press, 23.06.1991
  15. Dev Varam. New Indian Leader Rao Moves Quickly to Tackle Crises. - Reuters, 21.06.1991
  16. Michael Battye. New Indian Finance Minister Pledges Far-Reaching Reforms. - Reuters, 25.06.1991
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 Anil Penna, Jay Shankar. "Manmohanomics" a flop in the polls. - Agence France-Presse, 11.05.1996
  18. Amy Waldman. Gandhi Declines Top Post in India. - The New York Times, 19.05.2004
  19. Sonia refuses to be PM - Manmohan Singh tipped for the post. - The Hindu Business Line, 19.05.2004
  20. Every rural person to get employment, promises Manmohan Singh. - The Hindustan Times, 02.02.2006
  21. Jeremy Page. India’s PM, Manmohan Singh saves nuclear agreement with US. - The Times, 07.07.2008
  22. Joint Statement, India Pakistan. - Ministry of Foreign Affairs, Pakistan, 18.04.2005
  23. China and India sign accord aimed at resolving border dispute. - Agence France Presse, 11.04.2005
  24. 24,0 24,1 India PM visits China for summit. - BBC News, 14.01.2008
  25. Congress backs Manmohan Singh for second term as PM. - The Times of India, 01.10.2008
  26. «Ընտրություններում պարտությունից հետո Մանմոհան Սինգհը անցել է թոշակի»։ РИА Новости։ 2014-05-17։ Վերցված է 2015-04-29 
  27. «Մանմոհան Սինգհը լքում է վարչապետի պաշտոնը, որը զբաղեցրել է 10 տարի»։ РИА Новости։ 2014-05-17։ Վերցված է 2015-04-29 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]