Խարկովի մարզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Խարկովի մարզ
Харківська область
Զինանշան
COA of Kharkiv Oblast.svg
Դրոշ
Flag of Kharkiv Oblast.svg
Երկիր Ուկրաինա Ուկրաինա (պ)
Կարգավիճակ մարզ
Ներառում է 27 շրջան, 17 քաղաք, 61 քաղաքատիպ ավան, 1682 գյուղ
Վարչկենտրոն Խարկով
Խոշոր քաղաքներ Լոզովայա
Կուպյանսկ
Իզյում
Կազմավորում 1932թ. փետրվարի 27
Մարզային պետական վարչության ղեկավար Միխայլո Մարկովիչ Դոբկին
Հիմնական լեզու ուկրաիներեն, ռուսերեն
Բնակչություն (2012)
2,738 միլիոն (6 %, 4 տեղ)
Խտություն 90,05 մարդ/կմ²
Տարածք 31,415 հազ. կմ² (5,2 %, 4 տեղ)
Բարձրություն ծովի մ-ից՝
 - Բարձրագույն կետ

 236 մ
Խարկովի մարզ վարչական միավորը երկրի քարտեզին
Ժամային գոտի UTC+2
ISO 3166-2 կոդ UA-63
FIPS ինդեքս UP07
Հեռախոսային կոդ +380 57
Փոստային ինդեքսներ 61xxx, 62xxx, 63xxx, 64xxx
Ավտոմոբիլային կոդ АХ
Վիքիպահեստում Commons-logo.svg Kharkiv Oblast
Պաշտոնական կայք


Խարկովի մարզ (ուկրաիներեն՝ Ха́рківська о́бласть), մարզ Ուկրաինայի հյուսիս-արևելքում։ Ստեղծվել է 1932 թվականի փետրվարի 27-ին։ [1] Տեղաբաշխված է Մերձդնեպրովյան ցածրավայրի և Միջինռուսական բարձրավայրի սահմաններում։ Սահմանակից է ուկրաինական Լուգանսկի, Դոնեցկի, Դնեպրոպետրովսկի, Պոլտավայի, Սումիի մարզերի և Ռուսաստանի հետ։ Տարածությունը 31 400 կմ2 է, բնակչություն՝ 2 738 000 (1979)։ Բաժանվում է 25 շրջանի, ունի 15 քաղաք, 62 քտա։ Կենտրոնը՝ Խարկով։ Խոշոր քաղաքներն են Խարկովը, Իզյումը, Լոզովայան, Լյուբոտինը, Բալակլեան, Կուպյանսկը, Մերեֆան։

Օգտակար հանածոներ[խմբագրել]

Խարկովի մարզի մակերևույթը ալիքավոր հարթություն է, հյուսիսից հարավ թույլ թեքությամբ, մասնատված է գետային հովիտներով և հեղեղատներով։ Հյուսիս-արևելքում տարածվում են Միջին Ռուսական բարձրության լեռնաճյուղերը (բարձրությունը՝ մինչև 236 մ)։ Մարզի մեծ մասը գտնվում է Մերձդնեպրյան դաշտավայրում։ Օգտակար հանածոներից կան բնական գազ (Շեբելինկա, Եֆրեմովկա), գորշ ածուխ, քարաղ, ցեմենտի հումք, շինարարական և ապակու ավազ, հանքային ջրեր։

Կլիմա[խմբագրել]

Կլիման չափավոր ցամաքային է։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը - 8,4°C-ից - 7,2°C է, հուլիսինը՝ 20°C-ից 21°C, տարեկան տեղումները՝ 460 - 540 մմ։ Գլխավոր գետը Մևերսկի Դոնեցն է (Ուդա, Մժա, վոլչյա, Օսկոլ և այլ վտակներով), որի ավազանում կառուցված են Պեչենեգիի (սնում է Խարկովը) և Կրասնոօսկոլսկի (սնում է Սևերսկի Դոնեց - Դոնբաս ջրանցքը) ջրամբարները։ Մարզի տարածքով է անցնում Սևերսկի Դոնեց - Դոնբաս ջրանցքը։

Կենդանական աշխարհը[խմբագրել]

Հողերը բերրի սևահողեր են, գետահովիտներում՝ մարգագետնային։ Կենդանական աշխարհին բնորոշ են այծյամը, գորշուկը, գայլը, կզաքիսը, աղվեսը, նապաստակը, ջրասամույրը, վայրի բադը, կտցարը, կաքավը, լորը, կրծողներ։

Բնակչություն[խմբագրել]

Բնակչության 67%-ը ուկրաինացիներ են, 29,4%-ը՝ ռուսներ, բնակվում են նաև հրեաներ, բելոռուսներ, հայեր և այլոք (1980)։ Միջին խտությունը 1 կմ2 վրա 97 մարդ է (1979), քաղաքային բնակչությունը՝ 75%։

Արդյունաբերություն[խմբագրել]

Ունի զարգացած վերամշակող արդյունաբերություն (4/5-ը կենտրոնացված է Խարկովում), ինտենսիվ գյուղատնտեսություն, շինարարություն և տրանսպորտ։ Զարգացած է նաև վառելանյութի (բնական գազի), ապակու, ճենապակու և հախճապակու, բժշկական սարքերի, պոլիգրաֆիական արտադրությունը։

Գյուղատնտեսություն[խմբագրել]

Գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղերն են հացահատիկի, շաքարի ճակնդեղի, կարտոֆիլի, կերային կուլտուրաների մշակությունը, անասնապահությունը և այգեգործությունը։ Զարգացած է պտղաբուծությունը, կաթնամսատու անասնապահությունը, խոզաբուծությունը, թռչնաբուծությունը, մեղվաբուծությունը։

Տրանսպորտ[խմբագրել]

Երկաթուղիների երկարությունը 1520 կմ (1976) է։ Հիմնական ուղիներն են՝ Մոսկվա-Խարկով - Դոնեցկ, Կիև-Պոլտավա - Խարկով-Կուպյանսկ։ Երկաթուղիների մեծ մասը էլեկտրիֆիկացված է։ Ավտոճանապարհների երկարությունը 9 200 կմ է (կոշտ ծածկով՝ 5 հզ. կմ)։ Խարկովի մարզով են անցնում Մոսկվա-Խարկով-Սիմֆերոպոլ, Կիև-Խարկով-Դոնի Ռոստով ավտոճանապարհները։

Կրթությունը[խմբագրել]

Ունի 21 բուհ (այդ թվում՝ Խարկովի համալսարանը), գործում են ծանր էլեկտրամեքենաշինության ԳՀԻ, քիմական և ցածր վոլտային ապարատաշինական նախագծային ինստիտուտները։ 1976 թվականին Խարկովի մարզում կար 1367 գրադարան, 6 թանգարան, 6 թատրոն, 1174 ակումբ, 1181 կինոսարք։ 1980 թվականի դրությամբ լույս են տեսնել «Սոցիալիստիչնա Խարկիվշչինա» («Սոցիալիստական Խարկովշչինա»), «Կրասնոյե զնամյա» («Կարմիր դրոշ»), «Լենինսկա զմինա» («Լենինյան հերթափոխ») մարզային լրագրերը։

Ընդհանուր տեղեկություններ[խմբագրել]

Խարկովի մարզի վարչական կենտրոնն է Խարկով քաղաքը։

Մարզի վարչական միավորների քանակները՝

  • շրջաններ  - 27;
  • բնակավայրեր  - 1761, այդ թվում՝
    • գյուղական  - 1683;
    • քաղաքային  - 78, այդ թվում՝
      • քաղաքատիպ ավաններ  - 61;
      • քաղաքներ  - 17, այդ թվում՝
        • մարզային նշանակության քաղաքներ  - 7;
        • շրջանային նշանակության քաղաքներ  - 10;
  • գյուղական խորհուրդներ  - 381։

Մարզում տեղական ինքնակառավարումը իրականացվում է Խարկովի մարզային խորհրդի կողմից, գործադիր իշխանությունն է՝ մարզային պետական վարչությունը։ Մարզի ղեկավարն է հանդիսանում մարզային վարչության նախագահը, որը նշանակվում է Ուկրաինայի նախագահի կողմից։

Շրջաններ[խմբագրել]

Քաղաքներ[խմբագրել]

Մարզային նշանակության քաղաքներ՝

Շրջանային նշանակության քաղաքներ՝

Բնակչությունը[խմբագրել]

Խարկովի մարզում 2012 թվականի տվյալներով բնակվում էր 2,738 միլիոն մարդ։

Բնակչության ազգային կազմը[խմբագրել]

(1970թ. մարդահամար)` (2001թ. մարդահամար)`
Ուկրաինացիներ 66,2 70,7 %[2]
Ռուսներ 29,3 % 25,6 %[2]
Հրեաներ 2,7 % 0,4 %
Բելառուսներ 0,6 % 0,5 %
այլ 1,2 %
Հայեր 0,4 %
Ադրբեջանցիներ 0,2 %
Վրացիներ 0,2 %

Խոշոր բնակավայրեր[խմբագրել]

Բնակավայրեր, որոնց բնակչությունը գերազանցում է 10 հազարը
2011 թվականի հոկտեմբերի 1-ի տվյալներով
Խարկով 1440,6
Լոզովայա 68,0 Վոլչանսկ 19,4
Կուպյանսկ 58,3 Դերգաչի 18,6
Իզյում 52,0 Բոգոդուխով 16,0
Չուգուև 33,2 Զմիյով 15,6
Պերվոմայսկի 31,2 Կոմսոմոլսկոե 15,1
Բալակլեյա 30,0 Սոլոնիցևկա 13,4
Մերեֆա 22,6 Նովայա Վոդոլագա 12,4
Լյուբոտին 24,6 Վիսոկի 10,9
Կրասնոգրադ 21,8 Բարվենկովո 10,9
Պեսոչին 20,7

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png