Հրանտ Նազարյան

Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Նազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։

Հրանտ Նազարյան արմտ. հայ.՝ Հրանտ Նազարեանց
Ծնվել է	հունվարի 8, 1886(1886-01-08)
Ծննդավայր	Սկյուտար, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն
Վախճանվել է	հունվարի 25, 1962(1962-01-25) (76 տարեկան)
Վախճանի վայր	Բարի, Իտալիա
Գերեզման	Բարի
Մասնագիտություն	բանաստեղծ, լրագրող և գրող
Քաղաքացիություն	Օսմանյան կայսրություն,  Իտալիայի թագավորություն և  Իտալիա
Կրթություն	Պերպերյան վարժարան և Փարիզի համալսարան
Hrand Nazariantz Վիքիպահեստում

Հրանտ Նազարյանց կամ Հրանտ Նազարյան (Hrand Nazariantz, հունվարի 8, 1886(1886-01-08), Սկյուտար, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - հունվարի 25, 1962(1962-01-25), Բարի, Իտալիա), հայ բանաստեղծ, ֆուտուրիզմի տեսաբան։

Կենսագրություն

Կրթությունն ստացել է տեղի Կոստանդնուպոլսի Պերպերյան վարժարանում։ 1900 թ. մեկնել է արտասահման, եղել Իտալիայում, Ֆրանսիայում, տարվել սիմվոլիստ գրողներով։ Վերադառնալով ծննդավայր, 1902-1903 թվականներից մամուլում տպագրել է բանաստեղծություններ։ Սկզբում ստեղծագործել է հայերեն, ապա՝ իտալերեն, ֆրանսերեն։ Նրա գրիչը ավելի բեղմնավոր է դարձել օսմանյան սահմանադրության տարիներին (1908-1914), երբ ինքնուրույն և թարգմանական երկերով աշխատակցել է տասնյակ թերթերի, հանդեսների, տարեգրքերի, իր անվան շուրջ ստեղծելով նկատելի հետաքրքրություն։ 1908 թ. Պոլսում Տիգրան Զավենի հետ խմբագրել է «Սուրհանդակ» հանդեսը, 1909 թ.՝ Գարեգին Կուզիկյանի հետ՝ «Նոր հոսանք» պարբերականը։ 1911 թ. դեկտեմբերին և 1912 թ. առաջին ամիսներին Լիպարիտ Նազարյանցի հետ միասին, մասնակցությամբ Ռուբեն Զարդարյանի և Լևոն Շանթի, խմբագրում է «Ազատամարտ» շաբաթաթերթի «Բագին» գրական հավելվածը։ Բանաստեղծն աշխատակցել է բազմաթիվ թերթերի ու պարբերականների՝ «Մասիս», «Լոյս», «Շանթ», «Ազատամարտ», «Բիւզանդիոն», «Արևելք», «Հայրենիք», «Մանզումէի էֆքեար» (Կ. Պոլիս), «Արեւելեան մամուլ», «Հայ գրականութիւն» (Զմյուռնիա), «Գարուն» (Մոսկվա) և այլն, ինչպես նաև աշխատակցել է ֆրանսերեն և իտալերեն պարբերականների ու թերթերի։

1910 թ. իր ծախքով և Մերուժան Պարսամյանի առաջաբանով հրատարակում է Հերանուշ Արշակյանի բանաստեղծությունները։ Նույն թվականին տպագրում է «Եղիա Տեմիրճիպաշյանի սիրային նամակները. 1886-1889»։ Նամակագրական կապ է ունեցել ֆուտուրիզմի հիմնադիր, իտալացի գրող Ֆիլիպո [Տոմազո Մարինետտիի ]] (1876-1944) հետ, նրա մի շարք բանաստեղծություններ թարգմանել հայերեն, ապա 1910 թ. գրել «Ֆ. Մառինէտտի և ապագայապաշտութիւնը» գիրքը, որը ֆուտուրիզմին նվիրված առաջին ուսումնասիրություններից է համաշխարհային գրականության պատմության մեջ։ 1912 թ. մայիսին առանձին գրքերով լույս է տեսնում նրա հայերեն առաջին և միակ բանաստեղծական ժողովածուն՝ «Խաչուած երազներ» (Կ. Պոլիս)։ Սկզբում ստեղծագործել է հայերեն, ապա՝ իտալերեն, ֆրանսերեն։ Հրատարակել է իտալերեն գրքույկներ՝ Արշակ Չոպանյանի, Պետրոս Դուրյանի և այլ գրողների մասին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ տեղափոխվել է Իտալիա, աստիճանաբար ավելի ու ավելի մղվելով դեպի հուսալքումը։

Հրանտ Նազարյանցը հաստատվել է Բարիում, որտեղ գրական տենդագին աշխատանք է ծավալել, առանձին աշխատանք է տպագրում Պետրոս Դուրյանի մասին՝ փորձելով հայ բանաստեղծի մեծությունը տեսանելի դարձնել իտալացի ընթերցողին (Bedros Turian poeta armeno, dalla sua vita e dale sue pagine migliori, con cenno sull'Arte armena. Con una presentazione di Enrico Cardile Ed. Laterza, Bari, 1916), իտալերեն է թարգմանել է Դուրյանի «Թատրոն կամ թշվառներ» պիեսը (I Miserabili։ dramma in 5 atti di Bedros Turian, versione italiana, con prefazione di Alfredo Violante, Ed. Sonzogno, Milano), գրել «Հայաստան. իր մարտիրոսությունն ու պահանջները» գիրքը (L'Armenia։ il suo martirio e le sue rivendicazioni, con introduzione di Umberto Zanotti Bianco (aka Giorgio d'Acandra) - Collezione La Giovane Europa, Ed. Battiato, Catania, 1916), գրել է «Հայ տաղասացներ. Նրանց կյանքը և նրանց երգը» հոյակապ գիրքը, որին հիացական առաջաբան է գրում Ֆերդինանդո Ռուսսոն (I trovieri dell'Armenia, nella loro vita e nel loro canti, con cenno sui canti popolari armeni, Prefazione di Ferdinando Russo. Casa Editrice Humanitas, Bari, 1916) և որտեղ իբրև հավելված հրատարակված են Ջիվանուց, Ղազար Սեբաստացուց, Կոնստանդին Երզնկացուց, Սայաթ-Նովայից, Գրիգորիս Աղթամարցուց կատարած իր թարգմանությունները, գրում է «Արշակ Չոպանյան» խորագրով մի գրքույկ, ուր Չոպանյանի գրական դիմանկարի հետ ներկայացնում է Չոպանյանից կատարած իր թարգմանությունները (Arsciak Ciobanian։ nella sua vita e nelle sue pagine migliori, con prefazione di Mario Pilo, Ed. Humanitas, Bari, 1916)։

1919 թ. գրում է «Տիեզերական ողբերգության մեծ երգը» (Il Grande Canto della Cosmica Tragedia), որը հրապարակվել է Շահան Նաթալիի «Փիւնիկ» ամսագրում։ 1920 թ. իտալերեն թարգմանությամբ հրատարակվում են Հրանտ Նազարյանցի երկու բանաստեղծական գրքերը՝ «Վահագն» խորագրով բանաստեղծությունների և պոեմների ծավալուն ժողովածուն և հինգ մասից-հինգ հատվածից բաղկացած «Հայելին»։

1920 թվականից Հրանտ Նազարյանցը իտալացի գրող Ռոբերտո Սարվազիի հետ խմբագրել է «Fantasma» գրական ամսագիրը, որի էջերում հրատարակել է Ռուբեն Զարդարյանի, Ատոմ Յարճանյանի (Սիամանթո), Դանիել Վարուժանի, Եղիա Տեմիրճիպաշյանի ու «ուրիշ շատ մը հին ու նոր հայ բանաստեղծների և արձակագիրների էջեր՝ կենսագրական ու գրախօսական նօթերով՝ ծանօթացնելու համար, այսպէս, հայ միտքը ու հոգին իտալացիներուն»։

1962 թ. հունվարի 25-ին իտալական Բարի քաղաքում ծանր անդամալույծ վիճակում երկար տառապելուց հետո վախճանվել է։ 2008 թվականին Յուրի Խաչատրյանի առաջաբանով ու ծանոթագրություններով Երևանում հրատարակվել է Հրանտ Նազարյանցի «Աստեղահեւ մենութիւն» ընտրանին։

Պատկերասրահ

• 
• 

Երկեր

• Ինքնատիպ եղիր (Անգլիական Բարքեր), "Բիւրակն", n.23, 1º maggio 1905, pp. 446–447.
• Եղիա Տէմիրճիպաշեանի սիրային նամակները, 1886-1889։ երկու ինքնատիպ լուսանկարներով եւ իր ձեռագիր մէկ նամակով, Կ. Պոլիս, տպ. Տէր-Ներսէսեան, 1910.
• Ֆ.Թ. Մառինէթթի եւ ապագայապաշտութիւնը, Կ. Պոլիս, Օննիկ Բարսեղեան եւ որդիներ, 1910.
• Հերանոյշ Արշակեան, Իր կեանքը եւ բանաստեղծությունները, Կ. Պոլիս, Տէր-Ներսէսեան, 1910.
• Խաչուած երազներ, Կ. Պոլիս, Տէր-Ներսէսեան, 1912։
• Դասսօ եւ իր հայ թարգմանիչները, Կ. Պոլիս, տպ. Օննիկ Արզումանի, 1912. PDF
• Շահան Նաթալի, Սէրի եւ ատելութեան երգեր., Բոստոն, տպ. «Հայրենիք», 1915. (նախաբան)
• Bedros Tourian, Poeta armeno: dalla sua vita e dalle sue pagine migliori, con un cenno sull'arte armena, in collaborazione con Franco Nitti Valentini, con una presentazione di Enrico Cardile, Bari, Laterza, 1915.
• traduzione Bedros Turian, I Miserabili, dramma in Cinque atti, versione italiana di Hrand Nazariantz; con prefazione di Alfredo Violante, Milano, Sonzogno, 1916
• prefazione a Dino Fienga, Armenia sanguinante, Napoli, ed. G. Borrelli, 1916.
• La soluzione secondo un armeno, in "La nuova rassegna", 20 maggio 1916
• L'Armenia, il suo martirio e le sue rivendicazioni, con introduzione di Umberto Zanotti Bianco, Catania, Battiato, 1916.
• I Trovieri dell'Armenia nella loro vita e nei loro canti: con cenno sui canti popolari armeni, prefazione di Ferdinando Russo, Bari, Humanitas, 1916.
• Arsciak Ciobanian: nella sua vita e nelle sue pagine migliori, in collaborazione con Mario Virgilio Garea; con prefazione di Mario Pilo, Bari, Humanitas, 1917.
• prefazione a La grasta di basilico: leggenda trecentesca siciliana in Teatro siciliano di Francesco De Felice, Catania, ed. Vincenzo Giannotta, 1923.
• L'arte di Armenia, Bari, Laterza, 1924.
• commento a Ettore Palmieri, La scheda dei sogni, con una lettera di Guido da Verona, xilografie di Piero Casotti, Bari, S.E.T., 1929.
• prefazione a Luciano Landi, Alle 5, la sera di Natale (I poveri): dramma in 3 atti con lettera-prefazione di Hrand Nazariantz, Milano-Roma, Gastaldi, 1948.
• premessa a Milena Cianetti Fontani, Consolazione: liriche, Milano, Gastaldi, 1950.
• prefazione a Cecilia Picciola Ferri, Polyphylla, Urbino, Ist. Statale D'arte, 1950.
• prefazione di Hrand Nazariantz tradotta da Aldo Capasso a Antonio Quaremba, Il cielo e la terra, Napoli, Ed. La Fiaccola, 1954.
• prefazione a Enzo Contillo, Per più placati lidi: LIRICHE, Roma, Conte, 1954.
• a cura di Tiziano Arrigoni,Armenia: lo sterminio dimenticato, Piombino, La bancarella, 2008. (riedizione di L'Armenia, il suo martirio e le sue rivendicazioni del 1916, con un saggio del curatore e note biografiche sull'autore)
• L'Armenia. Il suo martirio e le sue rivendicazioni, edizione critica del Centro Studi Hrand Nazariantz di Bari, a cura di Cosma Cafueri e revisione bibliografica di Carlo Coppola, con postfazione di Anahit Sirunyan, Bari, FaL Vision, 2016.

Ծանոթագրություններ

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հրանտ Նազարյան» հոդվածին։