Մարիետա Շահինյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Մարիետա Շահինյան

Մարիետա Շահինյան.jpg

Ծնվել է ապրիլի 21888
Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն, Մոսկվա
Մահացել է մարտի 20, 1982 (93 տարեկանում)
Մոսկվա, ԽՍՀՄ
Մասնագիտություն Գրող, հասարակական գործիչ
Կրթություն Մոսկվա
Ստեղծագործական շրջան 1909-1982

Մարիետա Շահինյան Սերգեյի (1888 թվականին, ապրիլի 2, Մոսկվա - 1982 թվականին, մարտի 20, Մոսկվա), ազգությամբ հայ ռուսագիր գրող, բանասեր, հրապարակախոս, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1946թվականին), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1950 թվականին), ԽՍՀՄ ԳՄ անդամ (1934 թվականին)։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Ծնվել է Մոսկվայում, մոլդովահայ Սերգեյ Շահինյանի (բժշկագիտության դոկտոր) ընտանիքում։ Մայրը՝ Փեփրոնե Խլիտչիևան, եղել է նորնախիջևանցի։ Կրթությունն ստացել է Մոսկվայում՝ Գերյեի կանանց բարձրագույն դասընթացում, ավարտել պատմա-փիլիսոփայական բաժինը (1913 թվականին)։ 19 տարեկան հասակից գրել է բանաստեղծություններ, որոնք տպագրվել են ռուսական մամուլում։ 1909 թվականին լույս է ընծայել չափածո երկերի առաջին ժողովածուն՝ «Առաջին հանդիպումներ» խորագրով, իսկ 1913 թվականին` «Orientalia» ժողովածուն։ 1914 թվականին մեկնել է Գերմանիա` Հայդելբերգում մագիստրոսական աստիճան ստանալու, սակայն վրա հասնելով առաջին համաշխարհային պատերազմը, վերադարձել է Ռուսաստան: 1916 թվականին լույս է ընծայել «Իր ճակատագիրը» վեպը, որն ամբողջացված վերահրատարակվել է 1923 թվականին։

1922 թվականին գործուղվել է Հայաստան, գրել է «Սովետական Հայաստան» (1923 թվականին) գիրքը։ 1922 թվականին տպագրել է «Փոփոխություն» վեպը, ապա՝ «Բարձր դասի տիկնոջ արկածները»։ 1923-1925 թթ. մաս-մաս հրատարակել է «Մես-Մենդ» արկածային եռահատոր վեպը՝ Ջիմ Դոլլար ծածկանունով։ Այդ վեպը 1926 թվականին վերածվել է ֆիլմի, նրա վերջին մասն ավարտել 1935 թվականին։ «Մես-Մենդն» ունեցել է մեծ հաջողություն, թարգմանվել մի քանի լեզուներով, այդ թվում հայերեն (Երևան, 1971 թվականին)։ 1927 թվականին ուսումնասիրել է Ձորագէսի շինարարությունը, 1931 թվականին հրատարակել է «Հիդրոցենտրալ» վեպը, որի հայերեն թարգմանությունը լույս է տեսել հաջորդ տարի։

1988 թվականին խորդրդային նամականիշ

Երիտասարդ գրողը խանդավառությամբ դիմավորեց Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունը։ Այդ և հետագա տարիների դեպքերի ու իրադարձությունների մասին են պատմում նրա «Փոփոխություն» վիպակը և այդ շրջանում գրված մի քանի այլ գրքեր։ Դեռևս 1930-ականների կեսերից ձեռնարկել է եռամաս մի վեպ-ժամանակագրության ստեղծմանը, նվիրված Լենինին։ Առաջին հատորը՝ «Ուլյանովների ընտանիքը», տպագրվել է 1937 թվականին, նոր խմբագրությամբ կրկին հրատարակվել 1957 թվականին (հայերենը՝ 1961 թվականին), երկրորդ հատորը՝ «Առաջին համառուսականը», լույս է տեսել 1965 թվականին (հայերեն՝ 1970-ին), ապա տպագրել է «Պատմության հարցատոմսը» վեպի էսքիզը (1970 թվականին) և «Չորս դաս Լենինից» (1970 թվականին), (հայերենը՝ 1976 թվականին)։ Նրա բազմահատոր այս ստեղծագործությունը 1972 թվականին արժանացել է Լենինյան մրցանակի։ Մյուս երկերից հիշատակության արժանի են՝ «Մեռյալներից հարություն առածը» (1964 թվականին), նվիրված չեխ կոմպոզիտոր Իոսիֆ Միսլևիչիկի կյանքին։ Այդ գրքի համար Չեխոսլովակիայի կառավարության կողմից պարգևատրվել է ոսկե մեդալով։ Նրա «Ճանապարհորդություն Խորհրդային Հայաստան» գիրքը (1950 թվականին) արժանացել է պետական մրցանակի, թարգմանվել մի քանի լեզուներով (հայերեն՝ 1952 թվականին)։ Այդ բնույթի գրքերից են՝ «Հնգամյակի ուղիներով», «Արտասահմանյան նամականի» (1964 թվականին) և այլն։

Աշխատակցել է «Պրիազովսկիյ կռայ» (1907–1918 թթ.) և «Կավկազսկոե սլովո» (1915–1917) թերթերին։ «Իզվեստիա» (1920–1922 թթ.) և «Պրավդա» (1923–1948 թվականին) թերթերի սեփական թղթակից։ Դասավանդել է Դոնի Ռոստովի կոնսերվատորիայում (1916–1919 թթ.) և Լենինգրադի արվեստի պատմության ինստիտուտում (1923–1924 թթ.)։ Գրականագիտական աշխատություններից են՝ «Տարաս Շևչենկո» (հանդիսանում է նրա դոկտորական ատենախոսությունը), «Նիզամի Գյանջևի», «Գյոթե» և այլն։ Վերջինս նույնպես թարգմանվել է շատ լեզուներով և բարձր գնահատվել Գերմանիայում։ Մենագրական աշխատություներ է տպագրել Միքայել Նալբանդյանի, Խաչատուր Աբովյանի, Շիրվանզադեի և այլ հայ գրողների մասին։ Տարբեր լեզուներից ռուսերեն է թարգմանել գեղարվեստական ստեղծագործություններ։ Հայերենից՝ նմուշներ Հովհաննես Թումանյանի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի, Ալեքսանդր Ծատուրյանի, Սմբատ Շահազիզի երկերից, ադրբեջաներենից՝ Նիզամի Գյանջևիի որոշ ստեղծագործություններ, անգլերենից՝ Ու. Քոլինզից և այլն։ 1980 թվականին լույս է տեսել նրա «Մարդը և ժամանակը» հուշագրությունը։

Պարգևատրվել է Լենինի 2, Հոկտեմբերյան հեղափոխության դրոշի 3, Ժողովուրդների բարեկամության և այլ շքանշաններով։ Մ.Շահինյանի անվամբ է կոչվում Տիեզերքի թիվ 2144 մոլորակը։

Աղբյուրներ[խմբագրել]