Մարիետա Շահինյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մարիետա Շահինյան

Մարիետա Շահինյան.jpg

Ծնվել է 1888 թ., ապրիլի 2 (1888-04-02)
Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն, Մոսկվա
Մահացել է մարտի 20, 1982 (93 տարեկան)
Մոսկվա, ԽՍՀՄ
Մասնագիտություն Գրող, հասարակական գործիչ
Կրթություն Մոսկվա
Ստեղծագործական շրջան 1909-1982

Մարիետա Շահինյան Սերգեյի (1888թ., ապրիլի 2, Մոսկվա - 1982թ., մարտի 20, Մոսկվա), ազգությամբ հայ ռուսագիր գրող, բանասեր, հրապարակախոս, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1946թ.), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1950թ.), ԽՍՀՄ ԳՄ անդամ (1934թ.)։ Մարիետա Շահինյանն ապրեց ստեղծագործական բուռն գործունեությամբ լեցուն երկարամյա կյանք։

Ծնվել է Մոսկվայում, մոլդովահայ Սերգեյ Շահինյանի (բժշկագիտության դոկտոր) ընտանիքում։ Մայրը՝ Փեփրոնե Խլիտչիևան, եղել է նորնախիջևանցի։ Կրթությունն ստացել է Մոսկվայում՝ Գերյեի կանանց բարձրագույն դասընթացում, ավարտել պատմա-փիլիսոփայական բաժինը (1913թ.)։ 19 տարեկան հասակից գրել է բանաստեղծություններ, որոնք տպագրվել են ռուսական մամուլում։ 1909թ. լույս է ընծայել չափածո երկերի առաջին ժողովածուն՝ «Առաջին հանդիպումներ» խորագրով, իսկ 1913թ.` «Orientalia» ժողովածուն։ 1914թ. մեկնել է Գերմանիա` Հայդելբերգում մագիստրոսական աստիճան ստանալու, սակայն վրա հասնելով առաջին համաշխարհային պատերազմը, վերադարձել է Ռուսաստան: 1916թ. լույս է ընծայել «Իր ճակատագիրը» վեպը, որն ամբողջացված վերահրատարակվել է 1923թ

1922թ. գործուղվել է Հայաստան, գրել է «Սովետական Հայաստան» (1923թ.) գիրքը։ 1922թ. տպագրել է «Փոփոխություն» վեպը, ապա՝ «Բարձր դասի տիկնոջ արկածները»։ 1923-25թթ. մաս-մաս հրատարակել է «Մես-Մենդ» արկածային եռահատոր վեպը՝ Ջիմ Դոլլար ծածկանունով։ Այդ վեպը 1926թ. վերածվել է ֆիլմի, նրա վերջին մասն ավարտել 1935թ.։ «Մես-Մենդն» ունեցել է մեծ հաջողություն, թարգմանվել մի քանի լեզուներով, այդ թվում հայերեն (Երևան, 1971թ.)։ 1927թ. ուսումնասիրել է Ձորագէսի շինարարությունը, 1931թ. հրատարակել է «Հիդրոցենտրալ» վեպը, որի հայերեն թարգմանությունը լույս է տեսել հաջորդ տարի։

1988թ. խորդրդային նամականիշ

Երիտասարդ գրողը խանդավառությամբ դիմավորեց Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունը։ Այդ և հետագա տարիների դեպքերի ու իրադարձությունների մասին են պատմում նրա «Փոփոխություն» վիպակը և այդ շրջանում գրված մի քանի այլ գրքեր։ Դեռևս 1930-ականների կեսերից ձեռնարկել է եռամաս մի վեպ-ժամանակագրության ստեղծմանը, նվիրված Լենինին։ Առաջին հատորը՝ «Ուլյանովների ընտանիքը», տպագրվել է 1937թ., նոր խմբագրությամբ կրկին հրատարակվել 1957թ. (հայերենը՝ 1961թ.), երկրորդ հատորը՝ «Առաջին համառուսականը», լույս է տեսել 1965թ. (հայերեն՝ 1970-ին), ապա տպագրել է «Պատմության հարցատոմսը» վեպի էսքիզը (1970թ.) և «Չորս դաս Լենինից» (1970թ.), (հայերենը՝ 1976թ.)։ Նրա բազմահատոր այս ստեղծագործությունը 1972-ին արժանացել է Լենինյան մրցանակի։ Մյուս երկերից հիշատակության արժանի են՝ «Մեռյալներից հարություն առածը» (1964թ.), նվիրված չեխ կոմպոզիտոր Իոսիֆ Միսլևիչիկի կյանքին։ Այդ գրքի համար Չեխոսլովակիայի կառավարության կողմից պարգևատրվել է ոսկե մեդալով։ Նրա «Ճանապարհորդություն Խորհրդային Հայաստան» գիրքը (1950թ.) արժանացել է պետական մրցանակի, թարգմանվել մի քանի լեզուներով (հայերեն՝ 1952թ.)։ Այդ բնույթի գրքերից են՝ «Հնգամյակի ուղիներով», «Արտասահմանյան նամականի» (1964թ.) և այլն։

Աշխատակցել է «Պրիազովսկիյ կռայ» (1907–1918թթ.) և «Կավկազսկոե սլովո» (1915–1917) թերթերին։ «Իզվեստիա» (1920–1922թթ.) և «Պրավդա» (1923–1948թթ.) թերթերի սեփական թղթակից։ Դասավանդել է Դոնի Ռոստովի կոնսերվատորիայում (1916–1919թթ.) և Լենինգրադի արվեստի պատմության ինստիտուտում (1923–1924թթ.)։ Գրականագիտական աշխատություններից են՝ «Տարաս Շևչենկո» (հանդիսանում է նրա դոկտորական ատենախոսությունը), «Նիզամի Գյանջևի», «Գյոթե» և այլն։ Վերջինս նույնպես թարգմանվել է շատ լեզուներով և բարձր գնահատվել Գերմանիայում։ Մենագրական աշխատություներ է տպագրել Միքայել Նալբանդյանի, Խաչատուր Աբովյանի, Շիրվանզադեի և այլ հայ գրողների մասին։ Տարբեր լեզուներից ռուսերեն է թարգմանել գեղարվեստական ստեղծագործություններ։ Հայերենից՝ նմուշներ Հովհաննես Թումանյանի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի, Ալեքսանդր Ծատուրյանի, Սմբատ Շահազիզի երկերից, ադրբեջաներենից՝ Նիզամի Գյանջևիի որոշ ստեղծագործություններ, անգլերենից՝ Ու. Քոլինզից և այլն։ 1980թ. լույս է տեսել նրա «Մարդը և ժամանակը» հուշագրությունը։ [1978թ]թ., երբ Շահինյանը վերջին անգամ եկավ Երևան, եղավ Խնկո Ապոր անվան գրադարանում, հանդիպեց դպրոցականներին, հետաքրքիր զրույցներ ունեցավ նրանց հետ։ - Շուտով 90 տարեկան կդառնամ, - ասաց նա, - տեսողությունս թուլացել է, կարդալ դժվարանում եմ, բայց և այնպես գիրքը մնում է իմ կյանքի լավագույն ուղեկիցը, խորհրդատուն և ուսուցիչը։ Թող այն ձեզ համար ևս լինի ձեր կյանքի օգնականը։ Պարգևատրվել է Լենինի 2, Հոկտեմբերյան հեղափոխության դրոշի 3, Ժողովուրդների բարեկամության և այլ շքանշաններով։ Մ.Շահինյանի անվամբ է կոչվում Տիեզերքի թիվ 2144մոլորակը։