Աղիքային անանցանելիություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Աղիքային անանցանելիություն
Upright X-ray demonstrating small bowel obstruction.jpg
Որովային ռենտգեն պատկեր բարակ աղիքային անանցանելիության դեպքում։ Երևում են բազմաթիվ գազի և հեղուկի մակարդակները։
Տեսակհիվանդություն[1]
Ենթադասաղիքային հիվանդություն[1]
ՊատճառԿպումներ, ճողվածքներ, ոլորում, էնդոմետրիոզ, աղիների բորբոքային հիվանդություն, ապենդիցիտ, ուռուցքներ, դիվերտիկուլիտ, իշեմիկ կոլիտ, տուբերկուլյոզ, ինվագինացիա[2][3]
Բուն պատճառC9175[4][5] և C9175[1]
Հիվանդության ախտանշաններՈրովայնային ցավ, փսխում, վքնածություն, գազերի արտաբերման անհնարինություն[3]
Բժշկական մասնագիտությունԸնդհանուր վիրաբուժություն
MeSHIDD007415
Disease OntologyDOID:8437 և DOID:8437
NCI ThesaurusC9175[4][5] և C9175[1]
ԱխտորոշումՌենտգեն հետազոտություն[3]
ԲուժումՊահպանողական թերապիա, վիրահատություն[2]
ԲարդություններՍեպսիս, աղիքի իշեմիա, աղիքի թափածակում[3]
Հանդիպման հաճախականություն3.2 միլիոն (2015)[6]
Մահերի քանակ264,000 (2015)[7]
Intestinal obstruction Վիքիպահեստում

Աղիքային անանցանելիություն, աղիքի լուսանցքի մեխանիկական կամ ֆունկցիոնալ խցանումն է, ինչը բերում է մարսողական զանգվածի նորմալ շարժման խոչընդոտմանը[2][8]։ Կարող են խցանվել ինչպես բարակ, այնպես էլ հաստ աղիքները[3]։ Նշաններն ու ախտանիշներն են՝ որովայնային ցավ, փսխում, վքնածություն և գազերի դուրս բերման անհնարինություն[3]։ Մեխանիկական խցանումը հանդիսանում է հանկարծակի առաջացող սուր որովայնային ցավերի 5-ից 15%-ի պատճառը, ինչը պահանջում է շտապ հոսպիտալացում[3][2]։

Աղիքային անանցանելիության պատճառներն են՝ կպումներ, ճողվածքներ, ոլորում, էնդոմետրիոզ, աղիքների բորբոքային հիվանդություն, ապենդիցիտ, ուռուցքներ, դիվերտիկուլիտ, իշեմիկ կոլիտ, տուբերկուլյոզ, ինվագինացիա[3][2]։ Բարակ աղիքային անանցանելիության հիմնական պատճառը կպումներն ու ճողվածքներն են, մինչդեռ հաստ աղիքի խցանում հաճախ լինում է ուռուցքների և ոլորման դեպքում[3][2]։ Ախտորոշումը հնարավոր է որովային ռենտգեն նկարի միջոցով, չնայած համակարգչային շերտագրումը ավելի ճշգրիտ տարբերակ է[3]։ Ուլտրաձայնային հետազոտությունը և մագնիսառեզոնանսային շերտագրությունը կարող են օգնել ախտորոշել անանցանելիությունը հղիների և երեխաների մոտ։

Այս վիճակը հնարավոր է բուժել ինչպես պահպանողական եղանակով, այնպես ել վիրահատության միջոցով[2]։ Սովորաբար տալիս են ներերակային հեղուկներ, տեղադրում են խողովակ՝ քթի միջով դեպի ստամոքս (նազոգաստրալ զոնդ), որպեսզի դեկոմպրեսիայի ենթարկեն աղիքները, և տալիս են ցավազրկող դեղամիջոցներ[2]։ Հաճախ տալիս են նաև հակաբիոտիկներ[2]։ Բարակ աղիքային անանցանելիությունների 25%-ը պահանջում է վիրահատական բուժում[9]։ Բարդություններց են՝ սեպսիսը, աղիքի իշեմիան և աղիքային թափածակումը[3]։

2015 թվականին գրանցվել է աղիքային անանցանելիության մոտ 3,2 միլիոն դեպք, որոնցից 264.000-ը հանգեցրել են մահվան[6][7]։ Հանդիպման հաճախականությունը երկու սեռերի մոտ էլ հավասար է, այն կարող է հանդիպել ցանկացած տարիքում[9]։ Դեռ հին ժամանակներից կան նկարագրված աղիքային անանցանելիության դեպքեր՝ մ․ թ․ ա․ 1550 թվականին Էբերի պապիրուսում և Հիպոկրատի կողմից[10]։

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կախված խցանման աստիճանից, աղիքային անանցանելիությունը կարող է դրսևորվել որովայնային ցավով, ուռչած և ձգված որովայնով, փսխումով, կղանքային փսխումով և փորկապությամբ։

Աղիքային անանցանելիության բարդություններն են՝ փսխումների հետևանքով առաջացող ջրազրկումը և էլեկտրոլիտային դիսբալանսը․ ուռչած որովայնի կողմից ստոծանու ճնշման, կամ փսխման զանգվածների ասպիրացիայի հետևանքով առաջացած շնչառության խանգարումները․ երկար տևող ձգման կամ օտար մարմնի կողմից ճնշման հետևանքով առաջացող աղիքի իշեմիան կամ թափածակումը։

Բարակ աղիքային անանցանելիության դեպքում ցավը կոլիկային տիպի է (սպազմանման և ընդհատվող), սպազմերը կարող են տևել մի քանի րոպե։ Ցավը տեղակայված է լինում որովայնի կենտրոնական հատվածում։ Կարող է լինել փսխում մինչև փորկապության ի հայտ գալը[փա՞ստ]։

Հաստ աղիքային անանցանելիության դեպքում ցավը տեղակայված է լինում որովային ավելի ստորին հատվածներում, իսկ սպազմերը ունեն ավելի երկար տևողություն։ Փորկապությունը ի հայտ է գալիս ավելի շուտ, իսկ փսխումները կարող են բացակայել։ Հաստ աղիքի մոտակա հատվածների անանցանելիությունը կարող է նման լինել բարակ աղիքային անանցանելիությանը[փա՞ստ]։

Պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բարակ աղիքային անանցանելիություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որովային ռենտգեն պատկեր բարակ աղիքային անանցանելիության դեպքում։ Երևում են բազմաթիվ գազի և հեղուկի մակարդակները։

Բարակ աղիքային անանցանելիության պատճառներն են[2]՝

Որովայնային վիրահատություններից հետո 9% դեպքերում որևէ պատճառով առաջանում է բարակ աղիքային անանցանելիություն։ Այն դեպքերում երբ անանցանելիության պատճառը պարզ է լինում կպումները հանդիսանում են միակ հաճախ հանդիպող պատճառը (ավելի քան դեպքերի կեսը)[12]։

Հաստ աղիքային անանցանելիություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաստ աղիքային անանցանելիություն ունեցող մարդու որոբային ռենտգեն պատկեր։ Երևում են բազմաթիվ գազի և հեղուկի մակարդակները, ինչպես նաև լայնացած աղու գալարները։

Հաստ աղիքային անանցանելիության պատճառներն են՝

Աղիքի վերջնամասի խցանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղիքի վերջնամասի խցանումը հաստ աղիքային անանցանելիության ենթատեսակ է, որը վերաբերվում է անոռեկտալ հատվածի ախտահարմանը, ինչը հանգեցնում է կղազատման խցանմանը, մասնավորապես հանդիպում է կոնքի հատակի և անալ սեղմանի ախտահարման դեպքում։ Աղիքի վերջնամասի խցանումը կարելի է բաժանել 4 խմբի[13]։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բարակ աղիքային անանցանելիության ՀՇ պատկեր
Բարակ աղիքի լայնացումը ՀՇ-ով մեծերի մոտ[14]
<2.5 սմ Լայնացում չկա
2.5-2.9 սմ Թեթև լայնացում
3-4 սմ Չափավոր լայնացում
>4 սմ Խիստ լայնացում

Հիմնական ախտորոշից միջոցները արյան հետազոտությունն, որովայնի ռենտգեն նկարն, համակարգչային շերտագրությունն ու գերձայնային հետազոտությունն են։ Եթե հայտնաբերվել է որևէ զանգված, ապա կարելի է անել բիոպսիա, որպեսզի հասկանալ զանգվածի բնույթը։

Հաստ աղու տարբեր հատվածների միջին ներքին տրամագծերը և երկարությունները[15]։

Աղիքային անանցանելիության ռադիոլոգիական նշաններն են՝ աղիքների լայնացումը և բազմաթիվ (ավելի քան 6) գազի և հեղուկի մակարդակների առկայությունը որովային ռենտգեն պատկերում։ Գերձայնային հետազոտությունը կարող է համակարգչային շերտագրության պես օգտակար լինել ախտորոշման մեջ[16]։

Կարելի է օգտագորշել նաև կոնտրաստ նյութ պարունակող հետազոտություններ՝ որոշելու համար անանցանելիության մակարդակը, արդյոք խցանումը ամբողջական է, թե մասնակի, և հասկանալու համար խցանման պատճառը։ Ջրալույծ կոնտրաստ նյութի առկայությունը կույր աղում ռենտգեն նկարի վրա կոնտրաստը բերանացի ընդունելուց 24 ժամ անց հանդիսանում է 97 տոկոս զգայունությամբ և 96 տոկոս սփեցիֆիկությամբ նշան այն բանի, որ կպումային բարակ աղիքային անանցանելիությունը վերացել է[17]։

Կոլոնոսկապիան, բարակ աղու զննումը կուլ տված տեսախցիկով, կամ հրումային էնդոսկոպիան, և լապարասկոպիան հանդիսանում են հավելյալ դիագնոստիկ միջոցներ։

Տարբերակիչ ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղիքային անանցանելիության տարբերակիչ ախտորոշումը ներառում է՝

  • Իլեուս
  • Պսևդոօբստրուկցիա (պսևդոխցանում), կամ Օգիլվիի համախտանիշ
  • Ներորովայնային սեպսիս
  • Թոքաբորբ, կամ այլ համակարգային հիվանդություն[փա՞ստ]

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղիքային անանցանելիության որոշ պատճառներ կարող են ինքնուրույն վերանալ[20], սակայն շատերը պահանջում են վիրահատական բուժում[21]։ Մեծերի մոտ շատ հաճախ կարիք է լինում դիմել վիրահատական միջամտության և վերացնել պատճառ հանդիսացող ախտահարումը։ Չարորակ հաստ աղիքային անանցանելիությունների դեպքում կարելի է օգտագործել էնդոսկոպիկ եղանակով տեղադրվող ինքնուրույն լայնացող մետաղական ստենտ, որպեսզի վերացնել խցանումը, որպես վիրահատության նախապատրաստում[22], կամ պալիատիվ միջոց[23]։ Աղիքային անանցանելիության տեսակը որոշելու համար սովորաբար օգտագործում են որովայնի ռենտգեն նկարահանում, ներլուսանցքային կոնտրաստ հետազոտություններ, համակարգչային շերտագրություն, կամ գերձայնային հետազոտություն, որպեսզի որոշեն բուժման լավագույն տարբերակը[24]։

Բարակ աղիքային անանցանելիություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բարակ աղիքային անանցանելիության վարման ժամանակ շատ հաճախ մեջբերվում է հետևյալ վիրաբուժական աֆորիզմը՝ <<Երբեք մի թույլ տվեք արևը մայր մտնի կամ ծագի բարակ աղիքային անանցանելիության ժամանակ[25]>>, քանզի բարակ աղիքային անանցանելիության դեպքերի մոտ 5,5%-ը[25] մահացու են, եթե բուժումը չի իրականացվում ճիշտ ժամանակին։ Բարակ աղիքային անանցանելիության ճառագայթային ախտորոշման բարելավումը թույլ է տալիս հստակ տարբերակել հասարակ խցանումները, որոնք կարող են բուժվել պահպանողական եղանակով, վիրաբուժական շտապ միջամտություն պահանջող և կյանքին սպառնացող խցանումներից (աղիքի ոլորում, փակ հանգույցային խցանումներ, իշեմիկ աղիք, օղակված ճողվածքներ և այլն)[2]։

Կարելի է քթի միջով դեպի բերան տեղադրել փոքր ճկուն խողովակ (նազոգաստրալ խողովակ), որպեսզի դեկոմպրեսիայի ենթարկել լայնացած աղիքը։ Այս խողովակը անհարմար է, բայց վերացնում է որովայնի վքնածությունը, լարվածությունը և փսխումները։ Իրականացվում է ներանոթային թերապիա և հսկվում է մեզի արտահոսքը միզապարկում տեղադրված կաթետրի միջոցով[26]։

Բարակ աղիքային անանցանելիությամբ մարդիկ հիմնականում սկզբից ենթարկվում են պահպանողական բուժման, քանզի դեպքերի մեծ մասում անանցանելիությունը ինքնուրույն վերանում է։ Կպումները կարող են թուլանալ, որի հետևանքով խցանումը կվերանա։ Բուժառուն օրվա մեջ մի քանի անգամ ենթարկվում է հետազոտությունների, և իրականացվում են ռենտգեն պատրեկումներ՝ համոզվելու համար, որ հիվանդի կլինիկական վիճակը չի վատանում[27]։

Պահպանողական բուժումը ներառում է նազոգաստրալ զոնդի տեղադրում, ջրազրկման և էլեկտրոլիտային անկանոնությունների կարգավորում։ Խիստ ուժեղ ցավեր ունեցող հիվանդներին կարելի է տալ օփիոիդային ցավազրկողներ։ Հակամփսխումային դեղամիջոցները օգտագործվում են, եթե առկա են փսխումներ։ Կպումային անանցանելիությունները սովորաբար վերանում են առանց վիրաբուժական միջամտության։ Եթե խցանումը լրիվ է, ապա սովորաբար ցուցված է լինում վիրահատություն։

Հիվանդների մեծ մասի վիճակը բարելավվում է պահպանողական բուժման 2-5-րդ օրը։ Երբ խցանման պատճառը քաղցկեղն է, ապա վիրահատությունը միակ բուժման տարբերակն է։ Այն մարդիկ, ովքեր ենթարկվում են աղիքների մասնահատման, կամ կպումների վերացման, ևս մի քանի օր մնում են հիվանդանոցում, մինչև չսկսեն ինքնուրույն քայլել և ուտել[28]։

Բարակ աղիքային անանցանելիությունը, որը առաջացել է Կրոնի հիվանդության, սկլեռոզացնող պերիտոնիտի, ռադիացիոն էնտերիտի հետևանքով, և հետծննդաբերական աղիքային անանցանելիությունը հիմնականում բուժվում են կոնսերվատիվ եղանակով, այսինքն առանց վիրահատության։

Երեխաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պտուղների կամ նեոնատալ աղիքային անանցանելիությունը հիմնականում առաջանում են աղիքային ատրեզիայի պատճառով, երբ կա աղիքի որևէ հատվածի նեղացում կամ բացակայություն։ Այս ատրեզիաները հաճախ հայտնաբերվում են մինչև ծնվելը՝ գերձայնային հետազոտությամբ, և բուժվում են ծնվելուց հետո լապարատոմիայի միջոցով։ Եթե ախտահարված հատվածը կարճ է, ապա վիրաբույժը կարող է հեռացնել այդ հատվածը և վերականգնել աղիքի ամբողջականությունը։ Այն դեպքերում, երբ նեղացումը երկար է, կամ այդ հատվածը վնասված է և չի կարող օգտագործվել որոշ ժամանակ, ապա տեղադրվում է ժամանակավոր ստոմա։

Կանխատեսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առանց իշեմիայի բարակ աղիքային անանցանելիության կանխատեսումը լավ է՝ 3-5% մահացելիություն, մինչդեռ իշեմիայով դեպքերում մահերի հաճախականությունը հասնում է 30 տոկոսի[29]։

Քաղցկեղի հետ կապված բարակ աղիքային անանցանելիության դեպքերը ավելի բարդ են և պահանջում են հավելյալ միջամտություններ չարորակությունը, ախտադարձերը և մետաստազները պարզելու համար, ինչի պատճառով կանխատեսումը այս դեպքում այնքան էլ բարենպաստ չէ[փա՞ստ]։

Որովայնային վիրահատության բոլոր դեպքերը կապված են կպումային բարակ աղիքային անանցանելիության առաջացման բարձր ռիսկի հետ։ Միացյալ Նահանգներից վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ բարակ աղիքային անանցանելիության կապակցությամբ իրականացված վիրահատություններից հետո, հիվանդների 18,1%-ը 30 օրվա ընթացում կրկին դիմում են հիվանդանոց [30]։ Նաև խոշոր որովայնային վիրահատություններ տարած հիվանդների 90%-ի մոտ զարգանում են կպումներ[31]։ Այս կպումների հիմնական հետևանքներն են բարակ աղիքային անանցանելիությունը, քրոնիկական որովայնային ցավը, կոնքային ցավը և անպտղությունը[31]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 Fitzgerald J. Edward F. (2010)։ «Small Bowel Obstruction»։ Emergency Surgery։ Oxford: Wiley-Blackwell։ էջեր 74–79։ ISBN 9781405170253։ doi:10.1002/9781444315172.ch14։ Արխիվացված օրիգինալից September 8, 2017-ին 
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 Gore RM, Silvers RI, Thakrar KH, Wenzke DR, Mehta UK, Newmark GM, Berlin JW (November 2015)։ «Bowel Obstruction.»։ Radiologic Clinics of North America 53 (6): 1225–40։ PMID 26526435։ doi:10.1016/j.rcl.2015.06.008 
  4. 4,0 4,1 Disease Ontology release 2018-07-05 — 2018-07-05 — 2018.
  5. 5,0 5,1 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  6. 6,0 6,1 GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators. (8 October 2016)։ «Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.»։ Lancet 388 (10053): 1545–1602։ PMC 5055577 ։ PMID 27733282։ doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6 
  7. 7,0 7,1 GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators. (8 October 2016)։ «Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.»։ Lancet 388 (10053): 1459–1544։ PMC 5388903 ։ PMID 27733281։ doi:10.1016/s0140-6736(16)31012-1 
  8. Adams James G. (2012)։ Emergency Medicine: Clinical Essentials (Expert Consult -- Online) (անգլերեն)։ Elsevier Health Sciences։ էջ 331։ ISBN 978-1455733941։ Արխիվացված օրիգինալից September 8, 2017-ին 
  9. 9,0 9,1 Ferri Fred F. (2014)։ Ferri's Clinical Advisor 2015: 5 Books in 1 (անգլերեն)։ Elsevier Health Sciences։ էջ 1093։ ISBN 9780323084307։ Արխիվացված օրիգինալից September 8, 2017-ին 
  10. Yeo Charles J., McFadden David W., Pemberton John H., Peters Jeffrey H., Matthews Jeffrey B. (2012)։ Shackelford's Surgery of the Alimentary Tract (անգլերեն)։ Elsevier Health Sciences։ էջ 1851։ ISBN 978-1455738076։ Արխիվացված օրիգինալից September 8, 2017-ին 
  11. «Small bowel obstruction due to laparoscopic barbed sutures: An unknown complication?»։ Revista Española de Enfermedades Digestivas 107 (11)։ Nov 2015։ PMID 26541657։ doi:10.17235/reed.2015.3863/2015 
  12. ten Broek R. P. G., Issa Y., van Santbrink E. J. P., Bouvy N. D., Kruitwagen R. F. P. M., Jeekel J., Bakkum E. A., Rovers M. M., van Goor H. (3 October 2013)։ «Burden of adhesions in abdominal and pelvic surgery: systematic review and met-analysis»։ BMJ 347 (oct03 1): f5588։ PMC 3789584։ PMID 24092941։ doi:10.1136/bmj.f5588 
  13. Wexner edited by Andrew P. Zbar, Steven D. (2010)։ Coloproctology։ New York: Springer։ էջ 140։ ISBN 978-1-84882-755-4 
  14. Jacobs S.L., Rozenblit A., Ricci Z., Roberts J., Milikow D., Chernyak V., Wolf E. (2007)։ «Small bowel faeces sign in patients without small bowel obstruction»։ Clinical Radiology 62 (4): 353–357։ ISSN 0009-9260։ doi:10.1016/j.crad.2006.11.007 
  15. «Deficient Pms2, ERCC1, Ku86, CcOI in field defects during progression to colon cancer»։ J Vis Exp (41)։ 2010։ PMC 3149991։ PMID 20689513։ doi:10.3791/1931 
  16. Gottlieb M, Peksa GD, Pandurangadu AV, Nakitende D, Takhar S, Seethala RR (February 2018)։ «Utilization of ultrasound for the evaluation of small bowel obstruction: A systematic review and meta-analysis.»։ The American Journal of Emergency Medicine 36 (2): 234–242։ PMID 28797559։ doi:10.1016/j.ajem.2017.07.085 
  17. Abbas S, Bissett IP, Parry BR (18 July 2007)։ «Oral water soluble contrast for the management of adhesive small bowel obstruction.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (3): CD004651։ PMID 17636770։ doi:10.1002/14651858.CD004651.pub3 
  18. «UOTW #20 - Ultrasound of the Week»։ Ultrasound of the Week։ 1 October 2014։ Արխիվացված օրիգինալից May 9, 2017-ին։ Վերցված է 27 May 2017 
  19. 19,0 19,1 «UOTW #20 - Ultrasound of the Week»։ Ultrasound of the Week։ 1 October 2014։ Արխիվացված օրիգինալից May 9, 2017-ին։ Վերցված է 27 May 2017 
  20. Ludmir J, P Samuels, BA Armson, MH Torosian (December 1989)։ «Spontaneous Small Bowel Obstruction Associated With A Spontaneous Triplet Gestation – A Case Report»։ J Reprod Med (Pub Med) 34 (12): 985–7։ PMID 2621741 
  21. «Abdominal Adhesions and Bowel Obstruction»։ University of California San Francisco։ Արխիվացված օրիգինալից August 2, 2013-ին։ Վերցված է August 11, 2013 
  22. Young CJ, MK Suen, J Young, MJ Solomon (October 2011)։ «Stenting Large Bowel Obstruction Avoids A Stoma: Consecutive Series of 100 Patients»։ Journal Colorectal Dis (Pub Med) 13 (10): 1138–41։ PMID 20874797։ doi:10.1111/j.1463-1318.2010.02432.x 
  23. P Mosler, KD Mergener, JJ Brandabur, DB Schembre, RA Kozarek (February 2005)։ «Palliation of Gastric Outlet Obstruction and Proximal Small Bowel Obstruction With Self-Expandable Metal Stents: A Single Center Series»։ J Clin Gastroenterol (Pub Med) 39 (2): 124–8։ PMID 15681907 
  24. Holzheimer Rene G. (2001)։ Surgical Treatment։ NCBI Bookshelf։ ISBN 3-88603-714-2։ Արխիվացված օրիգինալից August 27, 2011-ին 
  25. 25,0 25,1 DD Maglinte, FM Kelvin, MG Rowe MG, GN Bender GN, DM Rouch (January 1, 2001)։ «Small-bowel obstruction: optimizing radiologic investigation and nonsurgical management»։ Radiology 218 (1): 39–46։ PMID 11152777։ doi:10.1148/radiology.218.1.r01ja5439։ Արխիվացված օրիգինալից April 18, 2008-ին 
  26. Small Bowel Obstruction overview Archived February 12, 2010, at the Wayback Machine.. Retrieved February 19, 2010.
  27. Small Bowel Obstruction: Treating Bowel Adhesions Non-Surgically Archived February 27, 2010, at the Wayback Machine.. Clear Passage treatment center online portal Retrieved February 19, 2010
  28. Small Bowel Obstruction Archived July 5, 2010, at the Wayback Machine. The Eastern Association for the Surgery of Trauma. February 19, 2010
  29. Kakoza, R., Lieberman, G. (May 2006)։ «Mechanical Small Bowel Obstruction»։ Արխիվացված օրիգինալից May 7, 2013-ին 
  30. «Readmissions to U.S. Hospitals by Procedure»։ Agency for Healthcare Research and Quality։ April 2013։ Արխիվացված օրիգինալից October 20, 2013-ին։ Վերցված է August 27, 2013 
  31. 31,0 31,1 Liakakos T, N Thomakos, PM Fine, C Dervenis, RL Young (2001)։ «Peritoneal Adhesions: Etiology, Pathophysiology, and Clinical Significance»։ Digestive Surgery (Pub Med) 18 (4): 260–273։ PMID 11528133։ doi:10.1159/000050149