Պրիմո Լևի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Պրիմո Լևի
իտալ.՝ Primo Levi
Primo Levi.jpg
Ծնվել է հուլիսի 31, 1919({{padleft:1919|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})[1][2][3]
Ծննդավայր Թուրին, Իտալիա[4][5]
Վախճանվել է ապրիլի 11, 1987({{padleft:1987|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:11|2|0}})[6][1][2][3] (67 տարեկանում)
Վախճանի վայր Թուրին, Իտալիա[4]
Մասնագիտություն քիմիկոս, բանաստեղծ, քաղաքական գործիչ, գրող, վիպասան և գիտաֆանստաստիկ գրող
Լեզու իտալերեն[7]
Քաղաքացիություն Flag of Italy.svg Իտալիա
Կրթություն Թուրինի համալսարան
Ժանրեր հուշագրություն
Ուշագրավ աշխատանքներ If This Is a Man
Պարգևներ Ստրեգա պարգև Վիարեջո մրցանակ Բագուտտա մրցանակ և Ֆելտրինելի մրցանակ
Պրիմո Լևի Վիքիդարանում
Primo Levi Վիքիպահեստում

Պրիմո Միկելե Լևի (իտալ.՝ Primo Levi, հուլիսի 31, 1919({{padleft:1919|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})[1][2][3], Թուրին, Իտալիա[4][5] - ապրիլի 11, 1987({{padleft:1987|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:11|2|0}})[6][1][2][3], Թուրին, Իտալիա[4]), հրեական ծագմամբ իտալացի քիմիկոս, գրող, թարգմանիչ:

Ամենահայտնի ստեղծագործություններից են «Se questo è uomo» («Եթե սա մարդ է», 1947) հուշագրությունը, որտեղ Լևին պատմում է Աուշվիցի համակենտրոնացման ճամբարում իր կյանքի մասին, «Il sistema Periodico» («Պարբերական աղյուսակը», 1975), որը Մեծ Բրիտանիայի թագավորական ինստիտուտի կողմից հռչակվել է որպես գիտության մասին բոլոր ժամանակների լավագույն վեպ: Մահացել է 1987-ին Թուրինի իր տանը` ինքնասպանության արդյունքում:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պրիմո Լևին ծնվել է Թուրինում՝ 1919 թվականի հուլիսի 31-ին: Նախնիները Իսպանիայից և Պրովանսից Պիեմոնտ գաղթած հրեաներ էին: 1878-ին ծնվում է հայրը՝ Չեզարե Լևին, որ 1918-ին ամուսնանում է Էսթեր Լուզզատիի հետ (ծնված 1895-ին): 1921-ին ծնվում է Աննա Մարիա Լևին՝ քույրը, ում հետ Լևին մինչ կյանքի վերջը առանձնահատուկ կապվածություն ուներ: Տարրական դպրոցն ավարտելուց հետո հաճախում է Classico D'Azeglio լիցեյը, որտեղ դասավանդում էին հակաֆաշիստական հայացքների տեր Ա. Մոնտին, Ֆ. Անտոնիչելլին, Ու.Կոսմոն, Ն. Բոբբիոն, Չ. Պավեզեն և այլք: 1937-ին Պրիմո Միկելեն ընդունվում է Թուրինի համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետ: Լևիի տարերքը բնական գիտություններն էին, հատկապես քիմիան, որ ագահորեն կլանում էր: Սակայն Լևին հորից՝ Չեզարեից ժառանգել էր նաև մեծ սեր ընթերցանության հանդեպ:

1941-ին Լևին ստանում է ավարտական վկայականը և փորձում աշխատանք գտնել: 1943-ին միանում է պարտիզանական ջոկատին, ձերբակալվում գերմանական ոստիկանության կողմից և տեղափոխվում հրեաների համար նախատեսված [Ֆասսոլի Ֆասսոլի] ճամբար, իսկ 1944-ի փետրվարի 11-ին մնացյալ բանտարկյալների՝ այդ թվում ծերերի, կանանց և երեխաների հետ միասին տեղափոխվում Աուշվիցի (կամ Օսվենցիմ) համակենտրոնացման ճամբար: Ճանապարհը ձգվում է հինգ օր: Շնորհիվ իր մասնագիտության ու ճակատագրի Լևին կարողանում է վերապրել Աուշվիցը, որտեղից վերադառնալուց հետո գրում է «Եթե սա մարդ է» հուշ-փաստագրություն-վեպը՝ մանրամասնությամբ վերարտադրելով իր ճամբարյան փորձառությունը: Տունդարձը պակաս տանջալից ու երկար չի լինում, որի մասին էլ պատմում է իր «Զինադադար» գրքում: 1947-ին Լևին ամուսնանում է Լուչիա Մորպուրգոյի հետ, իսկ 1948-ին ծնվում է Լևիի դուստրը՝ Լիզա Լորենցան, 1957-ին որդին՝ Ռենցոն: Կյանքի մնացյալ հատվածում Լևին աշխատում է մի քանի տարբեր քիմիական գործարաններում, թարգմանություններ անում (Հայնե, Կիպլինգ, Կաֆկա, Լևի-Ստրոս), անդադար գրում՝ փորձելով ազատվել Աուշվիցի մղձավանջային հիշողություններից:

1987-ի ապրիլի 11-ին ինքնասպանություն է գործում՝ ցած գցելով իրեն Թուրինի բնակարանի աստիճաններից:

Աուշվից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1944-ի փետրվարին Ֆասսոլիից Լևին տեղափոխվում է Աուշվիցի համակենտրոնացման ճամբար: Լևիի դաստակին դաջված էր 174517 համարը: Մի քանի ամիս անց նա [Բունայի Բունայի] գործարանում իր մասնագիտությամբ է <աշխատում>, մինչ այդ հաղթահարելով Գելմուտ ֆոն Պաննվից՝ թեկնածուների համար կազմակերպած քննությունը: Հենց այս հանգամանքն է օգնում Լևիին ողջ մնալ: Այն, ինչ տեսել, լսել և զգացել էր Լևին տուն վերադառնալուց անմիջապես հետո հանձնում է թղթին ու սա չընդհատվող գործողություն է դառնում Լևիի համար: Լևին պատմում, վերապատմում, վերավերապատմում էր, որպեսզի մոռացության տար աուշվիցյան մղձավանջը: Պատահական չէ նրա I sommersi e i salvati («Ընկածները և փրկվածները») վեպի բնաբանը.

«Այնուհետև անստույգ ժամի Տառապանքն է վերադառնում. Ու քանի դեռ չի պատմվել իմ պատումը ահալի, Սիրտն այս պիտի կիզվի իմ սրտում»

[Ս. Քոլրիջ Ս. Քոլրիջ] «Պոեմ ծեր նավաստու մասին»:

Լևին Աուշվիցից հետո դեռ երկար ապրեց, բայց Էլի Վիզելի խոսքերով՝ «Պրիմո Լևին մահացավ Աուշվիցում՝ քառասուն տարի առաջ»: 1965-ին Լևին վերադառնում է Աուշվից՝ զոհերի ոգեկոչման արարողությանը մասնակցելու:

«Վերադարձը պակաս ողբերգական էր, քան կարող էր թվալ: Չափազանց շատ ժխոր, քիչ հիշողություններ. ամբողջը լավ վերադասավորված էր, շենքի ճակատը՝ մաքուր, գործնական զրույցները շատ» (1984-ի հարցազրույցից):


«Կա Աուշվիցը, ուրեմն Աստված չի կարող լինել: Չեմ գտնում երկընտրանքային լուծում: Փնտրում եմ, բայց չեմ գտնում»:


Ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լևին դեռևս ուսանողության տարիներից գրում էր, սակայն գրական մուտքը <Եթե սա մարդ է> հուշագրությամբ էր: 1947-ին, չնայած Իտալո Կալվինոյի դրական գնահատականին, հանրահայտ Einaudi հրատարակչատունը մերժում է հրատարակել այն: Լևին դիմում է թուրինյան մի փոքրիկ հրատարակչության՝ De Silva անվանումով: 1947-ին լույս է տեսնում Լևիի առաջին՝ հասարակ կազմով և մանր տառերով հուշագրությունը: 1958-ին գիրքն այնուամենայնիվ լույս է տեսնում նաև Einaudi հրատարակչությամբ: Այն թարգմանվում է բազմաթիվ լեզուներով և մեծ ճանաչում վայելում, սակայն գերմաներեն թարգմանության ժամանակ Լևին պնդում է, որ արդեն թարգմանված նյութը հատվածաբար ուղարկեն իրեն՝ ստուգելու համար՝ ինչքան հարազատ է մնացել գերմաներեն թարգմանությունը բնագրին: Գերմանական հրատարակությունը հատուկ առաջաբան ուներ, որտեղ Լևին ևս մեկ անգամ հիշեցնում էր գերմանացիներին իրենց հրեշավոր սխալի մասին:

Լևիի երկրորդ գիրքը «Զինադադար»-ն էր, որտեղ նա պատմում էր երկար ու տանջալից տունդարձի մասին:

Լևիի ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Պարբերական աղյուսակը» ( Il sistema Periodico, 1975): Այն բաղկացած է 21 տարբեր պատմություններից, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի քիմիական տարրի անվանում (Ածխածին, Արգոն, Ուրան, Արծաթ, Վանադիում...) Պատմությունների մեծ մասը ինքնակենսագրական բնույթի են, մի քանիսն էլ հնարովի պատմություններ են: Ածխածնի հանդեպ Լևին առանձնահատուկ վերաբերմունք ուներ:

Այլ ստեղծագործություններն են.

  • Se questo è un uomo (1947)
  • La tregua (1963)
  • Storie naturali (1967)
  • Vizio di Forma (1971)
  • L’osteria di Brema (1975)
  • Il sistema periodico (1975)
  • La chiave a stella (1978)
  • Lilit (1981)
  • La ricerca delle radici (1981)
  • Se non ora, quando? (1982)
  • Ad ora incerta (1984)
  • Primo Levi – Tullio Regge, Dialogo (1984)
  • L’altrui mestiere (1985)
  • Racconti e Saggi (1986)
  • I sommersi e i salvati (1986)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]