Յուրիս Հարթմանիս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto Info sciences exactes.png
Յուրիս Հարթմանիս
լատիշ․՝ Juris Hartmanis
Juris Hartmanis(2002).jpg
Ծնվել է հուլիսի 5, 1928({{padleft:1928|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:5|2|0}}) (89 տարեկան)
Ռիգա, Լատվիա
Քաղաքացիություն Flag of Latvia.svg Լատվիա
Flag of the United States.svg Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Մասնագիտություն մաթեմատիկոս, համակարգչային գիտնական և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ) Կորնելի համալսարան, Ջեներալ էլեկտրիկ, Օհայո նահանգի համալսարան և Santa Fe Institute
Գործունեության ոլորտ informatics և ինֆորմատիկա
Անդամակցություն Ամերիկյան մաթեմատիկական ընկերություն, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Լատվիայի գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ճարտարագիտական ազգային ակադեմիա և Հաշվողական տեխնիկայի ասոցիացիա
Ալմա մատեր Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ
Գիտական ղեկավար Robert P. Dilworth
Պարգևներ Թյուրինգի մրցանակ և Q16361766?
Հայր Mārtiņš Hartmanis
Juris Hartmanis Վիքիպահեստում

Յուրիս Հարթմանիս (լատիշ․՝ Juris Hartmanis, հուլիսի 5, 1928({{padleft:1928|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:5|2|0}}), Ռիգա, Լատվիա), լատիշ հաշվողական համակարգերի տեսության բնագավառի լատիշ գիտնական, 1993 թվականին ստացել է Թյուրինգի մրցանակ ինֆորմատիկայում ալգորիթմների Հաշվողական բարդությունների տեսության հետազոտություններում ունեցած նվաճումների համար։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յուրիս Հարթմանիսը ծնվել է Լատվիական բանակի գեներալ Մարտինշ Հարթմանիսի և Իրմա Մարիյա Հարթմանիսի ընտանիքում։ Նրա քույրը լատվիա-ամերիկայն գրող Աստրիդ Իվասկն է (1926-2015)։ 1940 թվականին ԽՍՀՄ-ի կողմից Լատվիայի օկուպացումից հետո նրա հայրը բանտարկվել է և բանտում մահացել է[1]։ Նա մահապատժի է ենթարկվել 1941 թվականին, սակայն նրա ընտանիքը նրա ճակատագրի մասին իմացել է միայն ԽՍՀՄ-ի անկումից հետո` 1991 թվականին[2]։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին Մարտինիշ Հարթմանիսի այրին երեխաների հետ գաղթել է արտասահման, վախենալով ԽՍՀՄ կառավարության հետապնդումներից։ Ընտանիքը բնակություն է հաստատել Գերմանիայում։

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յուրիս Հարթմանիսը կրթությունը շարունակել է Գերմանիայում և Մարբուրգի համալսարանի ֆիզիկայի մագիստրոսի դիպլոմ է ստացել։ Որից հետո տեղափոխվել է ԱՄՆ և 1951 թվականին Կանզասի համալսարանում ստացել է Կիրառական մաթեմատիկայի մագիստրոսի կոչում։ 1955 թվականին Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում մաթեմատիկայի փիլիսոփայության դոկտորի կոչում (Ph.D.) է ստացել, որտեղ նրա ղեկավարը եղել է Ռոբերտ Դիլվորտը (անգլ.՝ Robert Palmer DilworthՄիսուրիի Կանզաս Սիթի համալսարանը 1999 թվականի մայիսին նրան շնորհել է Հումանիտար գիտությունների պատվավոր դոկտորի կոչում (լատիներեն՝  Litterarum humanarum doctor, L.H.D. անգլ.՝ Doctor of Humane Letters, D.H.L.)։

Աշխատանքային գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարթմանիսը դասավանդել է Օհայո նահանգի համալսարանում, ինչպես նաև Կոռնելի համալսարանում, մինչև 1958 թվականին աշխատանքի է անցել Ջեներալ էլեկտրիկի հետազոտական լաբորատորիայում։ 1965 թվականին նա վերադարձել է Կոռնելի համալսարան որպես պրոֆեսոր և դարձել է ինֆորմատիկայի ֆակուլտետի հիմնադիրներից մեկը և ֆակուլտետի առաջին դեկան (աշխարհի ինֆորմատիկայի ֆակուլտետներից հնագույններից մեկը)։

Յուրիս Մարտինիսը հանդիսանում է Հաշվողական տեխնիկայի ասոցիացիայի և Տեխնոլոգիաների ազգային ակադեմիայի (անգլ.՝ National Academy of Engineering) անդամ[3]։

Թյուրինգի մրցանակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1965 թվականի Յուրիս Մարտինիսը և Ռիչարդ Ստիրնսը պարգևատրվել են Թյուրինգի մրցանակով «Ալգորիթմների հաշվողական բարդություններում» ունեցած աշխատանքի համար[4], որտեղ ներկայացրել են TIME (f(n))-ի (կամ TIME) բազմաթիվ բադության աստիճանները և առաջին անգամ ապացուցել են բազմաժապավեն դետերմինացված Թյուրինգի մեքենաների ժամանակի հիերարխիայի թեորեմը (անգլ.՝ Time hierarchy theorem)[5][6]։

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. A Tribute to Astrid Ivask: A Literary Light. World Literature Today. April 2, 2015.
  2. Zinta Aistars (April 8, 2008). Astride Ivaska (1926-)
  3. List of Fellows of the American Mathematical Society.
  4. Hartmanis, J. & Stearns, R. E. (1965), On the computational complexity of algorithms. Transactions of the American Mathematical Society Т. 117: 285–306, MR 0170805
  5. Д. М. Ициксон Полная задача в классах AvgBPP и HeurBPP. 2008 թվականի մայիսի 10 (ռուս.)
  6. Juris Hartmanis and Lane A. Hemachandra. Complexity classes without machines: On complete languages for up. In ICALP '86: Proceedings of the 13th International Colloquium on Automata, Languages and Programming, pages 123-135, London, UK, 1986. Springer-Verlag.
  7. ACM Award Citation / Juris Hartmanis
  8. Hartmanis biography at Cornell. jh@cs.cornell.edu Ph.D. California Institute of Technology, 1955

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]