Իշեմիկ կոլիտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իշեմիկ կոլիտ
Ischemic colitis - high mag.jpg
Իշեմիկ կոլիտին բնորոշ մանրադիտակային փոփոխությունները, ներկված է հեմատոքսիլին-էոզինով
Հիվանդության ախտանշաններՈրովայնային ցավ, լուծ, քաշի կորուստ, տենդ
Վնասում էՀաստ աղիք
Բժշկական մասնագիտությունԳաստրոէնտերոլոգիա
ԱխտորոշումԷնդոսկոպիա, Համակարգչային շերտագրություն
ԲուժումԴեղորայք, վիրահատություն
ԲարդություններԱղիների փտախտ, թափածակում
Ischemic colitis Վիքիպահեստում

Իշեմիկ կոլիտ, ախտաբանական վիճակ, որը հանգեցնում է հաստ աղու բորբոքման և վնասման` ոչ ադեկվատ արյունամատակարարման հետևանքով: Ընդհանուր պոպուլյացիայում հազվադեպ է հանդիպում, հիմնականում հիվանդանում են տարեց մարդիկ, սակայն այն աղիների իշեմիայի առավել տարածված ձևն է[1][2][3]: Արյունամատակարարման նվազման կարող են հանգեցնել համակարգային շրջանառության խանգարումները (հիպոտոնիա) կամ տեղային գործոնները, որոնցից է անոթների կծկումը և թրոմբոզը: Շատ դեպքերում սպեցիֆիկ պատճառը չի հայտնաբերվում[4]:

Իշեմիկ կոլիտ սովորաբար կասկածվում է կլինիկական նշանների, ֆիզիկալ քննության և լաբորատոր տվյալների հիման վրա, սակայն ախտորոշումը կարելի է հաստատել էնդոսկոպիայի միջոցով: Իշեմիկ կոլիտը կարող է ունենալ տարբեր ծանրության աստիճաններ. որոշ հիվանդներ բուժվում և լիովին ապաքինվում են, մինչդեռ շատ ծանր իշեմիա ունեցող հիվանդների մոտ կարող է զարգանալ սեպսիս, որը կարող է հանգեցնել ծայրահեղ[5], նույնիսկ մահացու ելքի[6]:

Մեղմ և չափավոր արտահայատված իշեմիկ կոլիտով հիվանդների բուժումը ներառում է հեղուկներ, ցավազրկող դեղամիջոցներ և աղիների դատարկում` մինչև ախտանիշների վերանալը: Խիստ արտահայտված իշեմիայի դեպքում, որը հանգեցնում է սեպսիսի, աղիների փտախտի կամ թափածակման` բուժումը իրականացնում են վիրաբուժական կամ վերակենդանացման բաժանմունքներում: Շատ հիվանդներ ամբողջովին վերականգնվում են, երբեմն ծանր իշեմիայի պատճառով հիվանդների մոտ կարող է առաջանալ մի շարք բարդություններ, ինչպիսիք են ստենոզը[7] և հաստ աղու քրոնիկական բորբոքային հիվանդությունները[8]:

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նկարագրված է իշեմիկ կոլիտի հարաճման երեք փուլ[9][10]

  • Հիպերակտիվ փուլը առաջինն է, որի ժամանակ ի հայտ են գալիս առաջինն նշանները` որովայնային ցավ և արյունոտ կղանք: Շատ հիվանդների մոտ այս փուլից հետո հիվանդության կլինիկական նշանները նահանջում են և հիվանդները ապաքինվում են:
  • Պարալիտիկ փուլը կարող է հաջորդել, եթե իշեմիան շարունակվում է. այս փուլում որովայնային ցավը ուժգնանում է, շոշափոլիս որովայնը` փափուկ, աղիների պերիստալտիկան` նվազած, արյունոտ կղանքը բացակայում է, ֆիզիկալ քննության ժամանակ աղիքային աղմուկները բացակայում են:
  • Շոկային փուլը կարող է զարգանալ աղիքի վնասված պատից հեղուկի կորստի պատճառով: Արդյունքում զարգանում է դեհիդրատացիա, հիպովոլեմիկ շոկ, մետաբոլիկ ացիդոզ, զարկերակային ճնշման անկում, հաճախասրտություն: Այս փուլում հիվանդների վիճակը ծայրահեղ է և բուժումը պետք է շարունակել վերակենդանացման բաժանմունքում:

Իշեմիկ կոլիտի ախտանիշները մեծամասամբ պայմանավորված են իշեմիայի ծանրությունից: Առավել հաճախակի նշաններն են որովայնային ցավը (ձախ կողմում), մեղմ կամ թեթև արտահայտված ուղիղ աղիքային արյունահոսությունը[11]: 73 հիվանդի հետազոտությունը ցույց է տվել[12].

  • որովայնային ցավ (78%)
  • թույլ արտահայտված ստամոքսաղիքային արյունահոսություն (62%)
  • լուծ (38%)
  • տենդ` 38 °C (34%)

Ֆիզիկալ քննություն[12]

  • որովայնային ցավ (77%)
  • փափկություն (21%)

Պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իշեմիկ կոլիտը հաճախ դասակարգում են ըստ հիմքում ընկած պատճառի: Ոչ-օկլյուզիվ իշեմիա առաջանում է այն ժամանակ, երբ առկա է համակարգային զարկերական ճնշման անկում կամ աղիքի անոթաների սեղմում, իսկ օկլյուզիվ իշեմիան` թրոմբոզի հետևանքով, որը արգելափակում է արյան մատակարարումը:

Ոչ-օկլյուզիվ իշեմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեմոդինամիկորեն անկայուն հիվանդների մոտ (օրինակ շոկ) առաջանում է միջընդերային արյունամատակարարման վատթարացում: Այս ընթացքը սովորաբար ընթանում է առանց ախտանիշների:

Օկլյուզիվ իշեմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծամասամբ պատճառը թրոմբոէմբոլիան է: Թրոմբոէմբոլիայի պատճառ են նախասրտերի ֆիբրիլյացիան, փականային ախտաբանությունները, սրտամկանի ինֆարկտը կամ կարդիոմիոպաթիան

Բացի այդ իշեմիկ կոլիտը որովայնային աորտայի շերտազատման լավ հայտնի բարդություն է, երբ ստորին միջընդերային զարկերակի սկզբնահատվածքը ծածկվում է շերտազատված աորտայով[13][14]: 1991 թվականին 2137 հիվանդների հետազոտությունը պարզել է, որ իշեմիկ կոլիտի ամենատարածված պատճառը (74%) ստորին միջընդերային զարկերակի վնասում է[15]: Այն հիվանդների մոտ, ովքեր ունեն ոչ ադեկվատ կոլատերալային համակարգ, կարող է զարգանալ վայրէջ և սիգմայաձև աղու իշեմիա: Այս դեպքում արյունային լուծը ու լեյկոցիտոզը ախտորոշիչ նշանակություն ունեն իշեմիկ կոլիտի համար[16]:

Ախտաֆիզիոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լայնական հաստ աղու իշեմիկ կոլիտ, 82 տարեկան կին

Աղիների արյունամատակարարում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղիների արյան մատակարարումը: Վարդագույն հատվածը անոթավորում են վերին միջընդերային զարկերակը և նրա ճյուղերը` միջին խթաղիքային, աջ խթաղիքային, խթաղիքփայծաղային զարկերակները: Կապույտ հատվածը` ստորին միջընդերային զարկերակը և իր ճյուղերը (ձախ խթաղիքային, սիգմայաձև, ուղիղ աղիքային վերին):

Աղիները արյուն ստանում են վերին միջընդերային և ստորին միջընդերային զարկերակներից: Արյունամատակարարումը կատարվում է այս երկու հիմնական զարկերակների և լավ զարգացած կողմնաճյուղային համակարգի միջոցով: Այնուամենայնիվ, յուրաքանչյուր կողմից մատակարարվող տարածքում կան թույլ տեղամասեր կամ «ջրբաժան» տարածքներ, ինչպիսիք են փայծաղային ծունկը և հետսիգմայաձև տարածությունը: Այդ ջրբաժան տարածքները առավել խոցելի են իշեմիայի նկատմամբ քանի որ ունեն քիչ կողմնաճյուղային անոթներ:

Ուղիղ աղիքը արյուն ստանում է վերին միջընդերային զարկերակից և ներքին զստային զարկերակից և այդ երկակի արյունամատակարաման պատճառով հազվադեպ է ընդգրկվում աղիքային իշեմիայի մեջ:

Իշեմիայի զարգացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորմալ պայմաններում հաստ աղիները ստանում են սրտային արտամղման 10-35%-ը[17][18]: Եթե արյան հոսքը դեպի աղիներ նվազում է ավելի քան 50%-ով` զարգանում է իշեմիա: Աղիները սնուցող անոթները շատ զգայուն են անոթասեղմիչների նկատմամբ. ենթադրվում է, որ սա առաջացել է էվոլյուցիայի ընթացքում` սթրեսի ժամանակ սիրտը և գլխուղեղը արյունով ապահովելու համար[19]: Արդյունքում, զարկերակային ճնշման անկման դեպքում աղիները սնուցող զարկերակները ակտիվորեն սեղմվում են. նման արդյունքի կարող են հանգեցնել նաև անոթասեղմում առաջացնող դեղամիջոցները, օրինակ` էրգոտամինը, կոկաինը, անոթասեղմիչները: Անոթների կծկման արդյունքում կարող է առաջանալ ոչ-օկլյուզիվ իշեմիկ կոլիտ:

Ախտաբանական փոփոխություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իշեմիկ կոլիտի ժամանակ հայտնաբերվում են մի շարք ախտաբանական փոփոխություններ, որոնք համապատասխանում են կլինիկական ծանրության աստիճանին: Մեզմ արտահայտված կոլիտի դեպքում դիտվում է լորձային և ենթալորձային շերտից արյունահոսություններ, այտուց, հնարավոր է նաև թույլ արտահայտված մեռուկային հատվածներ կամ պեպտիկ խոցեր[4]: Ավելի ծանր իշեմիայի դեպքում կարող է նկատվել աղիների բորբոքային հիվանդությունների նման ախտաբանական պատկեր (քրոնիկական խոցեր, կրիպտ աբսցեսներ կամ կեղծ պոլիպներ)[20]:

Խիստ արտահայտված իշեմիայի հետևանքով կարող է առաջանալ աղիքի պատի տրանսմուրալ ինֆարկտ` արդյունքում պատի թափածակում: Վերականգնման դեպքում մկանային շերտը փոխարինվում է ֆիբրոզ հյուսվածքով, որը կարող է առաջացնել աղիքի լուսանցքի նեղացում[4]: Արյան նորմալ հոսքը վերականգնելուց հետո աղիները կարող են ենթարկվել ռեպերֆուզիոն վնասման[21]:

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իշեմիկ կոլիտի ժամանակ առաջացող ցավն ու ուղիղ աղիքային արյունահոսությունը պետք է տարբերակել այլ պատճառներից (օրինակ` ինֆեկցիա, աղիների բորբոքային հիվանդություններ, դիվերտիկուլ կամ հաստ աղու քաղցկեղ): Կարևոր է նաև տարբերակել իշեմիկ կոլիտը, որը սովորաբար ինքնուրույն անցնում է, կյանքին լուրջ վտանգ սպառնացող միջընդերային սուր իշեմիայից:

Կան սարքավորումներ, որոնք ստուգում են թթվածնի մատակարարման բավարարությունը: Առաջին սարքը հաստատվել է 2004 թվականին` ԱՄՆ-ում, որը օգտագործելով տեսանելի լույսը, սպեկտրոսկոպիայի մեթոդով վերլուծում է մազանոթներում առկա թթվածնի մակարդակը: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ զգայունությունը սուր իշեմիայի դեպքում կազմում է 90%-ից ավելի, իսկ քրոնիկական իշեմիայի դեպքում` 71%-92%[22][23][24]:

Ախտորոշիչ թեստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ախտորոշումը պահանջում է էնդոսկոպիկ հետազոտություն, քանի որ այլ թեստերը ոչ սպեցիֆիկ են իշեմիկ կոլիտի համար: Թեստերի զգայունությունը 73 հիվանդի հետազոտության ժամանակ ցուց է տվել.[12]

  • Լեյկոցիտների քանակը 15,000/մմ³-ից բարձր` 20 հիվանդի մոտ (27%)
  • Շիճուկային բիկարբոնատի մակարդակը 24 մմոլ/լ-ից ցածր` 26 հիվանդի մոտ (36%)

Հասարակ ռենտգեն հետազոտությունը հաճախ նորմալ արդյունք է ցույց տալիս կամ չի գտնում որևէ բնորոշ փոփոխություն[25]: 73 հիվանդի որովայնի ռադիոգրաֆիկ հետազոտությունը 53%-ի մոտ հայտնաբերել է աղիների կպումներ, իսկ 3%-ի մոտ` պնևմոպերիտոնեում[12]:

Համակարգչային շերտագրությունը հաճախ օգտագործում են որովայնային ցավը և ուղիղ աղիքային արյունահոսությունը գնահատելու համար և խորհուրդ է տրվում իշեմիկ կոլիտը ախտորոշելիս[26][27][28]:

Էնդոսկոպիկ մեթոդը` կոլոնոսկոպիան և սիգմոիդոսկոպիան, ընտրության միջոց են, եթե ախտորոշումը հստակ չէ: Իշեմիկ կոլիտը ունի տարբերակիչ էնդոսկոպիկ տեսք. էնդոսկոպիան կարող է հեշտացնել նաև աղիների բորբոքային հիվանդությունների կամ ինֆեկցիաների ախտորոշումը: Էնդոսկոպի միջոցով կարելի է կատարել բիոպսիա, որը առավել լիարժեք ինֆորմացիա է հաղորդում: Տեսանելի լույսով սպեկտրոսկոպիան` կաթետրի 5մմ-անոց խողովակի միջոցով, ախտորոշիչ նշանակություն ունի:

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բացառությամբ որոշ ծանր դեպքերի` իշեմիկ կոլիտը բուժում են աջակցող թերապիայով: Դեհիդրատացիան կանխելու նպատակով նշանակվում է ներերակային հեղուկներ, աղիները պահվում է դատարակ վիճակում (ոչինչ չի տրվում ուտելու կամ խմելու)` մինչև ախտանիշները վերանան: Հնարավորության դեպքում պետք է բարելավել սրտամկանի ֆունկցիան և արյան օքսիգենացիան` իշեմիայի ենթարկված աղիների արյունամատակարարումը բարելավելու համար: Եթե բարդացել է աղիքային անանցանելիությամբ տեղադրում են նազոգաստրալ զոնդ:

Խիստ արտահայտված իշեմիկ վիճակների դեպքում նշանակվում են հակաբիոտիկներ, որոնց կիրառման մասին տեղեկություններ հայտնի են դեռևս 1950-ականներից[29], չնայած վերջին հետազոտությունները կենդանիների վրա, ցույց են տվել, որ կարող են մեծացնել ապրելիությունը և կանխել աղիքի վնասված պատից մանրէների թափանցումը ընդհանուր արյան շրջանառություն[30][31][32]: Իշեմիկ կոլիտի դեպքում պրոֆիլակտիկ հակաբիոտիկների նշանակումը մարդկանց մոտ էական արդյունք չի տվել, սակայն մի շարք հետազոտողներ խորհուրդ են տալիս հիմնվելով կենդանիների վրա փորձարկումների վրա[33]:

Աջակցող թերապիա ստացող հիվանդներին պետք է ուշադիր հետազոտել: Եթե ի հայտ են գալիս փսխման երևույթներ, լեյկոցիտոզ, տենդ, սաստիկ որովայնային ցավեր կամ սկսվում է արյունահոսություն, անմիջապես պետք է իրականացնել վիրաբուժական միջամտություն` լապարոտոմիա և աղիների ռեզեկցիա:

Կանխատեսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իշեմիկ կոլիտով հիվանդների մեծ մասը ամբողջովին ապաքինվում են, չնայած կանխատեսումը կախված է իշեմիայի ծանրությունից: Նախկինում ծայրամասային զարկերակների հիվանդությունների կամ աղիների հարաճող իշեմիայի դեպքում կարող են առաջանալ լուրջ բարդություններ` մահացու էլքով:

Ոչ-փտաղտային իշեմիկ կոլիտը, որը կազում է է դեպքերի ճնշող մեծամասնությունը, ասոցացվում է մահացության հետ մոտավորապես 6% դեպքերում[34]: Փոքրաթիվ հիվանդներ մոտ, եթե իշեմիան հանգեցնում է աղիների փտաղտի, վիրահական միջամտությամբ մահացությունը կազմում է 50–75%, իսկ առանց վիրահատական միջամտության` 100%[35]:

Երկարատև բարդություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

20% հիվանդների մոտ սուր իշեմիկ կոլիտը կարող է հանգեցնել երկարատև բարդության` քրոնիկական իշեմիկ կոլիտի[8]: Ախտանիշները կարող են ընգրկել կրկնվող ինֆեկցիաները, արյունային լուծը, քաշի կորուստ և քրոնիկական որովայնային ցավը: Քրոնիկական իշեմիկ կոլիտը հաճած բուժում են աղիքի տվյալ հատվածի վիրաբուժական հեռացումով:

Իշեմիկ վնասվածքի հետևանքով աղիքի պատում առաջացող ապիները կարող են հանգեցնել աղիքի լուսանցքի նեղացման և ստենոզի: Նեղացումները ինքնաբերաբար կարող են վերանալ 12-24 ամսվա ընթացքում: Եթե նեղացման արդյունքում առաջանում է աղիքային անանցանելիություն իրականացվում է վիրաբուժական միջամտություն[36], թեև էնդոսկոպիկ դիլատացիան և ստենտավորումը ևս կիրառելի են[37][38]:

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իշեմիկ կոլիտով հիվանդների քանակը ճշգրիտ դժվար է գնահատել, քանի որ մեղմ իշեմիայի դեպքերում հիվանդները չեն դիմում բժշկական օգնության: Այն հայտնաբերվում է հիվանդանոց ընդունվող 2000 հիվանդից 1-ի մոտ, իսկ էնդոսկոպիկ պատկեր երևում է 100-ից 1-ի դեպքում[4]: Տղամարդիկ և կանայք հավասարապես են հիվանդանում, սակայն իշեմիկ կոլիտը համարվում է տարեցների հիվանդություն, որովհետև 90% դեպքերում հայտնաբերվում է 60 տարեկանից բարձր անձանց շրջանում[4]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Systematic review: the epidemiology of ischaemic colitis.»։ Aliment Pharmacol Ther 19 (7): 729–38։ 2004։ PMID 15043513։ doi:10.1111/j.1365-2036.2004.01903.x 
  2. «AGA technical review on intestinal ischemia. American Gastrointestinal Association»։ Gastroenterology 118 (5): 954–68։ 2000։ PMID 10784596։ doi:10.1016/S0016-5085(00)70183-1 
  3. American Gastroenterological Association (2000)։ «American Gastroenterological Association Medical Position Statement: guidelines on intestinal ischemia»։ Gastroenterology 118 (5): 951–3։ PMID 10784595։ doi:10.1016/S0016-5085(00)70182-X  http://www.guideline.gov/summary/summary.aspx?ss=15&doc_id=3069&nbr=2295 Archived 2007-09-27 at the Wayback Machine.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Feldman: Sleisenger & Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 7th ed., 2002 Saunders, p. 2332.
  5. «Outcome of patients with ischemic colitis: review of fifty-three cases.»։ Dis Colon Rectum 47 (2): 180–4։ 2004։ PMID 15043287։ doi:10.1007/s10350-003-0033-6 
  6. «Brighton marathon runner died from bowel failure»։ The Guardian newspaper։ Press Association։ օգոստոսի 28, 2013։ Վերցված է օգոստոսի 29, 2013 
  7. «Bowel stricture due to ischemic colitis: report of three cases requiring surgEsophageal dilatationery.»։ Hepatogastroenterology 42 (3): 279–81։ 1995։ PMID 7590579 
  8. 8,0 8,1 Cappell M (1998)։ «Intestinal (mesenteric) vasculopathy. II. Ischemic colitis and chronic mesenteric ischemia.»։ Gastroenterol Clin North Am 27 (4): 827–60, vi։ PMID 9890115։ doi:10.1016/S0889-8553(05)70034-0 
  9. «Ischemic disorders of the intestines»։ Curr Probl Surg 15 (4): 1–85։ April 1978։ PMID 365467։ doi:10.1016/S0011-3840(78)80018-5 
  10. «Mesenteric ischemia.»։ Med Clin North Am 72 (5): 1091–115։ 1988։ PMID 3045452։ doi:10.1016/S0025-7125(16)30731-3 
  11. «Ischemic bowel disease in the elderly.»։ Gastroenterol Clin North Am 30 (2): 445–73։ 2001։ PMID 11432300։ doi:10.1016/S0889-8553(05)70190-4 
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 «Ischemic colitis»։ Am. J. Surg. 192 (5): 679–84։ 2006։ PMID 17071206։ doi:10.1016/j.amjsurg.2005.09.018 
  13. «Ischemic colitis following repair of ruptured abdominal aortic aneurysm»։ Archives of Surgery 120 (12): 1368–70։ December 1985։ PMID 4062543։ doi:10.1001/archsurg.1985.01390360034008 
  14. «[Ischemic colitis after vascular surgery reconstruction of an abdominal aortic aneurysm]»։ Der Chirurg (German) 67 (4): 380–6։ April 1996։ PMID 8646925 
  15. «Intestinal ischemia complicating abdominal aortic surgery»։ Surgery 109 (4): 447–54։ April 1991։ PMID 1844392 
  16. «[Prevention of ischemic colitis following aortic reconstruction: personal experience of the role of transmural oximetry in the decision for inferior mesenteric artery reimplantation]»։ Minerva Chirurgica (Italian) 58 (1): 71–6։ February 2003։ PMID 12692499 
  17. Hasibeder W. (Oct 2010)։ «Gastrointestinal microcirculation: still a mystery?»։ Br J Anaesth 105 (4): 393–6։ PMID 20837720։ doi:10.1093/bja/aeq236 
  18. UpToDate, Colonic ischemia, accessed 2 September 2006.
  19. «The mesenteric circulation. Anatomy and physiology.»։ Surg Clin North Am 77 (2): 289–306։ 1997։ PMID 9146713։ doi:10.1016/S0039-6109(05)70549-1 
  20. «Colitis in the elderly. A reappraisal»։ Am. J. Gastroenterol. 76 (3): 239–45։ September 1981։ PMID 7315820 
  21. «Superoxide radicals in feline intestinal ischemia.»։ Gastroenterology 81 (1): 22–9։ 1981։ PMID 6263743։ doi:10.1016/0016-5085(81)90648-X 
  22. «Intraoperative colon mucosal oxygen saturation during aortic surgery.»։ The Journal of Surgical Research 136 (1): 19–24։ 2006։ PMID 16978651։ doi:10.1016/j.jss.2006.05.014 
  23. «Diagnosis of chronic mesenteric ischemia by visible light spectroscopy during endoscopy.»։ Gastrointest Endosc 65 (2): 294–300։ 2007։ PMID 17137857։ doi:10.1016/j.gie.2006.05.007 
  24. «Use of T-Stat to predict colonic ischemia during and after endovascular aneurysm repair.»։ J Vasc Surg 47 (3): 632–634։ 2008։ PMC 2707776։ PMID 18295116։ doi:10.1016/j.jvs.2007.09.037 
  25. «Diagnosis of bowel infarction: a comparison of plain films and CT scans in 23 cases.»։ AJR Am J Roentgenol 154 (1): 99–103։ 1990։ PMID 2104734։ doi:10.2214/ajr.154.1.2104734 
  26. «Ischemic or infarcted bowel: CT findings.»։ Radiology 166 (1 Pt 1): 149–52։ 1988։ PMID 3336673։ doi:10.1148/radiology.166.1.3336673 
  27. «Ischemic colitis: CT evaluation of 54 cases.»։ Radiology 211 (2): 381–8։ 1999։ PMID 10228517։ doi:10.1148/radiology.211.2.r99ma28381 
  28. «Acute mesenteric ischemia: diagnosis with contrast-enhanced CT.»։ Radiology 199 (3): 632–6։ 1996։ PMID 8637978։ doi:10.1148/radiology.199.3.8637978 
  29. «Intestinal obstruction; the protective action of sulfasuxidine and sulfathalidine to the ileum following vascular damage»։ Ann. Surg. 131 (2): 159–70, illust։ February 1950։ PMC 1616406։ PMID 15402790։ doi:10.1097/00000658-195002000-00003 
  30. «Effects of enteral and intravenous antimicrobial treatment on survival following intestinal ischemia in rats.»։ J Surg Res 46 (3): 216–20։ 1989։ PMID 2921861։ doi:10.1016/0022-4804(89)90059-0 
  31. «Early portal anaerobic bacteremia in mesenteric ischemia.»։ Arch Surg 119 (2): 151–5։ 1984։ PMID 6696611։ doi:10.1001/archsurg.1984.01390140017003 
  32. «Organ distribution of gut-derived bacteria caused by bowel manipulation or ischemia.»։ Am J Surg 159 (1): 85–9; discussion 89–90։ 1990։ PMID 2403765։ doi:10.1016/S0002-9610(05)80611-7 
  33. Feldman (2002)։ Sleisenger & Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease (7th ed.)։ Saunders։ էջ 2334 
  34. «Ischemic colitis: patterns and prognosis.»։ Dis Colon Rectum 35 (8): 726–30։ 1992։ PMID 1643995։ doi:10.1007/BF02050319 
  35. «Ischemic colitis. An ever-changing spectrum?»։ Am Surg 57 (2): 118–21։ 1991։ PMID 1992867 
  36. «Bowel stricture due to ischemic colitis: report of three cases requiring surgery.»։ Hepatogastroenterology 42 (3): 279–81։ 1995։ PMID 7590579 
  37. «Endoscopic alternatives in the management of colonic strictures.»։ Surgery 108 (3): 513–9։ 1990։ PMID 2396196 
  38. «[A case of ischemic stenosis of the colon-sigmoid treated with self-expandable uncoated metallic prosthesis]»։ Radiol Med (Torino) 91 (5): 665–7։ 1996։ PMID 8693144