Պաֆնուտի Չեբիշև

Պաֆնուտի Չեբիշև; Пафнутий Чебышёв
Ծնվել է	մայիսի 4 (16), 1821; Akatovo, Ռուսական կայսրություն
Մահացել է	նոյեմբերի 26 (դեկտեմբերի 8), 1894 (73 տարեկան); Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն
Գերեզման	Transfiguration church, Spas-Prognanye
Քաղաքացիություն	Ռուսական կայսրություն
Մասնագիտություն	մաթեմատիկոս, վիճակագրագետ և համալսարանի դասախոս
Հաստատություն(ներ)	Սանկտ Պետերբուրգի կայսերական համալսարան
Գործունեության ոլորտ	հավանականությունների տեսություն, թվերի տեսություն, կիրառական մաթեմատիկա, կիրառական մեխանիկա, մաթեմատիկական անալիզ, մեխանիկա, Վիճակագրություն, անալիտիկ երկրաչափություն և մաթեմատիկա
Անդամակցություն	Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Բոլոնիայի ինստիտուտի գիտությունների ակադեմիա, Սանկտ Պետերբուրգի մաթեմատիկական ընկերություն և Լինչեի ազգային ակադեմիա
Ալմա մատեր	Մոսկվայի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետ (1841) և Սանկտ Պետերբուրգի համալսարան (1849)
Կոչում	ակադեմիկոս
Գիտական աստիճան	գիտությունների դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներին	ռուսերեն
Գիտական ղեկավար	Նիկոլայ Բրաշման
Եղել է գիտական ղեկավար	Դմիտրի Գրավե, Ալեքսանդր Կորկին, Ալեքսանդր Լյապունով, Անդրեյ Մարկով, Վլադիմիր Մարկով, Կոնստանտին Պոսսե, Եգոր Զոլոտարյով, Պավել Օսիպովիչ Սոմով, Յուլիան Սոխոցկի և Անդրեյ Կիսելյով
Պարգևներ	; Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամ և
	Ստորագրություն;
	Pafnuty Chebyshev Վիքիպահեստում

Պաֆնուտի Լվովիչ Չեբիշև (ռուս.՝ Пафнутий Львович Чебышёв) (մայիսի 4, մայիսի 4 (16), 1821^[1], Akatovo, Ռուսական կայսրություն^[1] - նոյեմբերի 26 (դեկտեմբերի 8), 1894^[2]^[1], Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն^[1]), ռուս մաթեմատիկոս և մեխանիկ, Սանկտ Պետերբուրգի մաթեմատիկական դպրոցի հիմնադիր, Գիտությունների ակադեմիայի (1859)^[12] և 24 այլ երկրների ակադեմիկոս^[13]։

Չեբիշևի հետազոտությունները վերաբերում են մաթեմատիկական անալիզին, հավանականությունների տեսությանը, թվերի տեսությանը, մեխանիզմների տեսությանը և մաթեմատիկայի ու հարակից գիտությունների այլ բնագավառների։ Մաթեմատիկական անալիզի բնագավառում Չեբիշևը հետազոտել է իռացիոնալ արտահայտությունների ինտեգրելիության հարցերը, ստացել է դիֆերենցիալ երկանդամի ինտեգրելիության պայմանները։ Կառուցել է օրթոգոնալ բազմանդամների ընդհանուր տեսությունը, ստացել մոտավոր ինտեգրման բանաձևեր։ Չեբիշևը ֆունկցիաների կոնստրուկտիվ տեսության հիմնադիրն է․ կառուցել է հանրահաշվական և եռանկյունաչափական բազմանդամներով և ռացիոնալ ֆունկցիաներով հավասարաչափ լավագույն և քառակուսային մոտարկումների տեսությունը։ Հավանականությունների տեսության մեջ Չեբիշևի հիմնական վաստակը պատահական մեծությունների համակարգված ուսումնասիրումն է, սահմանային թեորեմների ապացուցումը նոր եղանակով, մեծ թվերի օրենքի առավել ընդհանուր տեսքով ապացուցումը և այլն։ Թվերի տեսության մեջ Չեբիշևը էապես զարգացրել է պարզ թվերի բաշխման հարցի հետազոտումը։ Մեքենաների և մեխանիզմների տեսության մեջ Չեբիշևի աշխատանքները վերաբերում են հոդակապային մեխանիզմների սինթեզին։

Չեբիշևի աշխատանքները դեռևս նրա կենդանության օրոք ճանաչում են ստացել Ռուսաստանում և արտասահմանում։ Նա ընտրվել է Բեռլինի գիտությունների ակադեմիայի (1871), Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի (1874), Լոնդոնի թագավորական ընկերության (1877) և արտասահմանյան այլ ակադեմիաների ու գիտական ընկերությունների անդամ կամ պատվավոր անդամ։

Ծանոթագրություններ

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ — 1995.
1 2 3 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
↑ http://www.xn----7sbbll0cbegclhc6n.xn--p1ai/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%A5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0
1 2 3 Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
↑ http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Chebyshev.html
1 2 3 Летопись Российской академии наук. Т. VII. 1946—1953 (ռուս.) — М.: Архив Российской академии наук, 2022. — С. 780. — 896 с. — ISBN 978-5-6046932-6-1
1 2 3 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ — 1995.
↑ (unspecified title) — doi:10.5281/ZENODO.18315206
1 2 3 4 5 6 7 8 Mathematics Genealogy Project — 1997.
↑ CONOR.Sl
↑ List of Royal Society Fellows 1660-2007 — Royal Society. — P. 349.
↑ Боголюбов, 1983, էջ 517
↑ Глейзер, 1982, էջ 166—169

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պաֆնուտի Չեբիշև» հոդվածին։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ․ 8, էջ 686)։

[_c8d82b0df8790d79-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ — 1995.

[_eb2be7780cd23b60-2] 1 2 3 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

[_f9391a11f93fb027-3] ttp://www.xn----7sbbll0cbegclhc6n.xn--p1ai/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%A5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0

[_c562a71f91f0ee4d-4] 1 2 3 Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ

[_a7d196ee37822a93-5] ttp://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Chebyshev.html

[_de4fa0b111613622-6] 1 2 3 Летопись Российской академии наук. Т. VII. 1946—1953 (ռուս.) — М.: Архив Российской академии наук, 2022. — С. 780. — 896 с. — ISBN 978-5-6046932-6-1

[_0993a044d72bb14e-7] 1 2 3 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ — 1995.

[_7c4650c857f10870-8] (unspecified title) — doi:10.5281/ZENODO.18315206

[_ceba881d59bdc288-9] 1 2 3 4 5 6 7 8 Mathematics Genealogy Project — 1997.

[_aa2f3612e4a18461-10] CONOR.Sl

[_777c6999720b3f36-11] List of Royal Society Fellows 1660-2007 — Royal Society. — P. 349.

[Боголюбов—1983——517-12] Боголюбов, 1983, էջ 517

[Глейзер—1982——166—169-13] Глейзер, 1982, էջ 166—169

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]