Արուս Ոսկանյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox masks.png
Արուս Ոսկանյան
Արուս Ոսկանյան.jpg
Ի ծնե Արուսյակ Տիգրանի Դարբասյան
Ծնվել է ապրիլի 28 (մայիսի 10), 1889
Ծննդավայր Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն
Մահացել է հուլիսի 20, 1943(1943-07-20) (54 տարեկանում)
Մահվան վայր Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ
Մասնագիտություն դերասանուհի
Ազգություն հայ
Քաղաքացիություն Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ
Թատրոն Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոն
Պարգևներ ՀԽՍՀ Ժողովրդական արտիստ - 1935 թ.
Arus Voskanyan Վիքիպահեստ


Արուս Տիգրանի Ոսկանյան (Արուսյակ Դարբասյան, ապրիլի 28 (մայիսի 10), 1889, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - հուլիսի 20, 1943(1943-07-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասանուհի։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արուս Ոսկանյանի հուշատախտակը Երևանի Հանրապետության փողոցում

Արուս Ոսկանյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում։ Ապրել է անկարիք մանկություն, ստացել լավ կրթություն։ Ավարտել է Էսայան վարժարանի նախակրթական բարձրագույն բաժինները, ապա ուսանել ֆրանսիական քոլեջում։ Կրթությունն ավարտելուց հետո ընտրում է ուսուցչուհու գործը Ազգային հիվանդանոցի որբանոցում։ Նա Էսայան վարժարանում դաստիարակվել էր հայրենասիրական ոգով, որի մեջ մեծ դեր է ունեցել նրա ուսուցչուհին՝ բանաստեղծուհի Սիպիլը։ Բայց ուսուցչուհու գործը այնքան չէր գրավում նրան, որքան դերասանուհու աշխատանքը։ Եվ Արուսյակ Դարբասյանի համար առաջին առիթը եղավ երիտասարդ Վահրամ Փափազյանի ժամանելը Կոստանդնուպոլիս։ Աղջկան ոգևորում է երբեմնի դասընկերոջ առաջարկը՝ «Օթելլոյում» խաղալ Էմիլիայի դերը։ Նշանված օրիորդը շատ համարձակ է գտնվում և արհամարհում է դրության բարդ լինելը ու ստիպված է լինում նաև հատուցել դրա համար։ Շուտով փեսացուն հրաժարվում է նրանից, իսկ աղջկան ծնողները փախցնում են Բուլղարիա։

Երկրորդ առիթը Արուսյակ Դարբասյանին կապում է թատերական արվեստին։ 1908 թվականին Բուլղարիայից վերադարձած օրիորդը դիտում է Աբելյան-Արմենյան թատերախմբի ներկայացումները։ Թատերախմբի այդ կազմը, նրա տված ներկայացումները, այդ հյուրախաղերն նրա մեջ առաջացնում են բեմին նվիրվելու մեծ ձգտում։ Շուտով Արուսյակ Դարբասյանը ծանոթություն է հաստատում Աբելյանի հետ, ստանում նրա մեծ հովանավորությունը, ստանում Սիպիլի օրհնությունը, և Աբելյան-Արմենյան խմբի հետ մեկնում Կովկաս։ Իսկ երբ օրիորդը մտերմանում, ապա և ամուսնանում է այդ թատերախմբի դերասան Հովսեփ Ոսկանյանի հետ, լիովին գտնում է իր տեղը թատրոնում։ Օրիորդ Արուսյակ Դարբասյանին փոխարինում է դերասանուհի Արուս Ոսկանյանը, ով մեծ ճանապարհ է անցնում արվեստում։

Կովկաս գալով՝ Ոսկանյան ընտանիքը հաստատվում է Բաքվում։ Երիտասարդ դերասանուհին հանդես է գալիս Սև Քաղաքում, Բալախանում, Արմենիքենդում տրվող դրամատիկական և օպերետային ներկայացումներում։ Այստեղ նրա հետ ծանոթանում է մեծահռչակ դերասանուհի Ազնիվ Հրաչյան և ինքնակամ ստանձնում նրա բեմական ուսուցիչը լինելու գործը։

Մինչև 1917 թվականը Ոսկանյանը հանդես է եկել Բաքվում, երբեմն էլ, Աբելյանի և Սիրանույշի խմբերի հետ, շրջագայել է Հյուսիսային Կովկասում, Միջին Ասիայում, Պարսկաստանում և այլուր։ Այդ տարիներին շատ դերեր է խաղացել երիտասարդ դերասանուհին. Սոնա, Սուսան, Մարգարիտ՝ Շիրվանզադեի դրամաներում և այլն։

Դերասանուհու գործունեության հաջորդ փուլը (1917-1921 թթ.) ընթանում է Թիֆլիսում։ 1917 թվականից Ալեքսանդր Շիրվանզադեի՝ դերասանուհու հովանավորի խորհուրդներով ու աջակցությամբ, Ոսկանյանը հանդես է գալիս Թիֆլիսում, Հայոց դրամատիկական ընկերության խմբի կազմում։

Նրա մեծաթիվ դերերի մեջ առանձին նշանակություն է ստանում Կատերինան («Ամպրոպ», 1935 թ.)։ Այս դերի վրա դերասանուհին աշխատել է շատ ու խորին բավականությամբ և հասել հաջողության։

Սկսվում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը և դերասանուհին, ով տանել չէր կարողանում տարեց կանաց դերերը՝ հանձն է առնում Մարիա Նիկոլաևնայի դերը «Ռուս մարդիկ» ներկայացման մեջ։ Դա նրա վերջին դերն է լինում, ինչպես Զեյնաբի («Դավաճանություն») դերակատարումը 1943 թ.-ի հունիսի 29-ին՝ վերջին խաղը։[1]

Դերասանուհին մահացել է 1943 թվականի հուլիսի 20-ին՝ որովայնային տիֆից[2]:

Խաղացած դերեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեղինակ Պիեսի անվանում Դեր
«Դավաճանություն» Ռուքայա
«Բելուգինի ամուսնությունը» Ելենա
«Ավազակներ» Ամալիա
Ուիլյամ Շեքսպիր «Օթելլո» Դեզդեմոնա
Հայզե «Մարիամ Մագթաղինացի» Մարիամ Մագթաղինացի
Մ. Արցիբաշև «Խանդ» Ելենա
«Կարմիր դիմակ» Դիանա
«Թույն» Ռիմա
«Բուք» Օլան
«Հրե կամուրջ» Իրինա
«Ինգա» Ինգա
«Ջրասույզ զանգ» Ռաուտենդլայն
«Ամպրոպ» Կատերինա
«Արսեն» Նենո
«Հրե կամուրջ» Իրինա
«Տրանսատլանտիկ» Օլան
«Ռելսերը զրնգում են» Լյուդմիլա
«Կացնի պոեմ» Անկա
«Ահը» Ելենա
«Ուրիշի երեխան» Մանյա
«Սևիլ» Սևիլ
«Ռուս մարդիկ» Մարիա Նիկոլաևնա
«Դավաճանություն» Զեյնաբ

Գրականություն Արուս Ոսկանյանի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ս. Մելիքսեթյան Թատերական ակնարկներ, 1945 թ.
  • Ռ. Զարյան Թատերական դիմանկարներ, 1956 թ.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հայ Սովետական Թատրոնի Պատմություն, 1967 թ.
  2. Советские актрисы театра