Վիրուսային մենինգիտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վիրուսային մենինգիտ
Տեսակհիվանդություն[1] և վարակիչ հիվանդություն[2]
Ենթադասմենինգիտ[1] և infectious meningitis?
Բուն պատճառC118298[3][2] և C118298[1]
Բժշկական մասնագիտություննյարդաբանություն
eMedicine1168529
MeSHIDD008587 և D008587
Disease OntologyDOID:10310 և DOID:10310
NCI ThesaurusC118298[3][2] և C118298[1]

Վիրուսային մենինգիտ (հայտնի նաև որպես ասեպտիկ մենինգիտ) մենինգիտի տարատեսակ է, որը առաջանում է վիրուսային վարակի հետևանքով։ Այն հանդիսանում է ուղեղային պատյանների բորբոքման արդյունք (այդ պատյանները պատում են գլխուղեղն և ողնուղեղը)։ Ախտանշաններն ընդգրկում են գլխացավ, տենդ, լուսավախություն և պարանոցի կարկամություն[4]։

Վիրուսները ասեպտիկ մենինգիտնի ամենատարացված պատճառներից մեկն են[5]։ Վիրուսային մենինգիտների  առաջացման մեծ մասն են կազմում Էնտերովիրուսները[6][7][8]: Սակայն այլ վիրուսները նույնպես կարող են վիրուսային մենինգիտ առաջացնել։ Օրինակ՝ Արևմտյան Նիլի վիրուսը, խոզուկի, կարմրուկի, հերպես Սիմպլեքս 1, 2, գոտևորող հերպեսի, ավշային հորեոմենինգիտի վիրուսները[9]։ Կլինիկական ախտանիշների հիման վրա հնարավոր չէ լիարժեք տարբերակել բակտերիալ մենինգիտից, չնայած վիրուսային մենինգիտի դասական կլինիկայի ընթացքը ավելի թեթև է։ Վիրուսային մենինգիտի դեպքում ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկում բակտերիաները բացակայում են։ Հետևաբար  հիվանդությունը հաստատելու համար հաճախ անհրաժեշտ է կատարել գոտկային պունկցիան ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի անալիզով[10]։

Դեպքերի մեծ մասը հատուկ բուժում չի պահանջում և բոլոր ջանքերն ուղղված են սիմպտոմատիկ բուժման (գլխացավի, տենդի, սրտխառնոցի վերացմանը)[11]։ Որոշ վիրուսների դեպքում պահանջ կա հատուկ բուժման, օրինակ՝ Հերպես սիմպլեքս վիրուսի դեպքում։

ԱՄՆ-ում մենինգիտների  կեսից ավել դեպքերի պատճառ է վիրուսային մենինգիտը[12]։ 1988-1999 թվականների ընթացքում յուրաքանչյուր տարի 36000 դեպք է գրանցվել[13]։ Հիվանդանում են մեծահասակները և երեխաները, բայց ավելի շատ հիվանդությունը տարածված է  երեխաների մոտ[4]։

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիրուսային մենինգիտին բնորոշ են տենդ, գլխացավ, պարանոցի կարկամություն[14]։ Տենդը ցիտոկինների արտազատման արդյունք է, որոնք ազդում են հիպոթալամուսի ջերմակարգավորիչ նեյրոնների վրա: Ցիտոկիններըը և բարձրացած ներգանգային ճնշումը խթանում են գլխուղեղի ցավի ընկալիչները (նոցիցեպտորները)` առաջացնելով գլխացավ: Պարանոցի կարկամությունը ողնաշարի ծալվելու ժամանակ  բորբոքված ուղեղային թաղանթների ձգման արդյունք է[15]։ Ի տարբերություն բակտելիալ մենինգիտի՝ հիվանդության ախտանիշները հաճախ ավելի թեթև են և ավելի դանդաղ են զարգանում[14]։ Սրտխառնոցը, փսխումը և լուսավախությունը նույնպես ի հայտ են գալիս ընդհանուր վիրուսային մենինգիտին բնորոշ նշանների հետ միասին, որոնք են մկանային ցավն եվ ընդհանուր թուլությունը[14]։ Բարձրացած ներգանգային ճնշումը խթանում է Area postrema, որն իր հերթին առաջացնում է  սրտխառնոց և փսխում: Լուսավախությունը կապված է ուղեղային պատյանների գրգռման հետ[15]։ Ծանր դեպքերում կարող է զարգանալ էնցեֆալիտ (մենինգոէնցեֆալիտ) հետևյալ ախտանիշաններով՝ ցնցումներ, օջախային նյարդաբանական դեֆիցիտներ և փոփոխված մտավոր կարգավիճակ[16]։

Փոքր երեխաների մոտ վիրուսային մենինգիտը կարող  է դրսևորվել միայն գրգռվացությամբ, քնկոտությամբ կամ սնվելու հետ կապված խնդիրներով[10]։ Ծանր դեպքերում կարող է զարգանալ էնցեֆալիտ (մենինգոէնցեֆալիտ) հետևյալ ախտանիշաններով՝ ցնցումներ, օջախային նյարդաբանական դեֆիցիտներ և փոփոխված մտավոր կարգավիճակ[16]։ Երեխաների մոտ կարող են ի հայտ գալ որոշ լչացուցիչ ախտանիշներ,որոնք  ներառում են դեղնախտ և գաղթունի արտափքում[15]։

Ախտածագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ-ում վիրուսային մենինգիտի ամենատարածված պատճառ ոչ-պոլիո էնտերովիրուսներ են: Մենինգիտ առաջացնող վիրուսներ սովորաբար փոխանցվում են հիվանդների հետ շփվելիս: Այնուամենայնիվ, շատ դեպքերում այն մարդկանց մոտ որոնք վարակված են մենինգիտ առաջացնող վիրուսներով, մենինգիտ չի զարգանում[10]։

Վիրուսներն, որոնք կարող են մենինգիտի առաջացման պատճառ հանդիսանալ[17]։

Մեխանիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիրուսային մենինգիտը հիմնականում առաջանում է վարակային ագենտով, որը գաղութ է առաջացնում իր տիրոջ որևէ մասում[18]։ Իմունոդեֆիցիտ ունեցող հիվանդները ամենաբարձր ռիսկի խումբ են համարվում հարուցիչի ներխուժման համար[15]։ Վարակման ուղիներն են՝ մաշկը, շնչառական ուղի, աղեստամոքսային ուղի, քթըմպանն և միզասեռական համակարգ։ Վիրուսը ներխուժում  է տիրոջ ենթալորձային շերտ պաշտպանիչ շերտի միջոցով, ինչպիսիք են՝ տեղային իմունիտետը, ֆիզիկական պատնեշնեշը, ֆագոցիտները և մակրոֆագերը[18]։ Ներթափանցումից հետո իմունային համակարգը ակտիվանում է[15]։ Վարակիչ ագենտը կարող է թափանցել կենտրոնական նյարդային համակարգ և առաջացնել մենինգիտ երեք ճանապարհով, որոնք են՝ հեմատոգեն,ռետրոգրադ նյարդային ճանապարհով կամ ուղղակի մերձակից միջոցով[19]։ Իմուն բջիջները և վնասված էնդոթելիալ բջիջները արտազատում են մատրիքսային մետալոպրոտեինազներ (ՄՄՊ-ներ), ցիտոկիններ և ազոտի մոնոօքսիդ (NO): ՄՄՊ-ները և NO անոթալայնիչ ազդեցություն ունեն գլխուղեղի անոթներում: Ցիտոկիններն առաջացնում են մազանոթային պատի փոփոխություններ արյուն-ուղեղային պատնեշում (ԱՈւՊ), ինչն իր հերթին հանգեցնում է լեյկոցիտների ռեցեպտորների էքսպրեսիայի խթացման՝ բարձրացնելով սպիտակ արյան բջիջների կպումը և էկստրավազացիան[15]։ Պատնեշը, որը ստեղծված է ուղեղի և արյան հոսքի միջև ուղեղային պատյաններով, նորմայում պաշտպանում է ուղեղը մարմնի իմունային համակարգից: Ուղեղային պատյանների և էնդոթելիալ բջիջների վնասումը բարձրացնում է թթվածնի ցիտոտոքսիկ ռեակտիվ տեսակների առաջացումը, որոնք վնասում են վարակիչ ագենտին և հարևան բջիջներին[15]։ Մենինգիտի դեպքում պատնեշը վնասված է. վիրուսները, թափանցելով ուղեղ, մեկուսացված են իմուն համակարգից և կարող են տարածվել[20]։ Այն բերում է ներգանգային ճնշման բարձրացման, ուղեղի այտուցի, մենինգեալ գրգռվածության և նեյրոնների մահվան[15]։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիրուսային մենինգիտի ախտորոշումը կատարվում է կլինիկական պատմության, ֆիզիկական զննման և որոշ ախտորոշիչ թեստերի հիման վրա[21]։ Շատ կարևոր է անել ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի (ՈւՈՀ) հավաքում գոտկային պունկցիայիյի միջոցով:Այս հեղուկը, որը նորմայում շրջապատում է ուղեղը և ողնուղեղը, անալիզի են ենթարկվում՝ փնտրելով վարակի  նշաններ[22]։ ՈւՈՀ-ի նշանները, որոնք ցույց են տալիս մենինգիտի վիրուսային ախտածագումը, ներառում են սպիտակ արյան բջիջների բարձր քանակություն (սովորաբար 10-100 բջիջ/մլ)՝ լիմֆոցիտների գերակշռությամբ համադրվում է գլյուկոզի նորմալ կոնցենտրացիայի հետ[23]։ ՈՒՈՀ-ի ՊՇՌ թեստերը հատկապես օգտակար են դարձել վիրուսային մենինգիտի ախտորոշման համար (զգայնությունը կազմում է 95-100%) [24]։ Հավելյալ քղանքի, մեզի, արյան անալիզների և կոկորդից քսուքի պատասխանները նույնպես օգնում են հայտնաբերել վիրուսային մենինգիտը[22]։

Որոշ դեպքերում թույլ իմունային համակարգ կամ բարձրացած ներգանգային ճնշում ունեցող անձանց մոտ ուղեղի Համակարգչային շերտագրություն արվում է գոտկային պունկցիայից առաջ[4]։

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ացիկլովիր

Բուժումը հիմնականում աջակցող է: Հանգիստ, հիդրատացիա, ջերմիջեցնողները, ցավազրկողները և հակաբորբոքային դեղերը տրամադրվում են եթե անհրաժեշտ է[25]։ Հերպես սիմպլեքս վիրուսը, Վարիցելա զոոստեր վիրուսը և Ցիտոմեգալովիրուսը պահանջում են հատուկ հակավիրուսային։ Օրինակ՝ Հերպես վիրուսի համար օգտագործում են Ացիկլովիր[26]։ Արագ բարձրացող ներգանգային ճնշման, ոսկրային կառույցի մոտ վարակի առկայության (մաստոիդիտի դեպքում), գանգի կոտրվածքի կամ աբսցեսի առաջացման դեպքերում անհրաժեշտ է վիրաբուժական բուժում[15]։ Վիրուսային մենինգիտ ունեցող մարդկանց մեծամասնությունը լավանում են 7-ից 10 օրերի ընթացքում[27]։

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1988-1999 թվականների ընթացքում յուրաքանչյուր տարի 36000 դեպք է գրանցվել[28]։ Հիվանդանում են մեծահասակները և երեխաները, բայց ավելի շատ հիվանդությունը տարածված է  երեխաների մոտ[4]։ Ռումինիայում և Իսպանիայում տեղի ունեցած բռնկումների ժամանակ վիրուսային մենինգիտը ավելի շատ տարածված էր մեծահասակների մոտ[29]։ Մինչդեռ 15 տարեկանից ցածր պատանիների մոտ դեպքերի տոկոսը կազմում էր 338 %[29]: Այլ պատկեր էր Ֆինլանդիայում (1966թ.), Կիպրոսում (1996թ.), Ղազայում (1997թ.), Չինաստանում (1998թ.) և Թայվանում (1998թ.), որտեղ վիրուսային մենինգիտը ավելի շատ տարածված էր երեխաների, մանուկների մոտ[30][31][32][33]։

Վաղ հետազոտություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կա ենթադրություն, որ վիրուսային մենինգիտը կարող է հանգեցնել ողնաշարային զարկերակի բորբոքային վնասմանը[34]։

Մենինգիտի Հետազոտման Հիմնադրամը կատարում է հետազոտություն, որի նպատակը գենային տեխնոլոգիաների միջոցով մենինգիտի ախտորոշման արագությունը բարելավվելն է, ճշգրտությունը և մատչելիությունը երեխաների մոտ Մեծ Բրիտանիայում: Հետազոտական խումբը զարգացնում է նոր մեթոդներ, որոնք օգտագործվելու են մենինգիտի ախտորոշման համար՝ հետազոտելով ՈՒՈՀ-ում հայտնված միկրոօրգանիզմների գենետիկ մատերիալը։ Նոր մեթոդը նախ և առաջ պետք է կիրառվի՝ օգտագործելով ՈւՈՀ-կի նմուշներ, որտեղ միկրոօրգանիզմը հայտնի է, այնուհետև կիրառվի՝ օգտագործելով ՈՒՈՀ-կի նմուշներ, որտեղ միկրոօրգանիզմը անհայտ է (գնահատվում է մոտ 40%) փորձելով բացահայտել պատճառը[35]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. 2,0 2,1 2,2 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  3. 3,0 3,1 Disease Ontology release 2018-07-05 — 2018-07-05 — 2018.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Logan SA, MacMahon E (5 January 2008)։ «Viral meningitis.»։ BMJ (Clinical research ed.) 336 (7634): 36–40։ PMC 2174764։ PMID 18174598։ doi:10.1136/bmj.39409.673657.ae 
  5. «Aseptic Meningitis»։ Healthline (անգլերեն)։ Վերցված է 10 March 2017 
  6. «Epidemiology»։ Alaska Department of Health and Social Services 
  7. Logan SA, MacMahon E (Jan 5, 2008)։ «Viral meningitis.»։ BMJ (Clinical research ed.) 336 (7634): 36–40։ PMC 2174764։ PMID 18174598։ doi:10.1136/bmj.39409.673657.ae 
  8. Ratzan K. R. (1985-03-01)։ «Viral meningitis»։ The Medical Clinics of North America 69 (2): 399–413։ ISSN 0025-7125։ PMID 3990441։ doi:10.1016/s0025-7125(16)31051-3 
  9. «Acute Communicable Disease Control»։ lacounty.gov 
  10. 10,0 10,1 10,2 «Meningitis | Viral | CDC»։ www.cdc.gov (en-us)։ Վերցված է 2017-03-02 
  11. «Viral Meningitis - Meningitis Research Foundation»։ www.meningitis.org։ Վերցված է 2017-03-02 
  12. Bartt R (December 2012)։ «Acute bacterial and viral meningitis.»։ Continuum (Minneapolis, Minn.) 18 (6 Infectious Disease): 1255–70։ PMID 23221840։ doi:10.1212/01.CON.0000423846.40147.4f 
  13. Khetsuriani N, Quiroz ES, Holman RC, Anderson LJ (Nov–Dec 2003)։ «Viral meningitis-associated hospitalizations in the United States, 1988–1999.»։ Neuroepidemiology 22 (6): 345–52։ PMID 14557685։ doi:10.1159/000072924 
  14. 14,0 14,1 14,2 «Viral Meningitis - Brain, Spinal Cord, and Nerve Disorders - Merck Manuals Consumer Version»։ Merck Manuals Consumer Version (en-US)։ Վերցված է 2017-03-04 
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 15,6 15,7 15,8 «Meningitis | McMaster Pathophysiology Review»։ www.pathophys.org (en-US)։ Վերցված է 2017-12-12 
  16. 16,0 16,1 Cho Tracey A., Mckendall Robert R. (2014-01-01)։ Booss Alex C. Tselis and John, ed.։ Handbook of Clinical Neurology։ Neurovirology 123։ Elsevier։ էջեր 89–121 
  17. Meningitis 1168529, բաժին Viral Meningitis(անգլ.) EMedicine կայքում
  18. 18,0 18,1 «Viral Meningitis: Background, Pathophysiology, Etiology»։ 2017-11-29 
  19. Klimpel Gary R. (1996)։ Baron Samuel, ed.։ Medical Microbiology (4th ed.)։ Galveston (TX): University of Texas Medical Branch at Galveston։ ISBN 0963117211։ PMID 21413332 
  20. Chadwick D. R. (2005-01-01)։ «Viral meningitis»։ British Medical Bulletin (անգլերեն)։ 75–76 (1): 1–14։ ISSN 0007-1420։ doi:10.1093/bmb/ldh057 
  21. «Diagnosis - Meningitis - Mayo Clinic»։ www.mayoclinic.org (անգլերեն)։ Վերցված է 2017-03-04 
  22. 22,0 22,1 «CSF analysis: MedlinePlus Medical Encyclopedia»։ medlineplus.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 2017-03-04 
  23. «CSF Analysis - Neurology - UMMS Confluence»։ wiki.umms.med.umich.edu։ Վերցված է 2017-03-04 
  24. Fomin Dean A. Seehusen|Mark Reeves|Demitri։ «Cerebrospinal Fluid Analysis - American Family Physician»։ www.aafp.org (անգլերեն)։ Վերցված է 2017-03-04 
  25. «Viral Meningitis Treatment & Management: Approach Considerations, Pharmacologic Treatment and Medical Procedures, Patient Activity»։ 2017-11-29 
  26. Tyler KL (June 2004)։ «Herpes simplex virus infections of the central nervous system: encephalitis and meningitis, including Mollaret's»։ Herpes 11 (Suppl 2): 57A–64A։ PMID 15319091 
  27. «Meningitis | Viral | CDC»։ www.cdc.gov (en-us)։ 2017-12-04։ Վերցված է 2017-12-11 
  28. Khetsuriani N, Quiroz ES, Holman RC, Anderson LJ (Nov–Dec 2003)։ «Viral meningitis-associated hospitalizations in the United States, 1988–1999.»։ Neuroepidemiology 22 (6): 345–52։ PMID 14557685։ doi:10.1159/000072924 
  29. 29,0 29,1 Jiménez Caballero PE, Muñoz Escudero F, Murcia Carretero S, Verdú Pérez A (Oct 2011)։ «Descriptive analysis of viral meningitis in a general hospital: differences in the characteristics between children and adults.»։ Neurologia (Barcelona, Spain) 26 (8): 468–73։ PMID 21349608։ doi:10.1016/j.nrleng.2010.12.004 
  30. Rantakallio P, Leskinen M, von Wendt L (1986)։ «Incidence and prognosis of central nervous system infections in a birth cohort of 12,000 children.»։ Scandinavian journal of infectious diseases 18 (4): 287–94։ PMID 3764348։ doi:10.3109/00365548609032339 
  31. «1998—Enterovirus Outbreak in Taiwan, China—update no. 2»։ WHO 
  32. «1997—Viral meningitis in Gaza»։ WHO 
  33. «1996—Viral meningitis in Cyprus»։ WHO 
  34. Pan Xudong։ «Vertebral artery dissection associated with viral meningitis»։ BMC Neurology 12 
  35. «Using new genomic techniques to identify the causes of meningitis in UK children | Meningitis Research Foundation»։ www.meningitis.org։ Վերցված է 2017-12-12