Արտավազդ Թումանյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Արտավազդ Թումանյան
Արտավազդ Թումանյան.jpg
Կեղծանուն Արտիկ
Ծնվել է նոյեմբերի 23, 1894(1894-11-23)
Ծննդավայր Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել է նոյեմբերի 23, 1918(1918-11-23) (24 տարեկանում)
Մահվան վայր Վան, Van Subregion, Central East Anatolia Region (statistical), Թուրքիա
Ազգություն Հայ
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն
Կրթություն Ներսիսեան դպրոց
Մասնագիտություն նկարիչ, դերասան, գրող և արվեստագետ
Ուշագրավ աշխատանքներ «Գիքորը» պիես
Ուսուցիչ Եղիշե Թադևոսյան
Հայր Հովհաննես Թումանյան
Մայր Օլգա Թումանյան
Եղբայր Մուշեղ Թումանյան, Համլիկ Թումանյան, Արեգ Թումանյան:
Քույր Աշխեն Թումանյան, Նվարդ Թումանյան, Անուշ Թումանյան, Արփենիկ Թումանյան, Սեդա Թումանյան, Թամար Թումանյան:

Արտավազդ Թումանյան (1894, Թիֆլիս[1] - 1918, Վան[2]), հայ արվեստագետ, նկարիչ, դերասան, գրող: Բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի որդին:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թումանյանների ընտանիքը

Արտավազդ Թումանյանը ծնվել է 1894 թվականի նոյեմբերի 23-ին Թիֆլիսում[1]: Սովորել է Լիսիցյան մասնավոր վարժարանում, ապա Ներսիսյան դպրոցում, որն այդպես էլ չի ավարտել, այնուհետև ուսանել է նկարչության և քանդակագործության ուսումնարանում: Կերպարվեստի առաջին դասերն առել է նկարիչ Եղիշե Թադևոսյանից: Արվեստի նկատմամբ սերը Արտավազդին հասցնում է Մոսկվա` Պ. Ի. Կելինի նկարչական ստուդիայում սովորելու[1]: Նվարդ Թումանյանն իր «Հուշեր և զրույցներ գրքում» եղբոր մասին ասում է․

Aquote1.png Արտիկը, որ յոթ-ութ տարեկան էր, նկարչական շնորհք ուներ... ստվարաթղթի վրա կիպարիսների շարք էր նկարել, հայրիկի անվանակոչության օրը՝ հունվարի 14-ին նվիրեց նրան: Հայրիկը հուզված էր:
- Նվարդ Թումանյան, «Հուշեր և զրույցներ» գրքից
Aquote2.png


Գրական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանուկ հասակում հակում ուներ գրականության հանդեպ. գրել է փոքրածավալ բանաստեղծություններ, երգիծական պատմություններ, ապա դրանք զետեղել ինքնուրույն ստեղծած գրքերում։ Թարգմանությունների և փոխադրությունների հեղինակ է, 13 տարեկանում կատարել է Դ. Մամին-Սիբիրյակի «Քաջ նապաստակը» հեքիաթի թարգմանությունը, որը 1907 թվականին տպագրվել է «Հասկեր» ամսագրում: Արտիկի գեղանկարչական մի քանի աշխատանքներ, չափածո, արձակ գործեր, արվեստաբանական վերլուծություններ և հոդվածներ, նաև պիեսներ Լեոնարդո դա Վինչիի, Վան Դեյքի, Տիցիանի, Ռուբենսի և այլնի մասին պահպանվել են: «Վան Դեյք» պիեսը 1911 թվականին տպագրվել է «Հասկերում», իսկ «Ռուբենսը»՝ «Պատանի» ալմանախում: Պիեսներից մի քանիսը բեմադրվել են: Դսեղում բեմադրվել է նաև Արտավազդի կողմից պիեսի վերածված «Գիքորը» պատմվածքը, որի ժամանակ խաղացել է իր եղբոր՝ Համլիկի հետ: Բեմադրությանը ներկա է եղել Հովհաննես Թումանյանը[3]:

Ըստ «Հիշատակարանի»՝ Արտավազդը սկսնակ գրողների առաջին համագումարի նախաձեռնողն էր[4]: 1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ վերադարձել է Թիֆլիս և զորակոչվել բանակ, որից հետո կամավոր աշխատել է «Միջազգային Կարմիր խաչի Համառուսական քաղաքների միություն» կովկասյան կոմիտեում: Արտավազդը 1915 թվականի ապրիլի 23-ին կայացած առաջին խորհրդակցական ժողովի քարտուղարն է եղել, որի ժամանակ անդրադարձել են Արևմտյան Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձություններին[5]: «Միջազգային Կարմիր խաչի Համառուսական քաղաքների միություն» կովկասյան կոմիտեում աշխատելու առաջին տարիներին գործունեություն է ծավալել Իգդիրում, Ջուղայում, հիմնադրել է «սննդատու կայաններ», ժամանակավոր իջևանատներ, բուժսանիտարական կետեր, ապա 1916 թվականին նշանակվել է լիազոր ներկայացուցիչ Վանի շրջանում[6]: 1917 թվականին` Վանում եղած ժամանակ, Արտիկը մասնակցել է գիտնականներ Նիկողայոս Ադոնցի և Ա․ Քալանթարյանի հնագիտական արշավախմբի աշխատանքներին: Ուսումնասիրելով Աղթամարի ձեռագրերը՝ հայտնաբերել է Գրիգորիս Գեղեցիկի տաղերը[7], արտագրել՝ փրկելով դրանք ոչնչացումից:

Նա մտերիմ հարաբերություններ է ունեցել անգլուհի Էլիզաբեթ Արմսթրոնգի հետ, որը «Միջազգային Կարմիր Խաչի» գթության քույր էր: Վերջինս Արտավազդին սովորեցնում էր անգլերեն: Նրանց նամակագրությունը ընդհատվել է Արտավազդի մահով[8]:

Մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտավազդ Թումանյանը մահացել է 1918 թվականի նոյեմբերի 23-ին՝ Վանի երկրորդ նահանջի ժամանակ վերջնապահ փոքրաթիվ խմբի կազմում: Մահվան լուրը Թումանյանն իմացել է 1918 թվականի դեկտեմբերի 3-ի առավոտյան[9]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.-7 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար): 
  2. Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.- 15 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար): 
  3. Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.-7-8 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար): 
  4. Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.-10 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար): 
  5. Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.-12 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար): 
  6. Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.-13 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար): 
  7. Տազ ազնիւ (Գեղեցիկ Գրիգորիսի)
  8. Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.-14 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար): 
  9. Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.-15 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար): 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]