Գաետանո Դոնիցետի

Գաետանո Դոնիցետտի
Gaetano Donizetti
Հիմնական տվյալներ
Ծնված	նոյեմբերի 29 1797 Բերգամո, Լոմբարդիա
Վախճանված	ապրիլի 8 1848 Բերգամո, Լոմբարդիա
Ժանրեր	օպերա
Մասնագիտություն	կոմպոզիտոր
Գործունեություն	1818 - 1844

Գաետանո Դոնիցետտի (իտալ. Gaetano Donizetti, 1797թ. նոյեմբերի 29, Բերգամո, Լոմբարդիա — 1848թ. ապրիլի 8) — իտալացի երգահան։

Երաժշտություն ուսանել է ծննդավայրում երգահան Սիմոն Մայրի մոտ, հետագայում Բոլոնիայի երաժշտական դպրանոցում: Դոնիցետիի առաջին օպերան բեմադրվել է 1818թ. Վենետիկում ("Էնրիկո, Բուրգունդիայի կոմսը"). այդ ստեղծագործության հաջողությունը մղեց երգահանին նվիրել իրեն օպերաների ստեղծմանը: Դոնիցետտիի առաջին օպերաները կրում են իտալացի երգահան Ռոսսինիի երաժշտության մեծ ազդեցությունը: Իր գործունեության առաջին շրջանում Դոնիցետտին ստեղծագործում էր բացառիկ արագությամբ, տարեկան ստեղծելով երեք-չորս օպերաներ: Սակայն Դոնիցետտիի այդ ստեղծագործությունները, թեև լավ էին ընդունվում հանդիսատեսի կողմից, սակայն երկար չէին մնում բեմի վրա: Իր ուրույն ոճը Դոնիցետտին գտավ 19-րդ դարի 30-ական թթ. սկզբներին՝ այդ ժամանակ ստեղծելով իր առաջին գլուխգործոցները՝ "Սիրո ըմպելիք" (1832, Միլան), "Լուկրեցիա Բորջիա" (1833, Միլան) օպերաները:

1830-ական թթ. սկզբներին Դոնիցետտին ստիպված էր դիմակայելու Վինչենցո Բելլինիի մրցակցությանը, որի օպերաները ևս խանդավառությամբ էին ընդունվում հանդիսատեսի կողմից: Այսպես, 1830 թ. Միլանի "Լա Սկալա" թատրոնում Բելլինիի "Լուսնոտը" օպերայի հետ միաժամանակ բեմադրվեց Դոնիցետիի "Աննա Բոլեյնը", իսկ 1835թ. Փարիզում Դոնիցետտիի "Մարինո Ֆալիերո" օպերայի բեմադրությանը նախորդեց Բելլինիի "Պուրիտաններ" օպերան: Այս մրցակցությունը ստիպեց Դոնիցետտիին հղկել և կատարելագործել իր ոճը: Դրա արդյունքում 1835 թ. երգահանը ստեղծեց իր լավագույն օպերաներից մեկը՝ "Լյուչիա դի Լամմերմուր"-ը (ըստ Վալտեր Սքոթի ստեղծագործության):

Բելլինիի վաղահաս մահից հետո՝ Դոնիցետտին դարձավ իտալական երաժշտական բեմի միակ նշանավոր երգահանը՝ պահպանելով իր այդ դիրքը մինչև մահը: 1839 թվականից Դոնիցետտին ապրում է Փարզում, 1840-ական թթ սկզբներին այցելում է մի շարք եվրոպական մայրաքաղաքներ՝ մեծ հաջողությամբ բեմադրելով իր օպերաները: 1844թ. հոգեկան հիվանդության հետևանքով ստիպված է եղել դադարել ստեղծագործելը:

Դոնիցետտին ստեղծել է շուրջ 70 օպերա: Այդ թվում ֆրանսիական "մեծ օպերա"-յի ոճով գրված դրամատիկական ստեղծագործություններ "Մարիա Ստյուարտ" (1834), "Ֆավորիտուհի" (1840), ռոմանտիկ՝ "Գնչուհի" (1822), սենտիմենտալ կատակերգություններ "Լինդա դի Շամունի" (1842), ֆրանսիական կոմիկական օպերաներ "Զորագնդի դուստրը" (1840), օպերա- բուֆֆ՝ "Դոն Պասկուալե" (1843):

Դոնիցետտիի «Պողիկտոս» օպերայի (1838, առաջին բեմադրություն՝ 1848թ.) սյուժեի հիմքում ընկած է հայ ազնվական Պողիկտոսի մարտիրոսական մահվան պատմությունը: "Պողիկտոս" օպերան բեմադրվել է նաև Հայաստանում` Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան Երեւանի օպերայի և բալետի թատրոնում 1994թ. (ռեժիսոր-բեմադրիչ` Տիգրան Լևոնյան):

Հիմնական օպերաները

• «Աննա Բոլեյն» (Anna Bolena), 1830
• «Սիրո ըմպելիք» (L’elisir d’amore), 1832
• «Լուկրեցիա Բորջիա» (Lucrezia Borgia), 1833: Լիբրետտոն Վիկտոր Հյուգոյի համանուն պիեսի հիման վրա
• «Մարիա Ստյուարտ» (Maria Stuarda), 1834: Լիբրետտոն Շիլլերի համանուն պիեսի հիման վրա
• «Լյուչիա դի Լամերմուր» (Lucia di Lammermoor), 1835. Լիբրետտոն Վալտեր Սկոտտի «Լամմերմուրի հարսնացուն» վեպի հիման վրա
• «Բելիսարիուս» (Belisario), 1836
• «Զանգակը» (Il campanello или Il campanello di notte), 1836
• «Ռոբերտո Դևերո» (Roberto Devereux), 1837.
• «Պողիկտոս» (Poliuto), 1838. Կորնելի համանուն ողբերգության հիման վրա
• «Մարիա դի Ռուդենց» (Maria de Rudenz), 1838
• «Գնդի դուստրը» (La fille du régiment), 1840
• «Մարտիրոսներ» (Les martyrs), 1840. Ըստ «Պողիկտոս»-ի
• «Ֆովորիտուհի» (La favorite), 1840
• «Լինդա դի Շամունի» (Linda di Chamounix), 1842
• «Դոն Պասքուալե» (Don Pasquale), 1843
• «Մարիա դի Ռոհան» (Maria di Rohan), 1843
• «Դոմ Սեբաստիան Պարտուգալացի» (Dom Sébastien), 1844
• «Կատերինա Կորնարո» (Catherina Cornaro), 1844