Հրանտ Նազարյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հրանտ Նազարյան
Nazariantz cantatore.jpg
Ծնվել է հունվարի 8, 1886(1886-01-08)[1]
Ծննդավայր Սկյուտար, Ստամբուլի նահանգ կամ Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն
Վախճանվել է հունվարի 25, 1962(1962-01-25) (76 տարեկանում)
Վախճանի վայր Բարի, Իտալիա
Մասնագիտություն բանաստեղծ, գրող և լրագրող
Լեզու հայերեն[1]
Ազգություն հայ
Քաղաքացիություն Ottoman flag.svg Օսմանյան կայսրություն
Flag of Italy.svg Իտալիա
Կրթություն Պերպերյան վարժարան և Փարիզի համալսարան
Hrand Nazariantz Armenian Signature.jpg
Hrand Nazariantz Վիքիպահեստում

Հրանտ Նազարյանց / Հրանտ Նազարյան (Hrand Nazariantz 1886, հունվարի 8, Կ. Պոլիս - 1962, հունվարի 25, Բարի, Իտալիա), հայ բանաստեղծ, ֆուտուրիզմի տեսաբան։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրթությունն ստացել է տեղի Կոստանդնուպոլսի Պերպերյան վարժարանում։ 1900 թ. մեկնել է արտասահման, եղել Իտալիայում, Ֆրանսիայում, տարվել սիմվոլիստ գրողներով։ Վերադառնալով ծննդավայր, 1902-1903 թվականներից մամուլում տպագրել է բանաստեղծություններ։ Սկզբում ստեղծագործել է հայերեն, ապա՝ իտալերեն, ֆրանսերեն։ Նրա գրիչը ավելի բեղմնավոր է դարձել օսմանյան սահմանադրության տարիներին (1908-1914), երբ ինքնուրույն և թարգմանական երկերով աշխատակցել է տասնյակ թերթերի, հանդեսների, տարեգրքերի, իր անվան շուրջ ստեղծելով նկատելի հետաքրքրություն։ 1908 թ. Պոլսում Տիգրան Զավենի հետ խմբագրել է «Սուրհանդակ» հանդեսը, 1909 թ.՝ Գարեգին Կոզիկյանի հետ՝ «Նոր հոսանք» պարբերականը։ 1911 թ. դեկտեմբերին և 1912 թ. առաջին ամիսներին Լիպարիտ Նազարյանի հետ միասին, մասնակցությամբ Ռուբեն Զարդարյանի և Լևոն Շանթի, խմբագրում է «Ազատամարտ» շաբաթաթերթի «Բագին» գրական հավելվածը։ Բանաստեղծն աշխատակցել է բազմաթիվ թերթերի ու պարբերականների՝ «Մասիս», «Լոյս», «Շանթ», «Ազատամարտ», «Բիւզանդիոն», «Արևելք», «Հայրենիք», «Մանզումէի էֆքեար» (Կ. Պոլիս), «Արևելեան մամուլ», «Հայ գրականութիվն» (Զմյուռնիա), «Գարուն» (Մոսկվա) և այլն, ինչպես նաև աշխատակցել է ֆրանսերեն և իտալերեն պարբերականների ու թերթերի։

Ritratto di Hrand Nazariantz da giovane.jpg

1910 թ. իր ծախքով և Մերուժան Պարսամյանի առաջաբանով հրատարակում է Հերանուշ Արշակյանի բանաստեղծությունները։ Նույն թվականին տպագրում է «Եղիա Տեմիրճիպաշյանի սիրային նամակները. 1886-1889»։ Նամակագրական կապ է ունեցել ֆուտուրիզի հիմնադիր իտալացի գրող Ֆիլիպո Տոմազո Մարինետտիի (1876-1944) հետ, նրա մի շարք բանաստեղծություններ թարգմանել հայերեն, ապա 1910 թ. գրել «Ֆ. Թ. Մառինէթթի և ապագայապաշտութիւնը» գիրքը, որը ֆուտուրիզմին նվիրված առաջին ուսումնասիրություններից է համաշխարհային գրականության պատմության մեջ։ 1912 թվականի մայիսին առանձին գրքերով լույս է տեսնում նրա հայերեն առաջին և միակ բանաստեղծական ժողովածուն՝ «Խաչված երազներ» (Կ. Պոլիս)։ Սկզբում ստեղծագործել է հայերեն, ապա՝ իտալերեն, ֆրանսերեն։ Հրատարակել է իտալերեն գրքույկներ՝ Արշակ Չոպանյանի, Պետրոս Դուրյանի և այլ գրողների մասին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ապրել է Իտալիայում, աստիճանաբար ավելի ու ավելի մղվելով դեպի հուսալքումը[2]։

Հրանտ Նազարյանցը Բարիում գրական տենդագին աշխատանք է ծավալել, առանձին աշխատանք է տպագրում Պետրոս Դուրյանի մասին՝ փորձելով հայ բանաստեղծի մեծությունը տեսանելի դարձնել իտալացի ընթերցողին (Bedros Turian poeta armeno, dalla sua vita e dale sue pagine migliori, con cenno sull'Arte armena. Con una presentazione di Enrico Cardile Ed. Laterza, Bari, 1916), իտալերեն է թարգմանել է Դուրյանի «Թատրոն կամ թշվառներ» պիեսը (I Miserabili։ dramma in 5 atti di Bedros Turian, versione italiana, con prefazione di Alfredo Violante, Ed. Sonzogno, Milano), գրել «Հայաստան. իր մարտիրոսությունն ու պահանջները» գիրքը (L'Armenia։ il suo martirio e le sue rivendicazioni, con introduzione di Umberto Zanotti Bianco (aka Giorgio d'Acandra) - Collezione La Giovane Europa, Ed. Battiato, Catania, 1916), գրել է «Հայ տաղասացներ. Նրանց կյանքը և նրանց երգը» հոյակապ գիրքը, որին հիացական առաջաբան է գրում Ֆերդինանդո Ռուսսոն (I trovieri dell'Armenia, nella loro vita e nel loro canti, con cenno sui canti popolari armeni, Prefazione di Ferdinando Russo. Casa Editrice Humanitas, Bari, 1916) և որտեղ իբրև հավելված հրատարակված են Ջիվանուց, Ղազար Սեբաստացուց, Կոնստանդին Երզնկացուց, Սայաթ-Նովայից, Գրիգորիս Աղթամարցուց կատարած իր թարգմանությունները, գրում է «Արշակ Չոպանյան» խորագրով մի գրքույկ, ուր Չոպանյանի գրական դիմանկարի հետ ներկայացնում է Չոպանյանից կատարած իր թարգմանությունները (Arsciak Ciobanian։ nella sua vita e nelle sue pagine migliori, con prefazione di Mario Pilo, Ed. Humanitas, Bari, 1916)։

1920 թ. իտալերեն թարգմանությամբ հրատարակվում են Հրանտ Նազարյանցի երկու բանաստեղծական գրքերը՝ «Վահագն» խորագրով բանաստեղծությունների և պոեմների ծավալուն ժողովածուն և հինգ մասից-հինգ հատվածից բաղկացած «Հայելին»։

1920 թվականից Հրանտ Նազարյանցը իտալացի գրող Ռոբերտո Սարվազիի հետ խմբագրել է «Fantasma» գրական ամսագիրը, որի էջերում հրատարակել է Ռուբեն Զարդարյանի, Ատոմ Յարճանյանի (Սիամանթո), Դանիել Վարուժանի, Եղիա Տեմիրճիպաշյանի ու «ուրիշ շատ մը հին ու նոր հայ բանաստեղծների և արձակագիրների էջեր՝ կենսագրական ու գրախօսական նօթերով՝ ծանօթացնելու համար, այսպէս, հայ միտքը ու հոգին իտալացիներուն»։

Հրանտ Նազարյանցի «Տիեզերական ողբերգության մեծ երգը» (Il Grande Canto della Cosmica Tragedia) իտալերեն է թարգմանել Էնրիկո Կարդիլեն։ Հայ բանաստեղծի վերջին մեծածավալ ստեղծագործությունը, որ կրում էր «Խորհրդավոր սիրո մեծ երգը» ընդհանուր խորագիրը, կապված է բանաստեղծի անձնական կյանքի հանգամանքների հետ և մնացել է անավարտ[3][4]։

1962 թ. հունվարի 25 իտալական Բարի քաղաքում ծանր անդամալույծ վիճակում երկար տառապելուց հետո վախճանվել է։ 2008 թվականին Յուրի Խաչատրյանի առաջաբանով ու ծանոթագրություններով Երևանում հրատարակվել է Հրանտ Նազարյանցի «Աստեղահեւ մենութիւն» ընտրանին։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հրանտ Նազարեանց, «Աստեղահեւ Մենութիւն - Ընտրանի» (Star-Filled Solitude։ Anthology), Yerevan, Sargis Khachents, 2008.
  • Օտարալեզու հայ գրողներ, Ե., 1989, էջ 11-26։
  • «Դասսօ եւ իր հայ թարգմանիչները» (Tasso and His Armenian Translators), Constantinople, Arzouman, 1912
  • «Խաչուած երազներ» (Crucified Dreams), Constantinople, Der-Nersesian, 1912
  • «Եղիա Տէմիրճիպաշեանի սիրային նամակները, 1886-1889. երկու ինքնատիպ լուսանկարներով եւ իր ձեռագիր մէկ նամակով» (Love Letters of Yeghia Demirjibashian, 1886-1889։ with Two Original Photographs and A Handwritten Letter), Constantinople, Der-Nersesian, 1910
  • «Ֆ.Թ. Մառինէթթի եւ ապագայապաշտութիւնը» (F. T. Marinetti and Futurism), Constantinople, Onnig Parseghian and Son, 1910
  • «Հերանուշ Արշակեան. Իր կեանքը եւ բանաստեղծությունները» (Heranush Arshakian։ Her Life and Poetry), Constantinople, Der Nersesian, 1910

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005 
  3. Հրանտ Նազարյանց
  4. Մեր արժեքները, Հրանտ Նազարեանց. լուսաւոր բանաստեղծը (Շար. 4 եւ վերջ)