Հարավային արևադարձ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հարավային արևադարձի դիրքը աշխարհի քարտեզին

Հարավային արևադարձ կամ Այծեղջյուրի արևադարձ, ամենահարավային աշխարհագրական լայնությունը, որի վրա Արեգակը կեսօրին կարող է բարձրանալ մինչև զենիթ: Այն հինգ հիմնական զուգահեռականներից է, որոնք նշվում են Երկրի քարտեզներում: Գտնվում է հասարակածից հարավ՝ 23°26′16″ աշխարհագրական լայնությունում[1]: Այն տեղի է ունենում ձմեռային արևակայության ժամանակ, երբ արևի ճառագայթների անկման անկյունը Հարավային կիսագնդում հասնում է առավելագույնի. դա առաջանում է Երկրի՝ Արեգակի շուրջ պտույտի և Երկրի առանցքի թեքության պատճառով:

Հարավային արևադարձի հյուսիսային համարժեքը Հյուսիսային կամ Խեցգետնի արևադարձն է: Հարավային արևադարձից հարավ ընկած տարածաշրջանում կլիման մերձարևադարձային և բարեխառն է: Իսկ Հյուսիսային և Հարավային արևադարձերի միջև ընկած տարածքի կլիման՝ արևադարձային:

Այծեղջյուրի արևադարձի անվանումն առաջացել է Այծեղջյուրի համաստեղության անունից, որտեղ, երկու հազար տարի առաջ «մայր էր մտնում» արևը ձմեռային արևակայության ժամանակ: Ներկայիս շրջանում, այդ ժամանակահատվածում արևը գտնվում է Աղեղնավորի համաստեղությունում, ինչը պայմանավորված է գիշերահավասարով

Հարավային արևադարձի տեղադիրքը հստակորեն ֆիքսված չէ, քանի որ կախված է Արեգակի նկատմամբ Երկրի պտտման առանցքի թեքությունից: 2000 թվականին անկման միջին թեքությունը կազմում էր 23°26′21″, սակայն, Երկրի առանցքի նուտացիայով պայմանավորված, ինչպես նաև այլ պարբերական շարժումներով, արևադարձերի դիրքը փոփոխվում է: Այս պահի դրությամբ Այծեղջյուրի արևադարձը դանդաղորեն մոտենում է դեպի հասարակածը՝ պայմանավորված Երկրի առանցքի թեքության փոքրանալով՝ հարթության հետագծի նկատմամբ:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չիլիում Հարավային արևադարձը նշող հուշարձան, Անտոֆագաստա
Նամիբիայում Հարավային արևադարձը նշող հուշարձան
Ավստրալիայում Հարավային արևադարձը նշող հուշարձան, Ալիս Սփրինգս

Գրնվիչի միջօրեականից արևելք շարժվելիս Այծեղջյուրի արևադարձը անցնում է.

Երկիր, տարածաշրջան կամ ծով Նշումներ
Ատլանտյան օվկիանոս
Flag of Namibia.svg Նամիբիա Էրոնգո, Խոմաս, Հարդապ, կրկին Խոմաս, Օմահեկե
{{{2}}} Բոտսվանա Կգալագադի, Կվենենգ, Կենտրոնական շրջան
Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն Լիմպոպո
Flag of Mozambique.svg Մոզամբիկ Գազա և Ինհամբանե
Հնդկական օվկիանոս Մոզամբիկի նեղուց
{{{2}}} Մադագասկար Տուլիարա և Ֆիանարանցուա
Հնդկական օվկիանոս
{{{2}}} Ավստրալիա Արևմտյան ԱվստրալիաՀյուսիսային տարածքՔվինսլենդ
Խաղաղ օվկիանոս Կորալյան ծով, Կատո հրվանդանից մի փոքր հարավ (Մարջանների ծովի կղզիների տարածք)
Խաղաղ օվկիանոս Միներվայի Հանրապետությունից մի փոքր հյուսիս (Տոնգա) և Տուբուայի և Ռայիվավայե կղզիների միջև (Տուբուայի կղզիներ, Ֆրանսիական Պոլինեզիա)
Flag of Chile.svg Չիլի Անտոֆագաստա
{{{2}}} Արգենտինա Խուխույ, Սալտա, կրկին Խուխույ, Ֆորմոսա
{{{2}}} Պարագվայ Բոկերոն, Պրեսիդենտե Հայես, Կոնսեպսիոն, Սան Պեդրո, Ամամբայ
{{{2}}} Բրազիլիա Մատու Գրոսու դու Սուլ, Պարանա
Ատլանտյան օվկիանոս

Հարավայի արևադարձի վրա գտնվող բնակավայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «obliquity of the ecliptic (Eps Mean)»։ Արխիվացված է օրիգինալից հունիսի 12, 2017-ին։ Վերցված է մարտի 10, 2012 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wiktionary-logo-hy.png Ընթերցե՛ք «արևադարձ» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։