Էլլա Բեյքեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Էլլա Բեյքեր
Դիմանկար
Ծնվել էդեկտեմբերի 13, 1903(1903-12-13)[1][2]
ԾննդավայրՆորֆոլկ, Վիրջինիա, ԱՄՆ
Մահացել էդեկտեմբերի 13, 1986(1986-12-13)[1][2] (83 տարեկան)
Մահվան վայրՆյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ
Ազգությունաֆրոամերիկացի և աֆրոամերիկացի
ԿրթությունShaw University?
Մասնագիտությունկանանց իրավունքների պաշտպան և իրավապահ
ԱշխատավայրԳունավոր բնակչության աջակցման ազգային ասոցիացիա, ԱՄՆ հանրային աշխատանքների վարչություն և Southern Christian Leadership Conference?
Պարգևներ և
մրցանակներ
ԱնդամությունԽաղաղության և ազատության կանանց միջազգային միություն
Commons-logo.svg Ella Baker Վիքիպահեստում

Էլլա Ջոզեֆինա Բեյքեր (անգլ.՝ Ella Josephine Baker, դեկտեմբերի 13, 1903(1903-12-13)[1][2], Նորֆոլկ, Վիրջինիա, ԱՄՆ - դեկտեմբերի 13, 1986(1986-12-13)[1][2], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ[4]), ամերիկացի հասարակական գործիչ և ԱՄՆ-ի սևամորթ քաղաքացիների իրավունքների շարժման ակտիվիստ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլլա Բեյքերը ծնվել է 1903 թվականին, Վիրջինիա նահանգի Նորֆոլկ քաղաքում և մեծացել է Հյուսիսային Կարոլինայում։ Դեռ մանկուց նա տատիկի՝ ստրկության տարիների մասին պատմությունների ազդեցության տակ կողմ է եղել սոցիալական արդարությանը[5][6]։ 1918 թվականին նա ընդունվել է սևամորթների Շոու համալսարանն ու ավարտել է այն 1927 թվականին[4]։ Հետագայում տեղափոխվել է Նյու Յորք՝ աշխատանք փնտրելու նպատակով, որտեղ հանդիպել է Մեծ ճգնաժամից տառապող բազմաթիվ մարդկանց։ Այդ ժամանակ սկսել է զբաղվել քաղաքական գործունեությամբ[4]։

1930 թվականին Բեյքերը միացել է Ջորջ Շույլերի կողմից հիմնվող «Երիտասարդ նեգրերի կոոպերատիվ լիգային» (անգլ.՝ Young Negroes Cooperative League), որի նպատակն էր աֆրոամերիկացիների տնտեսական ուժի զարգացումը[5]։ Նա անդամակցել է նաև կանանց մի շարք կազմակերպությունների[5]։ Հետաքրքրվել է հարլեմյան վերածննդի մշակույթով։ Բեյքերը ելույթ է ունեցել երկրորդ իտալա-եթովպիական պատերազմի դեմ և սատարել է Սքոթսբորոյի տղաների պաշտպանությանն ուղղված արշավները։ Նաև Հարլեմյան գրադարանում հիմնել է սևամորթների պատմական ակումբ[7]։

30-ական թվականների վերջին Բեյքերն ամուսնացել է Թ. Ջ. Ռոբերտսի հետ և միացել է Գունավոր մարդկանց առաջընթացի ազգային ասոցիացիային (NAACP)[4]։ 1940 թվականին նա դարձել է NAACP-ի քարտուղար, այնուհետև զբաղեցրել է կազմակերպության առանձին տարբեր բաժինների նախագահի պաշտոնը։ Նա ստիպած է եղել բացառապես տղամարդկանցից բաղկացած կազմակերպությունում պայքարել իր ձայնը լսելի դարձնելու համար։ Խիստ հիերարխիայի քննադատ է եղել[8]։ 1945 թվականին ծանոթացել է NAACP-ի մեկ այլ կին ակտիվիստի՝ Ռոզա Փարքսի հետ, ում վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել[9]։ 1946 թվականին Բեյքերը թողել է աշխատանքը NAACP-ում՝ դժգոհ լինելով այնտեղի բյուրոկրատիայից։ Ինչպես նաև, ստիպված է եղել հոգ տանել իր զարմուհու համար։ Այնուամենայնիվ, նա շարունակել է համագործակցությունը կազմակերպության նյույորքյան բաժնի հետ և զբաղվել է սևամորթ երեխաների կրթության որակի բարելավմամբ[4]։ 1955 թվականին ոգեշնչվելով Մոնտգոմերիում ավտոբուսների դեմ բոյկոտով՝ Բեյքերն սկսել է ԱՄՆ-ի հարավում Ջիմ Քրոուի օրենքների դեմ պայքարի համար միջոցներ հայթայթել[6]։ 1958 թվականին նա բաժանվել է ամուսնուց։ Բեյքերը միշտ թաքցրել է իր անձնական կյանքը[10]։

1957 թվականին Բեյքերը մասնակցել է Քրիստոնեական հարավային կոնֆերենցիայի հիմնադրմանը, որի հիմնական գործունեությունն ուղղված էր սևամորթների հանդեպ խտրականության դեմ պայքարին։ 1960 թվականին նա թողել է կազմակերպությունն ու մասնակցել է Բռնության դեմ ուսանողական կոմիտեի ստեղծմանը։ Նրա ղեկավարությամբ կոմիտեն դարձել է ԱՄՆ-ում մարդու իրավունքների համար պայքարող առաջատար կազմակերպություններից մեկը[4][6]։

Մինչև իր կյանքի վերջը Բեյքերն աչքի է ընկել սևամորթների իրավունքների համար պաշտպանությամբ։ 1972 թվականին նա աջակցել է ակտիվիստ Անժելա Իվոն Դևիսի ազատության համար արշավը, նաև դեմ է եղել ապարտհեյդին Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում։ Մահացել է 83 տարեկան հասակում, 1986 թվականին, իր ծննդյան օրը[4]։

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Candace Award (1984)
  • Ընդգրկվել է Կանանց փառքի ազգային սրահում (1994)

Հիշատակ և նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլլա Բեյքերը նշանակալի ներդրում է ունեցել 1950 և 60-ական թվականների քաղաքացիական իրավունքների համար պայքարում, այնուամենայնիվ, նա ավելի պակաս հայտնի է, քան այնպիսի ակտիվիստներ, ինչպիսիք են Ռոզա Փարքսը, Մերի Մաքլեոդ Բեթյունը և Դորոթի Հայթը[5]։ Նրա անունով է կոչվել մարդու իրավունքների պաշտպանության կենտրոն Օքլենդում[5][6]։ 2009 թվականին ԱՄՆ-ում նրա հիշատակին նամականիշ է թողարկվել։

Ակտիվիստի արխիվները պահվում են Նյու Յորքի հանրային գրադարանում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Encyclopædia Britannica
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Susan Gushee O’Malley Baker, Ella Josephine (13 December 1903–13 December 1986), civil rights organizer // American National Biography Online / S. Ware[New York]: Oxford University Press, 2017. — ISSN 1470-6229doi:10.1093/ANB/9780198606697.ARTICLE.1500989
  3. https://www.womenofthehall.org/inductee/ella-baker/
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Ella Baker(անգլ.) // Энциклопедия Британника. Архивировано из первоисточника 28 Մարտի 2020.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 «Randolph: The work and wisdom of Ella Baker»։ The Philadelphia Tribune (անգլերեն)։ 2.03.2019։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-12-07-ին։ Վերցված է 7 December 2019 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 «Who Was Ella Baker?»։ Ella Baker Center (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-12-11-ին։ Վերցված է 2019-06-05 
  7. Elliott, Aprele. «Ella Baker: Free Agent in the Civil Rights Movement.» Journal of Black Studies, vol. 26, no. 5, 1996, pp. 593—603. JSTOR, www.jstor.org/stable/2784885.
  8. Ransby B. (12.06.2015)։ «Ella Taught Me: Shattering the Myth of the Leaderless Movement»։ Colorlines։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-03-10-ին։ Վերցված է 2020-03-08 
  9. Theoharis, 2013, էջ 25
  10. Ransby, 2003, էջ 9

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]