Վահրամ Փափազյան (դերասան)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
1rightarrow blue.svgԱյս հոդվածը հայ դերասանի մասին է։ Այլ գործածությունների համար այցելեք Վահրամ Փափազյան (այլ կիրառումներ)։
Picto infobox masks.png
Վահրամ Քամերի Փափազյան
Vahram Papazian 2013 Armenian stamp (cropped).jpg
Վահրամ Փափազյանը երիտասարդ տարիքում
Ծնվել է հունվարի 18 (30), 1888
Ծննդավայր Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն
Մահացել է հունիսի 5, 1968(1968-06-05) (80 տարեկանում)
Մահվան վայր Սանկտ Պետերբուրգ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ
Մասնագիտություն դերասան,
թատերական ռեժիսոր
Ազգություն հայ
Քաղաքացիություն Թուրքիա Թուրքիա
ՍՍՀՄ ՍՍՀՄ
Կրթություն


Ամպլուա դրամատիկ
Դերեր Օթելլո, Համլետ, Կորրադո
Ներկայացումներ Շեքսպիրի «Օթելլո», Շեքսպիրի «Համլետ», Ջիակոմետիի «Ոճրագործի ընտանիքը»
Կինոդերեր


Պարգևներ

Լենինի շքանշան

ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1956) Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
IMDb 0660380
ԿինոՊոիսկ 349531
Վահրամ Փափազյան
Vahram Papazian Վիքիպահեստ

Վահրամ Գամերի Փափազյան (Հունվարի 6, 1888 - Հունիսի 5, 1968), նշանավոր դերասան, գրող։ Փափազյանը համարվում էր Սովետական Միության ամենալավ շեքսպիրյան դերասանը, հատկապես հայտնի է իր Օթելլոյի դերակատարությունը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վահրամ Փափազյանը ծնվել է Կ.Պոլսում 1888 թվականին, միջին խավին պատկանող ընտանիքում։ Հայրը՝ Գամերը, որ այդ ժամանակ եղել է հեռագրատան պաշտոնյա, ունեցել է որդու անկարիք մանկությունը և ուսումն ապահովելու հնարավորություն։ Սովորել է Սագըզաղաճի ու Մոտայի Մխիթարեան վարժարաններում, Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանում, ապա՝ Միլանի գեղարվեստի ակադեմիայում։

Վահրամ Փափազյանը ականատեսն է լինում հայ ժողովրդի հալածանքներին թուրքական բռնապետության տակ։ Եվ 1908 թ.-ին, երբ Շիշլիի գերեզմանատանը բազմություն է հավաքվում 1896 թ.-ի զոհերի հիշատակին՝ Փափազյանն արտասանում է Վարուժանի «Ջարդը»։

Փափազյանը սովորում է Վենետիկի հայկական քոլեջում 2 տարի (1905-1907) և այնուհետև հայտնվում է Միլանի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ Ուսումնառության ժամանակ (1908-1911), ամռան ամիսներին, նա ուսումնական ծրագրի շրջանակներում շփվում է իտալական թատրոնի հայտնի դերասանների հետ՝ Ցակոնի, Նովելլի, հանդես է գալիս նրանց խմբերում։

Մինչ այդ Փափազյանը թեթևակի շփվել էր կովկասահայ թատրոնի հետ։ 1907 թ.-ին նա հայտնվում է Փարիզում և, Շիրվանզադեի ու Աբելյանի խորհրդով, մեկնում Բաքու։

Վերադառնալով Իտալիա՝ Փափազյանը կես տարի շրջագայում է իտալական մի թատերախմբի հետ։ Այդ ժամանակից սկսվում է նրա դերասանական կյանքը։ Երիտասարդ դերասանը հայտնվում է ծննդավայր Պոլսում այն ժամանակ, երբ երկրում սահմանադրություն էր հռչակվել։ Ուրիշ արգելքների հետ վերացել էր նաև ներկայացումներ տալու արգելքը։ Եվ Փափազյանը հանդես է գալիս Օթելլոյի դերով։ Օթելլոյին հաջորդում են «Սանդուխտ կույսը» (Փափազյան-Սանատրուկ), ապա և հատվածներ «Սիդ», «Արծվիկ» պիեսներից։ Ելույթներ է ունենում հայրենի քաղաքում, հետո ներկայացումներ Ռոդոստոյում, հետո ելույթներ Աթենքում՝ Օրեսթեսի և Օթելլոյի դերով, ապա՝ Ջենովա՝ իտալական թատերախմբերի հետ, խաղացանկը՝ Ռոստան, Բատայլ, Ուայլդ, հետո կրկին Կ.Պոլիս, ապա՝ Սոֆիա, բուլղարական ուրիշ քաղաքներ, այնուհետև Զմյուռնիա, ուր անառողջ Սիրանույշին փոխարինել է Համլետի դերում, ապա նորից Կ.Պոլիս։ Այստեղ «Հայ դրամատիկ»ի թատերախմբով շրջում է Թրակիա, Մակեդոնիա, Ալբանիա և այլուր։

1913 թ.-ին Փափազյանը հրավեր ստացավ Թիֆլիսի հայ դրամատիկական ընկերությունից։ «Հայ դրամատիկի» գործունեությունը Կ.Պոլսում շատ էր անհեռանկար և նա լքեց հայրենի քաղաքը՝ համոզված, որ փրկում է իր դերասանական ապագան։

Այսպես բոլորեց Փափազյանի դերասանական կյանքի առաջին շրջանը։ 1913-1922 թվականները կարելի է համարել Փափազյանի դերասանական կյանքի երկրորդ շրջանը։

Փափազյանը խաղացել է Ռոմեոյի դերը։ Ինչպես հայկական խաղացանկի բուռն սիրահարի՝ Սեյրանի դերում, շեքսպիրյան սիրահարի դերում ևս Փափազյանը չի ապավինել իր շնորհներին, այլ արտահայտել է կերպարների դրամատիկական բովանդակությունը։

1920 թ.-ին Փափազյանը մի վերջին անգամ հայտնվում է իր ծննդավայրում և այնուհետև նա մեկնում է Խորհրդային Հայաստան։

1922 թ.-ին Երևանի նորաստեղծ պետական թատրոնում Փափազյանը խաղում է Կառլոսի («Ավազակներ»), Պրինչիվալեի («Մոննա Վաննա») և Հայնրիխի («Ջրասույզ զանգ») դերերը, բեմադրում մի քանի պիես («Դոն Ժուան», «Քին», «Սատանայի աշակերտը» և այլն)։ Բայց հաջորդ տարվանից հանդես է գալիս Թիֆլիսի և Բաքվի հայկական թատրոններում։ Արվեստագետի գործունեությունն ավելի արդյունավետ է լինում Թիֆլիսի Հայ դրամայում, ուր նա գլխավորում է թատրոնը (1926-1927 թթ)։ Այս թատերաշրջանում նա խաղում է ոչ միայն իր ավանդական դերերը, այլև, իբրև մի «սովորական» դերասան, հանդես գալիս «հերթական» ներկայացումներում. Ղարա («Կապկազ թամաշա»), Վլադիմիր («Բուքը»), Ժորժ («Մորգանի խնամին»)։ Ոչ միայն խաղում է, այլև բեմադրում. «Մակբեթ», «Կապկազ-թամաշա», «Դիմակահանդես»։

1928 թ.-ին Փափազյանի Օթելլոյի հոյակապ կերպարը երևաց Մոսկվայի Մեծ թատրոնում՝ Փոքր թատրոնի դերասանների խաղընկերությամբ, ապա և 1932 թ.-ին Փարիզի Օդեոն թատրոնում՝ Ատելիյե թատրոնի դերասանների խաղընկերությամբ։ Այն սակավաթիվ իրողություններից են սրանք, երբ հայ դերասանական արվեստն ստացել է միջազգային արձագանք։ Սա Փափազյանի և նրա Օթելլոյի ամենալավ ժամանակն էր։

1932-1954 թթ. բնակություն հաստատելով Սանկտ Պետերբուրգում, Փափազյանն իր նշանավոր կերպարներով, ամենից հաճախ՝ Օթելլոյով, շրջել է Սովետական Միությունում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիները Փափազյանը տարավ պաշարված Սանկտ Պետերբուրգում՝ հանդես բերելով ոչ միայն արտիստական, այլև քաղաքացիական և հայրենասիրական բարձր նկարագիր։

Նրա ավանդական դերերից մեկն էլ Կորրադոն էր՝ Ջիակոմետիի «Ոճրագործի ընտանիքը» մելոդրամայի հերոսը։ Իբրև դասական դպրոցի ողբերգակ՝ Փափազյանն իր նախորդների նման ունեցել է մելոդրամաներ խաղալու սովորություն։

Բազմաթիվ դերերով Փափազյանը էլի մի քանի տարի շրջագայեց Անդրկովկասում, ապա և Միության մեծաթիվ քաղաքներում՝ ամենուրեք գտնելով իր արվեստը գնահատող հանդիսատես։ Վերջապես, 1954 թ.-ին արվեստագետը գտավ իր հանգրվանը Երևան քաղաքում, Սունդուկյանի անվան թատրոնում։ Նա փոքրացրեց շրջագայությունների տևողությունը և շառավիղը միայն՝ իր թատերաբեմը Անդրկովկասը դարձնելով։ Իբրև Սունդուկյանի անվան թատրոնի դերասան Փափազյանը մասնակցեց հայկական արվեստի 1956 թվականի մոսկովյան տասնօրյակին և արժանացավ Սովետական Միության ժողովրդական արտիստի կոչման։ Հետագայում խաղաց նաև Ուրիել Ակոստա, Արբենին։[1]

Փափազյանը զբաղվել է նաև թատերավերլուծությամբ և գրական գործունեությամբ, հայտնի է նրա «Հետադարձ հայացք» հուշագրությունը։

Մահացել է Լենինգրադում, թաղված է Երևանում։ Ստեփանակերտի պետական թատրոնը կրում է Փափազյանի անունը։

Վահրամ Փափազյանի հուշատախտակը Կիևյան փողոցում
Վահրամ Փափազյանի գերեզմանը Կոմիտասի անվան պանթեոնում

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1917 - Սաիդե (դեբյուտը կինոյում՝ Էռնեստո Վահրամ անունով)
  • 1917 - Երազ ու կյանք
  • 1917 - Փառքի դարպասների մոտ - ջութակահար Վիկտոր Ստավսկի
  • 1917 - Մթնշաղ - երաժիշտ Զարեմբա
  • 1917 - Գայթակղություն - ֆրա Ցիո
  • 1917 - Սիրո երկրում - Ալբերտո
  • 1917 - Այրին - Ռոբերտ Տոտվեն, Մորիսի ընկերը
  • 1918 - Ստելլա Մարիս
  • 1918 - Գարնանային քամու հեքիաթը - հայտնի ավիատոր
  • 1918 - Պոետն ու ընկած հոգին - Կրասով, գրող
  • 1918 - Не та, так другая
  • 1918 - Երջանկության կողքով - Ալեքսեյ, Վանդայի եղբայրը
  • 1918 - Клятвой спаянные - Ների
  • 1918 - Բժիշկ Կատցել - բժիշկ Կատցել
  • 1918 - Երկու մայր
  • 1922 - Բոսֆորի գաղտնիքը
  • 1922 - Սիրային ողբերգություն Ստամբուլում
  • 1923 - Աղջկա աշտարակի գաղտնիքը - Սամեդ խան
  • 1953 - Մեծն զորավար Սկանդերբերգը - սուլթան Մուրադ II
  • 1955 - Ուրվականները հեռանում են լեռներից - Դանիել-բեկ
  • 1956 - Սիրտն է երգում - Գաբրիել աղա
  • 1964 - Մսյո Ժակը և ուրիշները - Միհրան աղա

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հետադարձ հայացք, գիրք 1, Երևան, 1956, 464 էջ:
  • Հետադարձ հայացք, գիրք 2, Երևան, 1957, 472 էջ:
  • Սրտիս պարտքը, Երևան, 1959, 176 էջ:
  • Իմ Օթելլոն, Երևան, 1964, 512 էջ:
  • Համլետը ինչպես տեսա…, Երևան, 1968, 436 էջ:
  • Անահիտ, Երևան, 1969, 96 էջ:
  • Լիր արքա, Երևան, 1971, 331 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 1. Հետադարձ հայացք, գիրք 1, Երևան, 1979, 460 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 2. Հետադարձ հայացք, գիրք 2, Երևան, 1981, 464 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 3. Իմ Օթելլոն, Երևան, 1982, 456 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 4. Համլետը ինչպես տեսա…, Երևան, 1983, 408 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 5. Լիր արքա, Երևան, 1983, 384 էջ:
  • Թանձրացումներ, Երևան, 1988, 136 էջ:

Մամուլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Թո՛ղ լինի, ողջունում եմ: «Գարուն», 1967, № 2, էջ 10։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հայ Սովետական Թատրոնի Պատմություն, 1967 թ.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]