Ռոբերտ Բրոուն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto Info sciences exactes.png
Ռոբերտ Բրոուն
անգլ.՝ Robert Brown
Robert brown botaniker.jpg
Ծնվել է դեկտեմբերի 21, 1773(1773-12-21)[1][2][3][4][5][6]
Մոնթրոզ, Անգուս, Շոտլանդիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն[7]
Մահացել է հունիսի 10, 1858(1858-06-10)[1][2][3][4][5][6] (84 տարեկանում)
Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[7]
Գերեզման Կենսալ Գրին գերեզմանատուն
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Մասնագիտություն բուսաբան, պտերիդոլոգ, պտերաբան, գրադարանավար, վիրաբույժ, զինվոր, ֆոնդապահ, բժիշկ և սնկաբան
Հաստատություն(ներ) Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա
Գործունեության ոլորտ Բուսաբանություն և Բույսերի ֆիզիոլոգիա
Պաշտոն(ներ) ընկերության նախագահ
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Լեոպոլդինա, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Թագավորական Դանիական գիտությունների ակադեմիա, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա և Թուրինի Գիտությունների Ակադեմիա
Ալմա մատեր Էդինբուրգի համալսարան և Աբդերինի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներին լատիներեն և անգլերեն[1]
Գիտական ղեկավար Joseph Banks
Պարգևներ Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ Կոպլիի մեդալ և Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշան
Հեղինակի անվան հապավումը (բուսաբանություն) R.Br.
Robert Brown (botanist) Վիքիպահեստում

Ռոբերտ Բրոուն (դեկտեմբերի 21, 1773(1773-12-21)[1][2][3][4][5][6], Մոնթրոզ, Անգուս, Շոտլանդիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն[7] - հունիսի 10, 1858(1858-06-10)[1][2][3][4][5][6], Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[7]) բրիտանացի (շոտլանդացի) բուսաբան, 18-րդ դարի վերջից մինչև 19-րդ դարի առաջին կեսը, մորֆոլոգիայի և բույսերի դասակարգող, հայտնաբերել է բրոունյան շարժումը[8]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1773 թվականի դեկտեմբերի 21-ին, Շոտլանդիայի Մոնտրոզ քաղաքում, սովորել է Աբերդինում, Էդինբուրսկի համալսարանում, 1789-1795 թվականներին ուսումնասիրել է բժշկություն և բուսաբանություն[9]։ 1795 թվականին դարձել է վիրաբույժի օգնական շոտլանդական ոստիկանության Հյուսիսայի գնդում, որը գտնվում էր Իռլանդիայում[10]։ Այստեղ նա հավաքում էր տարբեր տեսակի բույեր և հանդիպեց բոսաբան պարոն Ժոզեֆ Բանկսին[11]։ Բնական գիտությունների հանդեպ աշխատասիրությունը խթանեց նրա և Բանկսի ընկերությանը, ում հովանավորությամբ էլ Բրոունը նշանակվեց արշավախմբի բուսաբան, որը 1801 թվականին ուղարկվել էր «Քննիչ» նավով՝ կապիտան Ֆլինդերսի գլխավորությամբ, Ավստրալիայի ափերը հետազոտելու։ Արվեստագետ Ֆերդինատ Բաուերի հետ նա այցելել է Ավստալիայի որոշ շրջաններ, այնուհետև Թասմանիա և Բոսֆորի նեղուց[12]։ Ամենից շատ նրան հետաքրքրում էր այս երկրների ֆլորան և ֆաունան։ 1805 թվականին Բրոունը վերադարձավ Անգլիա իր հետ բերելով ավելի քան 4000 տեսակ ավստրիալական բուսատեսակներ, բազմաթիվ թռչուններ և հանքանյութեր Բանկսի հավաքածուի համար[13]։ Նա մի քանի տարի ծախսեց այս հարուստ պաշարների մշակման համար, որոնցից այլևս ոչ ոք չէր բերում հեռու երկրներից[14]։ Պարոն Բանկսը նրան դարձրեց իր հարուստ հավաքածուների բնական պատմական աշխատությունների գրադարանավար, Բրոունը հրատարակեց «Prodromus florae Novae Hollandiae», (Լոնդոն, 1830 թվական), որի համար նյութ հանդիսացավ չորացված բույսերի հավաքածուն, որն ստեղծվել էր նոր հետազոտողների կողմից[15]։ Նա նաև ներդրում ունի բուսաբաներ՝ Ռոսսայի, Պարրի և Կլապերտոնայի աշխատություններում, օգնել է վիրաբույժ Ռիչարդսոնին[16]։ Ռոբերտ Բրոունի ներդրումը բուսաբանության մեջ ակնառու է, և 1849 թվականին նա դարձավ Լոնդոնի Լինևյան հասարակության նախագահ, որտեղ ծառայեց գիտությանը մինչև 1853 թվականը[17]։ Նրա մահից հետո, 1858 թվականի հունիսի 10-ին Բեննետը հրատարակեց «Ռոբերտ Բրոունի տարատեսակ բուսաբանական աշխատանքներ», (3 հատոր, Լոնդոն, 1866-1868)[18][19]։ Ռոբերտ Բրոունը թաղված է Լոնդոնի Կենսալ-Գրին գերեզմանատանը[20]։

Բրոունյան շարժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրոունյան շարժումը մոլեկուլների գոյության և նրանց քաոսային (ջերմային) շարժման ամենահամոզիչ ապացույցներից մեկն է, որն առաջին անգամ դիտել է Ռոբերտ Բրոունը 1827 թվական։ Ջրի կաթիլը մանրադիտակով ուսումնասիրելիս Ռոբերտ Բրոունն ուշադրություն է դարձրել դրա մեջ լողացող գետնամուշկի սերմերի անկանոն, երբեք չդադարող շարժմանը։ Փորձը կարելի է հեշտությամբ կրկնել, եթե վերցնենք ջրում լուծված տուշի (կամ կաթի) շատ նոսր լուծույթ և դրանից մեկ կաթիլ տեղադրենք մանրադիտակի տակ, որի խոշորացումը 500/600 անգամ է[21]։ Անընդհատ և համասեռ թվացող լուծույթի կաթիլը մանրադիտակի տակ բոլորովին այլ տեսքով է ներկայանում, դիտվում են տարբեր չափերով և անկանոն ձևերով կտորներ, որոնք լողում են անգույն հեղուկում։ Այդ կտորները ոչ թե մոլեկուլներ են, այլ մրի կտորներ, որից պատրաստված է տուշը[22] ։ Եթե ուշադրությունը սևեռենք մրի կտորներից որևէ մեկի՝ այսպես կոչված բրունյան մասնիկի վրա, ապա կտեսնենք, որ այն կատարում է քաոսային շարժում՝ պատահականորեն տեղափոխվելով տարբեր կողմեր։ Եթե նշենք բրոունյան մասնիկի դիրքերը հավասար ժամանակամիջոցներից հետո և այնուհետև դրանք միացնենք ուղղի հատվածներով, ապա կստանանք մի խճճված բեկյալ, որը բնութագրում է բրոունյան մասնիկի շարժման քաոսային բնույթը։ Այդ բեկյալը բրունյան մասնիկի շարժման հետագիծը չէ, այն իրականում շատ ավելի բարդ տեսք ունի[23]։ Բրոունյան շարժման բնույթը կախված չէ բրոունյան մասնիկի նյութից (գետնամուշկի սերմ, տուշի կամ գումիգուտի կտոր և այլն)[24]։ Ամենազարմանալին այն է, որ բրոունյան շարժումը երբեք չի դադարում, չնայած նրա ուսումնասիրության ժամանակ ձեռք են առնվում բոլոր միջոցները՝ բացառելու հնարավոր արտաքին ազգեցությունները, օրինակ, մեխանիկական ցնցումները, հեղուկի անհամասեռ տաքացումը և այլն։ Այս փաստերից հետևում է, որ բրոունյան մասնիկների շարժման պատճառը պետք է փնտրել հենց հեղուկում[25]։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ford B. J. Brownian movement in Clarkia pollen։ a reprise of the first observations // The Microscope. 1992. Vol. 40, N 4. P. 235—241.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Robert Brown
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Who Named It?
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Southern Africa Association for the Advancement of Science — 1902.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Броун Роберт / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  8. Mabberley (1985) pp. 18–28.
  9. Mabberley David (1985)։ Jupiter botanicus: Robert Brown of the British Museum։ British Museum (Natural History)։ էջեր 15–18։ ISBN 3-7682-1408-7 
  10. Deutsch, D. H. (1991)։ «Did Robert Brown Observe Brownian Motion: Probably Not»։ Scientific American 265: 20 - See also Bulletin of the American Physical Society, 36 (4): 1374, April 1991.
  11. «BANKS, SIR JOSEPH (1743-1820), BROWN, ROBERT (1773-1858), DON, DAVID (1800-1841)»։ English Heritage։ Վերցված է մարտի 22, 2013 
  12. van der Pas, Peter W. (1971)։ «The Discovery of Brownian motion»։ Scientiarum Historia 13: 17 
  13. Keighery, G. and Gibson, N., ‘The influence of Robert Brown on Western Australian botany’, Australian Garden History, 14 (3), 2002, pp. 5-8.
  14. Pearle, P., Collett, B., Bart, K., Bilderback, D., Newman, D., and Samuels, S. (2010) What Brown saw and you can too. Am. J. Phys. 78: 1278-1289. See also this site
  15. Ford, Brian J. (1991)։ «Robert Brown, Brownian Movement, and Teethmarks on the Hatbrim»։ The Microscope 39: 161–171 - See also this site.
  16. Harris, Henry (1999)։ The Birth of the Cell։ Yale University Press։ էջեր 76–81 
  17. Mabberley (1985) p. 28–60.
  18. «Deaths»։ The Spectator։ հունիսի 19, 1858։ էջ 20։ Վերցված է մարտի 19, 2014 
  19. F. H. W. Sheppard (General Editor) (1966)։ «Soho Square Area: Portland Estate: Nos. 31-32 Soho Square: Twentieth Century House»։ Survey of London: volumes 33 and 34: St Anne Soho։ Institute of Historical Research։ Վերցված է մարտի 19, 2014 
  20. Mabberley (1985), pp. 59–63.
  21. Mabberley (1985), pp. 73–79.
  22. "Bryology (mosses, liverworts and hornworts)" Royal Botanic Garden Edinburgh. Retrieved 15 May 2008.
  23. Mabberley (1985), pp. 66–72.
  24. Flinders Matthew (1966) [1814]։ A Voyage to Terra Australis : undertaken for the purpose of completing the discovery of that vast country, and prosecuted in the years 1801, 1802, and 1803 in His Majesty's ship the Investigator, and subsequently in the armed vessel Porpoise and Cumberland Schooner; with an account of the shipwreck of the Porpoise, arrival of the Cumberland at Mauritius, and imprisonment of the commander during six years and a half in that island. (Facsimile ed.)։ Adelaide; Facsimile reprint of: London : G. and W. Nicol, 1814 ed. In two volumes, with an Atlas (3 volumes): Libraries Board of South Australia։ էջ 215 & 242։ Վերցված է հունվարի 5, 2014 
  25. Harvey, William Henry (1869)։ Memoirs of W. H. Harvey, M.D., F.R.S., etc., etc., late professor of botany, Trinity College, Dublin.։ էջ 46