Կարապի լիճ (բալետ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox music.png
Կարապի լիճ
Wiener Staatsoper Schwanensee Szene Akt4.jpg
Տեսակ բալետ
Կոմպոզիտոր Պյոտր Չայկովսկի
Լիբրետտոյի
հեղինակ
Վլադիմիր Բեգիչև
Գործողությունների քանակ 4
Առաջնախաղի տարեթիվ փետրվարի 20, 1877
Առաջնախաղի վայր Մոսկվա, Մեծ թատրոն
Swan Lake Վիքիպահեստում

Կարապի լիճ, Պյոտր Իլյիչի Չայկովսկու բալետ՝ չորս գործողությամբ։ Գրվել է 1876 թվականին։ Լիբրետտոն Վլադիմիր Բեգիչևի[1], և, հնարավոր է, Վասիլի Ֆեոդորովիչ Գելցերի։

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սյուժեի հիմքում ընկած են շատ ֆոլկլորային մոտիվներ, այդ թվում գերմանական լեգենդ, որը պատմում է գեղեցկուհի արքայադուստր Օդետի մասին, որին չար կախարդ` ասպետ Ռոտբարտը կախարդանքով դարձրել է կարապ։ Բալետի չորս գործողություններում իրար փոխարինում են իրական և ֆանտաստիկ պատկերներ։ Տոնելով իր չափահաս դառնալը պալատական զբոսայգում արքայազն Զիգֆրիդը, ուրախանում է ընկերների շրջապատում։ Զբոսայգու վրայով թռչող կարապների երամը կանչում է նրան իրենց հետևից։ Անտառում, լճի ափին, աղջիկ-կարապների մեջ արքայազնը տեսնում է Օդետին, կարապների թագուհուն` թագով զարդարված գլխով։ Տարված նրա գեղեցկությամբ և ցնցված նրա պատմություններով լճի չար տիրոջ՝ Ռոտբարտի հետապնդումների մասին, Զիգֆրիդը երդվում է Օդետին հավերժ սիրո մեջ։

Ամրոցում կազմակերպված պարահանդեսի ժամանակ մոր հրամանով, Զիգֆրիդը պետք է ընտրի հարսնացու։ Սակայն արքայազնը անտարբեր է, մինչև որ հայտնվում է Օդիլիան, որի մեջ Զիգֆրիդը տեսնում է Օդետին։ Նրան և արքայազնը տալիս է նախընտրություն։ Հասկանալով, որ կատարել է ճակատագրական սխալ, Զիգֆրիդը վազում է լճի մոտ ներողամտություն է աղերսում Օդետից, սակայն չի ստանում այն։ Պոկելով Օդետի գլխից թագը, որը պաշտպանում էր նրան հետապնդումներից, արքայազնը մարտահրավեր է նետում Ռոդբարտին։ Նա հույս ունի, որ աղջիկ-կարապը իր հետ կգնա մարդկության աշխարհ։ Հեքիաթում փոթորկուն ալիքները լճի վրա կլանում և կործանում են Օդետին և Զիգֆրիդին։

Առաջնախաղ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկայացման բեմական պատմությունը դժվար է ընթացել։ Առաջնախաղը տեղի ունեցավ 1877 թվականի մարտի 4-ին Մոսկվայի Մեծ թատրոնի բեմում։ Յուրատիպ խորեոգրաֆիան պատկանում էր բալետմայստեր Վենցել Ռեյզինգերին։ Բալետը բաժանվում էր 4 գործողությունների` յուրաքանչյուրում 1-ական արար։ Օդետի և Օդիլիայի առաջին դերակատարը եղավ Պոլինա Կարպովան։ Ռեյզինգերի բեմադրությունը չունեցավ հաջողություն և անհաջող ճանաչվեց։ 1882 թվականին բալետմայստեր Իոսիֆ Հանսենը մասնակի խմբագրեց հին ներկայացումը և 1894 թվականի փետրվարի 17-ին առաջին անգամ ներկայացվեց «կարապների» արարը բալետի 2-րդ գործողության մեջ, նվիրված`Պյոտր Իլյիչ Չայկովսկու հիշատակին։

Բեմականացումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 20.2.1877 թ. — Մեծ թատրոն, բալետմայստեր՝ Վենցել Ռեյզինգեր, Դերիժոր-բեմադրիչ Ստեփան Ռյաբով, (Օդետ և Օդիլիյա` Պոլինա Կարպակովա)
  • 13.1.1880 թ. — Մեծ թատրոն, Մոսկվա, (բալետմայստեր՝ Գենզեն, Ռեյզինգերի հետևորդը)
  • 28.10.1882 թ. — Մեծ թատրոն, Մոսկվա, (Օդետ` Լ. Գեյտեն)
  • 9․02.1888 թ. — Փարիզի թատրոն, II գործողություն, (բալետմայստեր՝ Ավգուստին Բերժե, Օդետ` Ջուլիետա Պալտրինյերի)
  • 17․02․1894 թ. — (I գործողության 2-րդ արար) — (բալետմայստեր՝ Լև Իվանով, Օդետ՝ Պյերինա Լենիյանի, արքայազն Զիգֆրիդ` Պավել Գերդտ)
  • 15.01.1895 թ. — Մարիինյան թատրոն, (բալետմայստերներ՝ Մարիուս Պետիպա, Լև Իվանով)
  • 24.01.1901 թ. — Մեծ թատրոն, բալետմայստեր՝ Ալեքսանդր Գորսկի, նկարիչ՝ Ալեքսանդր Գոլովին, Օդետ` Ադելինա Ջուրի, Զիգֆրիդ՝ Միխաիլ Մորդկին
  • 1911 թ. — Նյու Յորք, բալետմայստեր և Զիգֆրիդի դերակատար՝ Միխաիլ Մորդկին, Օդետ` Եկատերինա Գելցեր
  • 29.02.1920 թ. — Մեծ թատրոն, բալետմայստեր՝ Ալեքսանդր Գորսկի, ռեժիսոր`Վլադիմիր Նեմիրովիչ–Դանչենկո, նկարիչ` Կոնստանտին Կարովին, դերիժոր` Անդեյ Արենդս, Օդետ` Ելենա Իլյուշչենկո, Օդիլիյա` Մարիա Ռեյզեն
  • 1925 թ. — Բելգրադ, բալետմայստեր՝ Ա.Ֆորտունատո
  • 1928 թ. — Թբիլիսի, բալետմայստեր՝ Ռ.Բալանոտտի
  • 13.04.1933 թ. — Մարիինյան թատրոն (Լենինգրադի Կիրովի անվան թատրոն), բալետմայստերներ՝ Ագրիպինա Վահանովա, դիրիժոր` Եվգենի Մրավինսկի, Օդետ` Գալինա Ուլանովա, Օդիլիյա` Օլգա Իորդան, Զիգֆրիդ` Կոնստանտին Սերգեև
  • 1934 թ. — Լոնդոն, բալետմայստեր՝ Նիկոլայ Սերգեև
  • 1937 թ. — Մեծ թատրոն, բալետմայստեր՝ Ասաֆ Մեսսերեր, դիրիժոր` Յուրի Ֆայեր, Օդետ` Մարինա Սեմյոնովա, Զիգֆրիդ` Միխաիլ Գաբովիչ, Ռոտբարտ` Պյոտր Գուսև
  • 1940 թ. — Երևանի օպերայի թատրոն, բալետմայստեր՝ Լեոնիդ Լավրովսկի
  • 1945 թ. — Լենինգրադի Կիրովի անվան թատրոն, բալետմայստեր՝ Ֆյոդոր Լապուխով, դեկորացիաներ` Բ.Վոլկովա, զգեստներ` Տատյանա Բրունի, Օդետ` Նատալյա Դուդինսկայա, Զիգֆրիդ` Կոնստանտին Սերգեև, Ռոտբարտ` Ռոբերտ Գերբեկ
  • 1945 թ. — Թբիլիսի, բալետմայստեր՝ Վախթանգ Չաբուկիանի
  • 1951 թ. — Նյու Յորք, բալետմայստեր` Ջորջ Բալանչին
  • 1951 թ. — Բուդապեշտ, բալետմայստեր՝ Ասաֆ Մեսսերեր
  • 25 ապրիլի 1953 թ. — Մոսկվայի Կ. Ստանիսլավսկու անվան ռուսական պետական դրամատիկական թատրոն, բալետմայստեր՝ Վլադիմիր Բուրմեյստեր և Պյոտր Գուսև, Օդետ` Վիոլետա Բովտ
  • 1953, 1963 թ. — Կոլոն թատրոն (Բուենոս Այրես), բալետմայստեր՝ Ջ. Քարտեր
  • 1957 թ. — Հելսինկի, բալետմայստեր՝ Ասաֆ Մեսսերեր
  • 19.07.1958 թվական — Միխայլովսկի թատրոն, բալետմայստերներ՝ Ֆյոդոր Լապուխով, Կ.Բոյարսկի, Օդետ` Վերա Ստանկևիչ, Օդիլիա` Տատյանա Բորովիկովա
  • 1960 թվական — Փարիզի ազգային օպերա, բալետմայստեր՝ Վլադիմիր Բուրմեյստեր
  • 1962 թվական— Սանտյագո, բալետմայստեր՝ Ա.Տոմսկի
  • 1962 թվական— Զագրեբ, բալետմայստեր՝ Ռոստիսլավ Զախարով
  • 1964 թվական— Շտուտգարտ, բալետմայստեր՝ Ջոն Կրանկո
  • 1964 թվական— Կոպենհագեն, բալետմայստեր՝ Նինա Անիսիմովա
  • 1965 թվական— Հավանա, բալետմայստեր՝ Ալբերտո Ալոնսո
  • 1965 թվական— Նիդերլանդներ բալետմայստեր՝ Իգոր Բելսկի
  • 25.12.1969 թվական — Մեծ թատրոն, բալետմայստեր՝ Յուրի Գրիգարովիչ, նկարիչ` Սիմոն Վիրսալաձե, դիրիժոր` Ալգիս Ժյուրայտիս, Օդետ` Նատալիա Բեսսմերտնովա, Զիգֆրիդ` Նիկոլայ Ֆադեչև
  • 1969 թվական— Բեռլին, բալետմայստեր` Կենետ Մակմիլան
  • 1971 թվական— Գյոտեբորգ, բալետմայստեր` Էլզա-Մարիանա ֆոն Ռոզեն
  • 1976 թվական— Համբուրգ, բալետմայստեր` Ջոն Նոյմայեր
  • 1987 թվական— Սթոքհոլմ, բալետմայստեր` Մատս Էկ, Օդետ` Անա Լագունա
  • 1995 թվական— Սալդեր-Ուէլս (Լոնդոն), բալետմայստեր` Մետյու Բորն

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Մեծ հավանականություն կա, որ բալետի լիբրետտոն պատկանում է հենց կոմպոզիտորին։ Բալետը գրելու ընթացքում նա շատ խորհրդակցել է Վ.Բեգիչևի հետ, և հարկ է համարել աշխատանքի ձեռագրի վրա գրել նրա անունը որպես լիբրետtոի հեղինակի, չնայած որ հենց Բեգիչևը հերքել է իր մասնակցությունը։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]