Սիպիլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Սիպիլ
Զաբել Հովհաննեսի Խանջյան.jpg
Ծննդյան անուն հայ․՝ Զապէլ Յովհաննէսի Խանճեան
Ծնվել է հուլիսի 23, 1863({{padleft:1863|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})
Ծննդավայր Սկյուտար, Ստամբուլի նահանգ, Թուրքիա կամ Ստամբուլ, Թուրքիա
Վախճանվել է հունիսի 19, 1934({{padleft:1934|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:19|2|0}}) (70 տարեկանում)
Վախճանի վայր Ստամբուլ, Թուրքիա
Մասնագիտություն բանաստեղծ, գրող, հրատարակիչ և մանկավարժ
Լեզու հայերեն[1]
Ազգություն հայ
Քաղաքացիություն Flag of Turkey.svg Թուրքիա
Կրթություն Սկյուտարի ճեմարան
Անդամակցություն Ազգանվեր հայուհյաց ընկերություն
Ամուսին Հրանտ Ասատուր
Սիպիլ Վիքիքաղվածքում
Սիպիլ Վիքիդարանում

Սիպիլ (Զաբել Հովհաննեսի Խանջյան, արևմտահայերեն՝ Զապէլ Յովհաննէսի Խանճեան), (1863, հոկտեմբերի 21, Կ.Պոլիս- 1934, հուլիսի 19, Կ.Պոլիս), հայ գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1879 թ. ավարտել է Կ.Պոլիսի Սկյուտարի ճեմարանը, նույն թվին հիմնել Ազգանվեր հայուհյաց ընկերությունը։ Դասավանդել է նախ գավառներում, ապա՝ Կ.Պոլիսի վարժարաններում։ Գրական-հասարակական գործունեությունը շարունակել է նաև համիդյան ռեակցիայի տարիներին. 1898 թ. Գրիգոր Զոհրապի և Հրանտ Ասատուրի (ամուսնու) հետ վերահրատարակել է «Մասիս» հանդեսը, որի էջերում տպագրել է «Կիսադեմեր քողին ետևեն» դիմանկարների շարքը՝ նվիրված արևմտահայ նշանավոր գործիչներ Եղիա Տեմիրճիպաշյանին, Ռեթեոս Պերպերյանին։ Այդ շարքը հետագայում զետեղվել է Հ. Ասատուրի և Սիպիլի կազմած «Դիմաստվերներ»-ում (1921)։ Մեծ եղեռնից հետո էլ Սիպիլը չի կտրվել հասարակական կյանքից։ Նա ուշադիր հետևել և արձագանքել է Խորհրդային Հայաստանում գրական-մշակութային կյանքին[2]։

Գրական շրջանակներին Սիպիլը հայտնի է դարձել 1880-ական թթ. վերջերին՝ «Մասիս» և «Հայրենիք» պարբերականներում հրատարակված չափածո և արձակ գործերով։ 1891 թ. տպագրվել է նրա «Աղջկան մը սիրտը» վեպը, 1902 թ.՝ բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Յոլքեր»-ը։ Սիպիլը երգել է սեր, հայրենիք, ընդհանրապես՝ մարդկային նուրբ զգացմունքներ։ Նա շարունակել է արևմտահայ ռոմանտիկական մտածողության հետ։ Այս հիման վրա էլ նրա ստեղծագործությունը գրականության պատմության մեջ բնութագրվել է որպես անցման շրջանի երևույթ։ Սիպիլի ստեղծագործությունների համար հատկանշական են քնարական ու էպիկական տարրերի ներդաշնակ զուգադրությունը, կանացիական նրբությունը, մշակված լեզուն։ Սիպիլը գրել է նաև մանկավարժական-մեթոդական հոդվածներ, մանկական բանաստեղծություններ, կազմել «Գործնական քերականություն արդի աշխարհաբարի» (1879) դասագիրքը, որը Հ. Ասատուրի աշխատակցությամբ բարեփոխվել և բազմիցս վերահրատարակել է «Թանգարան հատընտիր հատվածներում» ընթերցարանների հետ[3][4][5]։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կորտօն հրամանատարը, Կ. Պոլիս, 1890:
  • Աղջկան մը սիրտը, Կ. Պոլիս, 1891, 254 էջ:
  • Ցօլքեր (բանաստեղծութիւններ), Կ. Պոլիս, 1902, 94 էջ:
  • Կնօջ հոգիներ (պատմուածքներ), Կ. Պոլիս, 1925, 194 էջ:
  • Քերթուածներ, Յերեւան, 1935, 132 էջ:
  • Աղջկան մը սիրտը, ա. տ., 1938, 371 էջ:
  • Ամբողջական գօրծը, Իսթանպուլ, 1939, 240 էջ:
  • Աղջկան մը սիրտը, Պէյրութ, 1949, 211 էջ:
  • Բանաստեղծութիւններ: Ցօլքեր եւ հատուածներ, Վենետիկ, 1955, 98 էջ:
  • Երկեր, Երևան, 1965, 452 էջ:
  • Երկեր, Երևան, 1977:
  • Ցոլքեր (բանաստեղծություններ), Երևան, 1978, 162 էջ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիքիդարանը
Վիքիդարանը ունի բնօրինակ գործեր, որոնց հեղինակն է՝
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Սիպիլ հոդվածին