Կորդիերիտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կորդիերիտ
Cordierite-den07-06aa.jpg
Ընդհանուր
ԿատեգորիաՑիկլոսիլիկատ
Բանաձև
(կրկնվող միավորը)
Mg₂Al₄Si₅O₁₈
Նիկել-Շտրունցի դասակարգում9.CJ.10
Դանա դասակարգում61.02.01.01
Կորդիերիտի խումբ
Բյուրեղի սիմետրիաCccm
Միավորa = 17.079 Å,
b = 9.730 Å,
c = 9.356 Å; Z = 4
Նույնականացում
ԳույնԿապույտ, ծխային կապույտ, կապտամանուշակագույն, կանաչավուն, դեղնադարչնագույն, մոխրագույն, անգույնից մինչև շատ բաց կապույտ
Շերտի գույնսպիտակ
Բյուրեղի հատկությունՀեքսագոնային պրիզմատիկ զույգեր, հատիկավոր, հոծ
Բյուրեղային համակարգՕրթոռոմբիկ
ԲեկումԽեցանման
ԴիմադրողականությունԴյուրաբեկ
Մոոսի կարծրություն7 - 7.5
ՓայլՅուղային, ապակեփայլ
ՇերտերՍպիտակ
ԹափանցիկությունԹափանցիկից կիսաթափանցիկ
Ձգողականություն2.57 - 2.66
Օպտիկական հատկություններՍովորաբար օպտիկական (-), երբեմն (+); 2V = 0-90°
Բեկման ցուցանիշnα = 1.527 - 1.560 nβ = 1.532 - 1.574 nγ = 1.538 - 1.578 Indices increase with Fe content.
ՊլեոքրոիզմX =Բաց դեղին, կանաչ Y = մանուշակագույն, կապտամանուշակագույն Z = բաց կապույտ
ՄածուցիկությունԲարակ եզրերում
Բնութագրիչ հատկություններՀիշեցնում է քվարց, կարելի է տարբերել պլեոքրոիզմով: Կորունդից կարելի է տարբերել կարծրության փոքր արժեքով
Ծանոթագրություններ[1][2] http://webmineral.com/data/Cordierite.shtml Webmineral data[3]
Ենթակատեգորիաcyclosilicates?

Կորդիերիտ, մագնեզիումի, երկաթի, ալյումինի ցիկլոսիլիկատ: Մագնեզիումի և երկաթի սիլիկատներն առաջացնում են պինդ լուծույթ հետևյալ բանաձևով՝ (Mg Fe)2 Al3 (Si5 AlO18) ( Fe Mg )2 Al3 (Si5 AlO18)[4]: Գոյություն ունի նրա բարձրջերմաստիճանային պոլիմորֆ ձևը՝ ինդիալիտը, որը բերիլի հետ ունի նույն կառուցվածքը, բայց օղակներում ալյումինն ունի պատահական բաշխվածություն՝ (Si Al) 6 O18[5]: Կորդիերիտը հայտնաբերվել է 1813 թվականին Իսպանիայի Ալմերիա շրջանում, անվանակոչվել է ֆրանսիացի երկրաբան Լուի Կորդիեի (1777–1861) պատվին[6]:

Կորդիերիտի բյուրեղային կառուցվածքը (կանաչ-Mg կամ Fe, կապույտ-O, դեղին-Si և Al)

Ծագում, հանքավայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կորդիերիտը սովորաբար առաջանում է պելիտային ապարներում կոնտակտային մետամորֆիզմի արդյունքում: Հատկապես ավելի հաճախ է հանդիպում եղջրաքարերում, որոնք առաջանում են պելիտային ապարներում կոնտակտային մետամորֆիզմի արդյունքում: Կան երկու ընդհանուր մետամորֆ միներալների կոմպլեքսներ՝ սիլիմանիտ-կորդիերիտ-շպինել և կորդիերիտ-շպինել-պլագիոկլազ-օրթոպիրոքսեն: Կան նաև այլ կապված միներալներ, որոնց շարքում է նռնաքարը և անտոֆիլիտը[7][8]: Հանդիպում է նաև որոշ գրանիտներում և պեգմատիտներում: Կորդիերիտի ձևափոխման արդյունքում առաջանում են փայլար, քլորիտ և տալկ:

Հանքավայրեր կան Կոռնուոլ թերակղզում: առատորեն հանդիպում է Ավստրալիայում (Հյուսիսային շրջան), Բրազիլիայում, Բիրմայում, Կանադայում (հյուսիսարևմուքում Յելոունայֆ շրջան), Հնդկաստանում, Մադագասկարում, Նամիբիայում, Շրի Լանկայում, Տանզանիայում և ԱՄՆ-ում (Կոնեկտիկուտ): Իոլիտի գտնված ամենամեծ բյուրեղը կշռում է 24 000 կարատ և հայտնաբերվել է ԱՄՆ Վայոմինգ նահանգում[9]:

Զարդաքարային տարատեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որպես իոլիտի թափանցիկ տեսակ՝ կորդիերիտը հաճախ օգտագործվում է որպես զարդաքար: «Իոլիտ» անվանումը հունարեն նշանակում է «մանուշակագույն »: Մյուս հնացած անվանումն է «դիքրոիտ», որը հունարենից թարգմանաբար նշանակում է «երկգույն քար», այս անվանումը հղում է կատարում կորդիերիտի ուժեղ պլեոքրոիզմին: Անվանում են նաև «ջրային շափյուղա» և «վիկինգների կողմնացույց» ամպամած օրերին արևի ուղղությունը ցույց տալու օգտակար հատկության շնորհիվ[10]: Լույսը, որը ցրվում է օդի մոլեկուլների կողմից, բևեռացված է և ուղղված է Արեգակի նկատմամբ ուղիղ անկյան տակ, եթե նույնիսկ Արեգակի սկավառակը ստվերված է խիտ մառախուղով, կամ հորիզոնից ներքև է[11]:

Թանկարժեք իոլիտի գույնը լուսավորության անկյունը փոփոխելիս տատանվում է կապույտից մինչև կապտամանուշակագույն, դեղնամոխրագույնից մինչև բաց կապույտ: Իոլիտը երբեմն օգտագործվում է որպես շափյուղայի ոչ թանկարժեք փոխարինող: Այն շատ ավելի փափուկ է քան շափյուղան:

Կապույտ իոլիտի մյուս անունը սթեյնհելիտ է, Ֆաբիան Սթեյնհեյլի պատվին, որը Ֆինլանդիայի զինվորական նահանգապետն է եղել և նա է նկատել, որ այդ միներալը տարբերվում է քվարցից[12]: Պրազեոլիտը իոլիտի ևս մի տարատեսակ է, որը ստացվում է իոլիտի ջերմային մշակումից[13]:

Այլ կիրառումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կատալիտիկ նեյտրալիզատորները սովորաբար պատրաստում են կերամիկայից, որը պարունակում է մեծ քանակով սինթետիկ կորդիերիտ: Արտադրական պրոցեսի ժամանակ դիտավորյալ հավասարեցնում են կորդիերիտի բյուրեղները, որպեսզի օգտագործեն բյուրեղի առանցքի երկայնքով շատ փոքր ջերմային ընդարձակումը: Դա կանխում է ջերմային շոկի առաջացումը կատալիտիկ նեյտրալիզատորների օգտագործման դեպքում[14]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. "Cordierite" (PDF). Handbook of Mineralogy. RRUFF™ Project.
  2. "Cordierite". Mindat.org.
  3. Dana, James Dwight; Klein, Cornelis; Hurlbut, Cornelius S. (1985). Manual of
  4. "Cordierite". Mindat.org.
  5. http://webmineral.com/data/Cordierite.shtml Webmineral data
  6. "Cordierite". Mindat.org.
  7. Dana, James Dwight; Klein, Cornelis; Hurlbut, Cornelius S. (1985). Manual of Mineralogy (20th ed.). New York: John Wiley and Sons. pp. 395–396. ISBN 0-471-80580-7.
  8. Klein, Cornelis (2002). The Manual of Mineral Science (22nd ed.). John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-25177-1.
  9. Topix Local News: Casper, WY, Wyoming is Most Gemstone-Rich State in US, Sept. 13, 2011
  10. Guillot Agnès, Meyer Jean-Arcady (2010) [Published in French in 2008]։ How To Catch a Robot Rat: When Biology Inspires Innovation [La bionique: Quand la science imite la Nature]։ The MIT Press։ էջ 212։ ISBN 978-0-262-01452-6։ «Many insects and a few birds perceive polarized light. The Vikings used cordierite for this purpose, a stone that allowed them to reckon the position of the sun by observing the stone's changes in color.» 
  11. Noel, Oscar; Bowling, Sue Ann (March 21, 1988). "Polar Navigation and the Sky Compass". Alaska Science Forum. Geophysical Institute, University of Alaska Fairbanks.
  12. Sowerby, James (1811), Exotic mineralogy: or, Coloured figures of foreign minerals: as a supplement to British mineralogy, B. Meredith, p. 173, https://books.google.com/books?id=2RtaAAAAYAAJ&pg=RA2-PT57 .
  13. «Prasiolite»։ Amethyst Galleries' Mineral Gallery 
  14. "Prasiolite". Amethyst Galleries' Mineral Gallery.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]