Խորխե Վագենսբերգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Խորխե Վագենսբերգ
Jorge Wagensberg- Diada de Sant Jordi 2014 a Barcelona (52) (cropped).JPG
Ծնվել էդեկտեմբերի 2, 1948(1948-12-02)
ԾննդավայրԲարսելոնա, Իսպանիա
Մահացել էմարտի 3, 2018(2018-03-03) (69 տարեկանում)
Մահվան վայրԲարսելոնա, Իսպանիա
ՔաղաքացիությունFlag of Spain.svg Իսպանիա
ԿրթությունԲարսելոնայի համալսարան և Բարսելոնայի համալսարան
Գիտական աստիճանդոկտորի աստիճան (1976)
Մասնագիտությունգրող, համալսարանի պրոֆեսոր, ֆիզիկոս և հետազոտող
ԱշխատավայրԲարսելոնայի համալսարան
Պարգևներ և
մրցանակներ
Սան Ժորդիի Խաչ[1] Q9062292? Q11942621? և honorary doctorate of the University of Lerida?[2]
Jorge Wagensberg Lubinski Վիքիպահեստում

Խորխե Վագենսբերգ Լյուբինսկի (իսպ.՝ Jorge Wagensberg Lubinski, դեկտեմբերի 2, 1948(1948-12-02), Բարսելոնա, Իսպանիա - մարտի 3, 2018(2018-03-03), Բարսելոնա, Իսպանիա), իսպանացի ֆիզիկոս, հետազոտող, գրող, հրատարակիչ, դասախոս, թանգարանագետ և թանգարանային ցուցահանդեսների նախագծման փորձագետ: 1981-2016 թվականներին եղել է Բարսելոնայի համալսարանի պրոֆեսոր: Բարսելոնայի Կոսմոկայշա գիտական թանգարանի հիմնադիրն է և նրա ղեկավարը մինչև 2014 թվականը:

Կրթություն, դասախոսական ու գիտական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վագենսբերգը ծնվել է Բարսելոնայում, Լեհաստանից եկած հրեական ընտանիքում[3][4]: Նրա հայրը` Իցեկ Վագենսբերգը, որպես փաթեթավորող աշխատում էր ֆաբրիկայում[5]: Մայրը` Սարա Լյուբինսկայան, ծագում էր Լոձի հրեական ունևոր ընտանիքից[6]: Խորխեն 1971 թվականին ավարտել է Բարսելոնայի համալսարանի` ֆիզիկայի ֆակուլտետը: 1976 թվականին նույն ֆակուլտետում պաշտպանել է ատենախոսություն` ֆիզիկայի փիլիսոփայության թեմայով: 1981-2016 թվականներին նույն ֆակուլտետում դասավանդել է անդառնալի գործընթացների տեսություն, ինչպես նաև ղեկավարել է բիոֆիզիկայի ոլորտում հետազոտական խմբի աշխատանքը: Նա հրավիրվել է դասախոսելու Կրեմս ան դեր Դոնաուի համալսարանում (Ավստրիա):

Խորխե Վագենսբերգը ավելի քան 1.200 գիտաժողովների ու նիստերի մասնակից է, որոնք տեղի են ունեցել տեղեկատվության մաթեմատիկական տեսության, ռացիոնալ մեխանիզմների, ոչ հավասակշռված ջերմադինամիկայի, ինչպես նաև ժամանակակից թանգարանագիտության (Total Museology) թեմաներով:

Լուսավորական, ստեղծագործական ու հրատարակչական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վագենսբերգը գիտական բազմաթիվ աշխատանքների հեղինակ է, որոնք տպագրվել են միջազգային մասնագիտական հրատարակություններում: Նա նաև մեծ թվով գիտահանրամատչելի գրքերի և հոդվածների հեղինակ է, որոնցում շոշափում է տարբեր թեմաներ և գիտական ոլորտներ` ջերմադինամիկ հավասարակշռություն, գիտության փիլիսոփայություն, տեսական կենսաբանություն, հնէաբանություն, նաև կրթություն ու գիտական թանգարանագիտություն:

2002 թվականին լույս է տեսել գիտնականի` «Եթե բնությունը պատասխան է, ապա ո՞րն է հարցը» գիրքը, որը կարծես Վագենսբերգի աֆորիզմների հավաքածուն լինի:

Aquote1.png Վագենսբերգի աֆորիզմները կատակ չեն կամ էլ հաջող ձևակերպումներ: Դրանք ավելի շուտ նման են մաթեմատիկական հավասարումների: «Այո', դրանք կարելի է կարդալ առանձին, զույգով, մեկի կամ երկուսի միջոցով», — ասում է ինքը մաթեմատիկոսը: Սակայն ավելի լավ է դրանք յուրացնել որպես համակարգ, քանի որ եթե ամեն մի աֆորիզմ հավասարում է, ապա գիրքը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ հավասարումների համակարգ, և փորձարար մտքի պարգևատրումը այն լուծելու դեպքում նրա` բարձր դիրքում մնալն է[7]:
- Արտասահմանյան գրականություն, 2004, 3
Aquote2.png


Վագենսբերգը ակտիվորեն համագործակցել է իսպանական (El País, La Vanguardia, El Periódico) ու արտասահմանյան որոշ պարբերականների հետ` գիտությունը հասանելի դարձնելով ընթերցողների առավել լայն շրջանակի:

1983 թվականից Խորխե Վագենսբերգը Tusquets հրատարակչությունում հրատարակում է «Metatemas» գիտական հավաքածուն` նվիրված գիտական մտքին: Այս շարքի` առավել քան 30 տարիների հրատարակման արդյունքում լույս է տեսել մոտ 130 գիրք, այդ թվում` Էրվին Շրյոդինգերի, Ալբերտ Այնշտայնի, Կոնրադ Լորենցի, Ռիչարդ Ֆեյնմանի, Սթիվեն Ջեյ Գուլդի, Ժակ Մոնոյի, Ֆրանսուա Ժակոբի, Նորբերտ Վիների, Մարի Գել-Մանի, Մարտին Գարդների, Ռենե Թոմի, Մարտին Ջոն Ռիսի, Ռիչարդ Դոկինզի, Բենուա Մանդելբրոտի, Լին Մարգուլիսի, Դուգլաս Հոֆշտադտերի, Շելդոն Գլեշոուի, Արիեխ Բեն-Նաիմի գործերը:

Այս նույն շարքի շրջանակներում լույս են տեսել Վագենսբերգի մի քանի գրքեր:

Թանգարանային գործ. Վագենսբերգի տոտալ թանգարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վագենսբերգը հայտնի է նաև որպես թանգարանային գործի փորձագետ` հանդիսանալով Կոսմոկայշա գիտական թանգարանի հիմնադիրը Բարսելոնայում: Թանգարանը 2006 թվականին ստացել է Տարվա եվրոպական թանգարան մրցանակը: Թանգարանային համալիրի ամբողջական ձևավորումը տևել է 5 տարի և ավարտին հասել 2004 թվականին: Արդյունքում այն դարձել է նոր սերնդի թանգարան: Նոր շենքում (ճարտարապետներ` Ռոբերտ և Էստեբե Տերադաս) տեղ են գտել «կենդանի» ցուցանմուշներ, որոնք այցելուներին մոտեցրել են գիտական տարբեր բնագավառների: Հսկայական Aquaricuará ծառը, որ հատուկ բերվել էր Բրազիլիայից, 100-մետրանոց երկրաչափական պատը և իսկական տեղատարափով արևադարձային անտառը` իր իրական բնակիչներով, բազմաթիվ այլ նմուշներ, որոնք ներկայացված են նոր` ինտերակտիվ ձևով, Կոսմոկայշան ամբողջ աշխարհում դարձրել են գիտական թանգարանների զարգացման ուղենիշ[8]:

Նոր թանգարանի ստեղծման գործընթացին, ինչպես նաև դրա ցուցադրության նախագծման գլխավոր գաղափարներին ու դրույթներին է նվիրված Վագենսբերգի` «Կոսմոկայշա. տոտալ թանգարան» գիրքը, որն իր տեսակի մեջ մանիֆեստ է այն մասին, թե ինչպիսին պետք է լինի ժամանակակից գիտական թանգարանը[9]: Տոտալ թանգարանի հիմնասյունը իրականությունն է, իրական օբյեկտը: Մնացած ամեն ինչ` տեխնիկական միջոցներ, խթաններ, ֆիլմեր և այլն, ունի միայն լրացուցիչ նշանակություն: Կարևորը, ինչին պիտի ձգտի նմանատիպ թանգարանը, այն է, որ այցելուի մտքում ավելի շատ հարցեր պիտի առաջանան, քան մինչև այնտեղ մտնելը[10]:

Տոտալ թանգարանի գաղափարները մարմնավորվել են նաև Արքիմեդի թանգարանում (Սիրակուզա, Իտալիա, 2011), Կլիմայի և շրջակա միջավայրի թանգարանում (Լլեյդա, Իսպանիա, 2010), Ժամանակի թանգարանում (Մոնտեվիդեո, Ուրուգվայ), Անտառի թանգարանում (Սան Սելոնի, Իսպանիա), Անտարկտիկայի թանգարանում (Պունտա Արենաս, Չիլի): Շատ երկրներում նա հանդես է գալիս որպես թանգարանների գծագրման խորհրդատու:

2010 թվականից Խորխե Վագենսբերգը հանդիսանում է Եվրոպական թանգարանային ակադեմիայի (European Museum Academy) հիմնադիր անդամ:

Էրմիտաժ Բարսելոնայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2013 թվականին պաշտոնապես հայտնի դարձավ, որ Խորխե Վագենսբերգը կգլխավորի Բարսելոնայում հիմնադրվելիք Էրմիտաժ թանգարանը:

Հենց իր Վագենսբերգի խոսքերով իր մտադրությունն այն է, որ ներկայացնի մարդկության պատմությունը` հենվելով Էրմիտաժի հավաքածուի վրա. «Գիտության ու արվեստի մշտատև երկխոսությունը պետք է ընդգծի նրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները: Դրա համար կընդունվի ժամանակակից թանգարանային նախագծում` առարկաների, երևույթների և թանգարանային փոխաբերության ինքնատիպ կիրառմամբ»[11]:

Մրցանակներ և պարգևատրումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2005 թվականինԽորխե Վագենսբերգն արժանացել է Կատալոնիայի ազգային մրցանակին գիտական մշակույթն ու միտքը զարգացնելու նպատակով: 2007 թվականին Կատալոնական կառավարությունը նրան հանձնել է ազգային ամենահեղինակավոր մրցանակներից մեկը` Սուրբ Գևորգի խաչը:

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Խորխե Վագենսբերգի որդին ` Ռուբեն Վագենսբերգը (ծնվ.` 1986), երաժշտական պրոդյուսեր է և քաղաքական ակտիվիստ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://www.gencat.cat/presidencia/creusantjordi/2007/cat/
  2. http://www.udl.cat/ca/organs/secretaria/honoris/wagensberg/
  3. El gozo intelectual y el método científico
  4. Jorge Wagensberg a propósito de “Algunos años después”, su libro de memorias
  5. Wagensberg retorna a la infància
  6. Las pasiones de Jorge Wagensberg
  7. Курьер «ИЛ» (русский) // Иностранная литература. — 2004. — № 3.
  8. «Афиша Воздух: Чему новый Политех может поучиться у главного научного музея Европы – Архив»։ Афиша (ru-RU)։ Վերցված է 2017-04-21 
  9. «Принципы Хорхе Вагенсберга» (ռուսերեն)։ Политехнический музей։ Վերցված է 2017-04-21 
  10. Wagensberg Jorge (2014-06-20)։ «Opinión | El museo en aforismos»։ EL PAÍS (իսպաներեն)։ Վերցված է 2017-04-20 
  11. Montañés José Ángel (2016-06-17)։ «El Hermitage de Barcelona abrirá sus puertas en 2019»։ El País (իսպաներեն)։ Վերցված է 2017-04-18 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]