Հուվերի ամբարտակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հուվերի ամբարտակ
Hoover dam from air.jpg
Տեսակ arch-gravity dam[1]
Երկիր Flag of the United States.svg Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Տեղադրություն Մոհավե շրջան[1] և Քլարկ շրջան[1]
Բացման ամսաթիվ 1936
Ճարտարապետ Gordon Kaufmann
Անվանված է Հերբերտ Հուվեր և Boulder Canyon
Ամբարտակ և ջրհեռ
Impounds Կոլորադո գետ[1]
Կոորդինատներ: 36°0′56.001600099988″ հս․ լ. 114°44′16.000800100021″ ամ. ե. / 36.01555600002777169° հս․. լ. 114.73777800002778804° ավ. ե. / 36.01555600002777169; 114.73777800002778804
Կայք
usbr.gov/lc/hooverdam/
Հուվերի ամբարտակը գտնվում է ԱՄՆում
Հուվերի ամբարտակ

Հուվերի ամբարտակ, Հուվերի պատնեշ (անգլ.՝ Hoover Dam, ինչպես նաև հայտնի որպես Boulder Dam), հիդրոտեխնիկական յուրահատուկ կառույց ԱՄՆ-ում, 221 մետր բարձրությամբ բետոնային կամարագրավիտացիոն ամբարտակ և ջրաէլեկտրակայան, որը կառուցված է Կոլորադո գետի ներքին հոսանքում: Գտնվում է Սև կիրճում՝ Նևադա և Արիզոնա նահանգների սահմանին՝ Լաս Վեգասից 48 կմ հարավ-արևելք՝ Բոուլդեր Սիթի քաղաքից մի քանի կիլոմետր հեռու: Ամբարտակը առաջացնում է Միդ լիճը (ջրամբար): Անվանվել է ի պատիվ ԱՄՆ 31-րդ նախագահ Հերբերտ Հուվերի, որը մեծ դերակատարում է ունեցել ամբարտակի կառուցման գործում: Պատնեշի կառուցման աշխատանքները սկսվել են 1931 թվականին և ավարտվել 1936 թվականին՝ նախատեսվածից երկու տարի շուտ:

Ամբարտակը գտնվում է ԱՄՆ-ի բարելավման գրասենյակի ղեկավարության վերահսկողության տակ, որը ԱՄՆ-ի Ներքին գործերի նախարարության բաժանմունք է: Հուվերի ամբարտակը համարվում է Լաս Վեգասի շրջակայքի ամենահայտնի տեսարժան վայրերից մեկը:

Կառուցման նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչ ամբարտակի կառուցումը Կոլորադոն հաճախ ցույց էր տալիս բուռն բնավորությունը, քարքարոտ լեռներում ձնհալքերի ժամանակ հաճախ ողողում էր գյուղատնտեսական հողերը, որոնք տեղաբաշխված էին հոսանքն ի վար: Ամբարտակի նախագծողները նախատեսում էին, որ նրա կառուցումը կօգնի կարգավորել Կոլորադո գետի մակարդակը: Դրանից բացի սպասվում էր, որ ջրամբարը զարկ կտար ոռոգվող հողագործության զարգացմանը, ինչպես նաև կդառնա Լոս Անջելեսի և Հարավային Կալիֆոռնիայի մնացած շրջանների ջրամատակարարման աղբյուր[2]:

Այդ նույն ժամանակ նախագծի իրականացման գործում խոչընդոտներից մեկը այն էր, որ Կոլորադո գետի ավազանում գտնվող նահանգները կասկածներ ունեին ջրային պաշարների հավասար օգտագործման հարցում: Կար վախ, որ Կալիֆոռնիան իր իշխանությամբ, ֆինանսական պաշարներով և անբավարար ջրերով կցանկանա իրավունք ձեռք բերել ջրամբարի մեծ մասի վրա:

Արդյունքում 1922 թվականին ստեղծվեց հանձնաժողով, որի մեջ մտնում էին մեկական ներկայացուցիչ հետաքրքրված նահանգներից և մեկ ներկայացուցիչ ֆեդերատիվ իշխանությունից (Հերբերտ Հուվերը, որն այդ ժամանակ առևտրի նախարարն էր նախագահ Ուորեն Հարդինգի կառավարության կազմում): Այդ հանձնաժողովի գործունեության արդյունք դարձավ 1922 թվականի նոյեմբեր 22-ին ստորագրված Կոլորադո գետի կոնվենցիան, որում ամրագրված էր ջրային պաշարների բաժանման մեթոդիկան: Այդ փաստաթղթի ստորագրումը, որը ստացավ «Հուվերի փոխզիջում» անվանումը, ճանապարհ բացեց ամբարտակի կառուցման իրագործման համար[3]:

Այդպիսի մեծ մասշտաբի ջրատեխնիկական կառույցը պահանջում էր մեծ միջոցներ պետական բյուջեից: Ֆինանսավորման հատկացման օրինագիծը միանգամից չստացավ ԱՄՆ-ի սենատի և Սպիտակ տան հավանությունը: Միայն 1928 թվականի դեկտեմբերի 28-ին նախագահ Քելվին Քուլիջն ստորագրեց փաստաթուղթը, որը թույլատրեց նախագծի իրականացումը: Նախնական ֆինանսավորումը հատկացվեց միայն 1930 թվականին, երբ նախագահը Հերբերտ Հուվերն էր:

Ի սկզբանե նախատեսվում էր ամբարտակը կառուցել Բոուլդերի կիրճում (անգլ.՝ Boulder Canyon): Այդ է պատճառը, որ չնայած վերջնական որոշում կայացվեց ամբարտակը կառուցել Սև կիրճում, բայց նախագիծն ստացավ Boulder Canyon Project անվանումը[4]:

Շինարարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սև կիրճը մինչ ամբարտակի կառուցումը 1904 թվական

Ամբարտակի կառուցման պայմանագիրը ստացել է կոնսորցիում Six Companies, Inc., համատեղ նախաձեռնությամբ Morrison-Knudsen Company (Բոյսե, Այդահոի նահանգ), Utah Construction Company (Օգդեն, Յուտայի նահանգ), Pacific Bridge Company (Պորտլենդ, Օրեգոնի նահանգ), Henry J. Kaiser & W. A. Bechtel Company (Օքլենդ, Կալիֆոռնիայի նահանգ), MacDonald & Kahn Ltd. (Լոս Անջելես) և J. F. Shea Company (Պորտլենդ, Օրեգոնի նահանգ)[5]:

Շինարարական աշխատանքներին մասնակցել են հազարավոր աշխատողներ (առավելագույն թիվ 5251 աշխատող, որը եղել է 1934 թվականի հուլիսին): Պայմանագրի համաձայն շինարարությունում չէր թույլատրվում ընգրկել չինացի փախստականներին, իսկ սևամորթների քանակը շինարարության ընթացքում չպետք է գերազանցեր 30-ը, որոնք պետք է աշխատեն ամենացածր վարձատրվող աշխատանքներում[6]: Նախատեսվում էր, որ աշխատողների համար պետք է կառուցվեր մի ամբողջ քաղաք Բոուլդեր Սիթի, բայց շինարարության գրաֆիկան կազմված էր արագացման և աշխատողների քանակի ավելացման համար (դա արվել էր, որպեսզի կրճատվեր համատարած գործազրկության մեծ թիվը, որը դարձել էր մեծ դեպրեսիայի հիմքը): Այդ իսկ պատճառով առաջին աշխատողների գալու ժամանակ քաղաքը դեռ պատրաստ չէր, և առաջին ամառը աշխատողները անցկացրին ժամանակավոր ճամբարում: Բնակավայրերի հանձնելու ուշացումը և աշխատանքի վտանգավորությունը հանգեցրին գործադուլի, որը տեղի ունեցավ 1931 թվականի օգոստոսի 8-ին: Աշխատողների ցույցը ցրվեց զենքի և մահակների օգնությամբ, բայց Բոուլդեր Սիթիում աշխատանքների տեմպը արագացվեց, և 1932 թվականի գարնանը աշխատողները տեղափոխվեցին մշտական տներ: Բոուլդեր Սիթիում շինարարության ժամանակ արգելված էր մարմնավաճառությունը, ազարտային խաղերը և ալկոհոլային խմիչքների վաճառքը: Ալկոհոլի վաճառքի արգելքը պահպանվեց մինչև 1969 թվականը, իսկ խաղային բիզնեսի արգելքը պահպանվում է մինչ օրս (Նևադա նահանգի այդպիսի միակ քաղաքը):

Ամբարտակի կառուցումը տեղի էր ունենում ծանր պայմաններում: Աշխատանքների որոշ մասը տեղի էր ունենում թունելներում, որտեղ աշխատողները տառապում էին ածխաթթու գազի ավելցուկից[7] (որոշ աշխատողներ դարձան հաշմանդամ կամ մահացան դրա հետևանքով): Գործատուն հայտարարեց, որ տվյալ հիվանդությունը հետևանք է թոքերի բորբոքման, և նա չի կրում պատասխանատվություն դրա համար: Այդ նույն ժամանակ Հուվերի ամբարտակի շինարարություն առաջինն էր որտեղ օգտագործվեցին պաշտպանիչ սաղավարտներ:

Շինարարության ամբողջ ընթացքում մահացել է 96 մարդ[8]: Առաջին մարդը, որը մահացել է շինարարության ընթացքում եղել է տեղանքագիր Տիրնին, որը խորտակվել էր Կոլորադոյի ջրերում 1922 թվականի դեկտեմբերին շինարարության համար առավել լավ տեղ ընտրելու գործընթացի ժամանակ[8]:

Նախնական աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամբարտակի շինարարություն

Ամբարտակի կառուցումը ծրագրված էր Նևադայի և Արիզոնայի սահմանների նեղ կիրճում: Կոլորադո գետի ջրերի հեռացման համար շինարարության վայրից Սև կիրճի քրե պատերում փորվել էր 17,1 մետր տրամագծով 4 թունել: Թունելների ընդհանուր երկարությունը կազմում էր 4,9 կմ: Թունելների շինարարությունը սկսվեց 1931 թվականի մայիսին: Թունելների երեսապատումը տեղի էր ունենում 0,9 մ հաստությամբ բետոնով, և վերջնական տրամագիծը ջրի անցման համար կազմեց 15,2 մետր: Շինարարության ավարտից հետո թունելները մասամբ փակվել են բետոնային «խցաններով», իսկ մասամբ օգտագործվում է տուրբինների ջրի մատակարարման և ավելցուկային ջրի բացթողման համար[9]: Այն փաստը, որ ջրահեռացումը չի կատարվում ամբարտակի միջոցով (ինչպես այդ նույն սկզբուքով կառուցված Սայանո-Շուշենսկոյեի ՀԷԿ-ը), այլ թունելների միջոցով՝ տեղաբաշխված շրջապատող ժայռերում, ամբարտակին տալիս է հավասարակշռություն[10]:

Շինարարության վայրի մեկուսացման համար և գետի միջոցով խորտակումը կանխելու համար կառուցվել է երկու պատնեշ: Վերին պատնեշի կառուցումը սկսվեց 1932 թվականի սեպտեմբերին, չնայած այն բանի, որ թունելները այդ պահին վերջնական չէին կառուցել[11]:

Անվտանգության նկատառումներից ելնելով մինչ աշխատանքների սկսվելը կատարվել է կիրճի պատերի քարերի մաքրմանը աշխատանքներ. դրանք պայթեցվում էին դինամիտով և գցվում ներքև:

Բետոնային ամբարտակի կառուցումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին բետոնը լցվել է ամբարտակի հիմքում 1933 թվականի հունիսի 6-ին: Բետոնի ստեղծման համար բացվել էր տեղի ընդերքի պաշարները, կառուցվել են հատուկ բետոնային գործարաններ[12]:

Քանի որ նման մասշտաբի աշխատանքներ նախկինում տեղի չէին ունեցել, որոշ տեխնիկական լուծումներ, որոնք առաջանում էին շինարարության ընթացքում, կրում էին յուրահատուկ բնույթ: Խնդիրներից մեկը, որի հետ բախվել են ինժեներները, բետոնի սառեցումն էր: Կուռ մոնոլիտի փոխարեն ամբարտակը կառուցվում էր որպես միմյանց հետ փոխկապակցված սյուներ, որոնք ունեին սեղանաձև տեսք, ինչը նպաստում էր ավելորդ տաքության տարածմանը, որն առաջանում էր բետոնային մասայի քարացման հետևանքով: Ինժեներները հաշվարկեցին, որ եթե ամբարտակը կառուցվեր որպես մոնոլիտ, բետոնի ամբողջական սառեցման համար մինչ շրջապատի ջերմաստիճանը կպահանջվեր 125 տարի: Դա կարող էր հանգեցնել ճեղքվածքի առաջացման և պատնեշի քանդմանը[13]: Դրանից բացի, սառեցման գործընթացի արագացման համար բետոնի յուրաքանչյուր շերտի տեսքը, որտեղ տեղի էր ունենում լրացնելը, կազմում էր տրամագծային երկաթյա խողովակների սառեցման համակարգ, որտեղ մուտք էր գործում գետի ջուրը: Բետոնի քարացման գործընթացը, որով կառուցված է ամբարտակը, մինչ օրս ավարտված չէ[14]:

Բետոնը մեջ ընդհանուր առմամբ օգտագործվել 600 000 տոննա պորտլանդցեմենտ և 3,44 միլիոն մ³ լցանյութեր: Հուվերի ամբարտակը շինարարության ավարտման ժամանակ դարձավ աշխարհի ամենամեծ արհեստական կառույցը, որը քաշով գերազանցում էր Գիզայի բուրգերին, օգտագործված բետոնը կբավարարեր 5 մետր լայնությամբ և 20 սմ հաստությաբ բետոնային ճանապարհի կառուցում Սան Ֆրացիսկոյից մինչև Նյու Յորք, այսինքն ճանապարհ, որը կանցներ ամբողջ ԱՄՆ-ով Խաղաղ օվկիանոսից մինչև Ատլանտյան[12]:

Էլեկտրակայան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջրաէլեկտրակայանի մեքենաներ սրահ

Փոսի մշակումը նախատեսված ջրաէլեկտրակայանի կառուցման համար կատարվել է ամբարտակի փոսի մշակման հետ միաժամանակ: Հողային աշխատանքները U-ա ձև կառույցի համար, որը ընկած էր ամբարտակի տակ, ավարտվեց 1933 թվականին, իսկ առաջին բետոնը էլեկտրոկայանի շենքում լցվել է այդ նույն տարվա նոյեմբերին:

Առաջին էլեկտրականությունը կայանի գեներատորների կողմից ստացվել է 1936 թվականի հոկտեմբերի 26-ին: 1961 թվականին կայանի վերանորոգման ժամանակ կառուցվել է լրացուցիչ գեներատորներ: Այս պահի դրությամբ կայանում էլեկտրականություն արտադրում է 17 գեներատոր առավելագույնը 2080 մեգավատ հզորությամբ:

Էլեկտրակայանը մեծ դեր է խաղում ԱՄՆ-ի արևմուտքում էլեկտրամատակարարման գործում: Գեներատորների վրայի ծանրաբեռնվածությունը կախված է Էլեկտրաօգտագործման հետ, որը կարգավորվում կայանների կարգավորման կենտրոնից՝ Ֆենիքս (Արիզոնա, Հուվերի ամբարտակից 500 կմ հեռու) և կատարվում ամեն 2 վայրկանը մեկ: Մինչ 1991 թվականը օգտագործվում էր մեխանիկական կառավարման համակարգ, վերջն ի վերջո համակարգ փոխվեց և ավտոմատացվեց[15]:

Ճարտարապետական լուծուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեսարան դեպի ամբարտակ

Նախնական նախագիծը կանխատեսում էր բավականին հասարակ ճարտարապետական լուծում պատնեշի և ջրաէլեկտրակայանի համար: Նախատեսվում էր, որ պատնեշի արտաքին մասը պետք է լինի սովորական պատ՝ վերևը շրջանակված ճաղաշարքով, որը արված էր նեոգոթական ոճով: Էլեկտրակայանի շենքը ընդհանրապես չէր տարբերվելու հասարակ գործարանի շենքից:

Նախագծի առաջարկը քննադատվել է շատ ժամանակակիցների կողմից իր հասարակ լինելու համար, ինչը, նրանց կարծիքով, չէր համաբատասխանում շինության դարակազմիկ բնույթին: Դրա հետևանքով նախագծման համար հրավիրվեց լոսանջելեսցի ճարտարապետ Գորդոն Կաուֆմանը (Los Angeles Times թերթի շենքի նախագծի հեղինակը): Կաուֆմանին հաջողվեց վերափոխել նախագիծը՝ շինության արտաքին տեսքը ար դեկո ոճի մեջ կատարելով: Ամբարտակի վերին մասը զարդարված է աշտարակներով, որոնք բարձրանում են հենց պատնեշից: Ջրաթողման աշտարակներում տեղաբաշխված են ժամեր, նրանցից մեկը ցույց է տալիս Լեռնային ժամանակը (Արիզոնա), իսկ մյուսը Հյուսիսամերիկյան խաղաղօվկյանոսյան ժամանակը (Նևադա)[7]:

Ամբարտակի անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուվերի ամբարտակի նախագիծը

Ամբարտակը նախնական պետք է կառուցվեր Բոուլդերի կիրճում, այդ իսկ պատճառով չնայած, որ շինարարություը սկսվեց Սև կիրճում պաշտոնական փաստաթղթերում այն անվանվեց «Բոուլդերի ամբարտակ»: Բայց շինարարական աշխատանքների պաշտոնական բացման ժամանակ ԱՄՆ-ի արտաքին գործերի նախարարի քարտուղար Ռեյ Վիլբուրը հայտարարեց, որ ամբարտակը անվանվելու է այդ ժամանակվա ԱՄՆ նախագահ Հուվերի պատվին: Վիլբուրի այդ հայտարարությունից հետո ստեղծվեց ավանդույթ, որի համաձայն նոր բացված ամբարտակները անվանվում էին այդ ժամանակվ ԱՄՆ-ի նախագահի պատվին (ինչպես օրինակ՝ Վիլսոնի ամբարտակը կամ Քուլիդջա ամբարտակը)[7]: ԱՄՆ-ի կոնգրեսը 1931 թվականի փետրվարի 14-ին հաստատեց պաշտոնական անվանումը «Հուվերի ամբարտակ»:

1932 թվականին Հուվերը պարտվեց նախագահական ընտրություններում Դեմոկրատական կուսակցության թեկնածու Ֆրանկլին Ռուզվելտին: Նոր նախագահի պաշտոնի ստանձնելուց հետո անմիջապես ԱՄՆ-ի ադմինիստրացիան պատնեշը վերանվանեց «Բոուլդերի ամբարտակ»: Պաշտոնական որոշում այդ հարցում չընդունվեց, սակայն բոլոր պաշտոնական փաստաթղթերց, զբոսաշրջային ուղեցույցերից Հուվերի անունը անհետացավ:

1947 թվականին, Ռուզվելտի մահից 2 տարի հետո, կալիֆոռնիական կոնգրեսմեն Ջեկ Անդերսոնը ներկայացրեց նախագիծ, որով ամբարտակին վերադարձվելու էր Հուվերի անունը: Ապրիլի 30-ին օրինագիծը հաստատվեց Սենատի կողմից և ստորագրվեց նախագահի կողմից և այդ պահից ի վեր ամբարտակը կրում է ներկայիս անվանումը:

Տրանսպորտային նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեսարան դեպի ամբարտակ՝ տեսանելի է ջրահեռացման աշտարակները

Մինչ 2010 թվականը ամբարտակով անցնում էր 93-րդ մայրուղին (Route 93), որը կապում էր Արիզոնա նահանգ մեքսիկական սահմանին: Մայրուղու հատված, որը ընկած է ամբարտակում, չէր համապատասխանում մասշտաբին և թույլատրվող տրանսպորտների քանակին: Ճանապարհը ունի ընդամենը մեկ երթևեկելի գոտի յուրաքանչյուր ուղղությամբ, ամբարտակի մուտք գործելու հատվածը ներառում է մի քանի նեղ և ուղղաձիգ շրջադարձեր, ինչպես նաև հատված վատ տեսանելիությամբ, ճանապարհը վնասված է սողանքներով[16]:

2001 թվականի տերորիստական հարձակումից հետո երթևեկությունը ամբարտակով սահմանափակվել էր: Որոշ մեքնաների տեսակներ երթևեկելուց առաջ ենթարկվում էին ստուգման պայթուցիկ նյութերի տեղափոխումը կանխելու համար, մնացածները ստուգվում էին մեկընդմեջ: Գնացքների համար երթևեկությունը արգելված է, նրանք երթևկում են շրջանցիկ ճանապարհով՝ Լաֆլին քաղաքում գտնվող կամուրջով, Նևադա նահանգում: Այդպիսի քայլերը դրդեցին Սև կիրճի կամուրջի կառուցման նախագծի արագացմանը, որը շրջանցում է Հուվերի ամբարտակը նրանից բավական հեռու (գետի հոսանքով ներքև, 1,5 կմ հարավ պատնեշից)[16]:

Մայք Օքալագան-Պետա Թիլլմանայի հիշատակի կամուրջ

2010 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Հուվերի ամբարտակի մոտ բացվեց Մայք Օքալագան-Պետա Թիլլմանայի հիշատակի կամուրջ, որը զգալիորեն մեծացրեց 93-րդ մայրուղու անցողիկությունը: Կամուրջի նախատեսված ծանրաբեռնվածությունը 17 000 բեռնատար և մարդատար ավտոմեքենա մեկ օրում (կամուրջով երթևեկությունը իրականացվում է երկու երթևեկելի գոտիով յուրաքանչյուր ուղղությամբ): Կամուրջի երկարությունը 579 մետր, կենտրոնական հատվածի երկարությունը 320 մետր, Կոլորադո գետի մակարդակից բարձրությունը 271 մետր: Կամուրջը երկու հակառակ ուղղությամբ երկաթբետոնյա կամար է՝ կորացված դեպի վեր և հենված ափերին, որոնց վրա հենվում են ուղղահայաց հենարանները, որոնք օգտագործվում են կամուրջի երթևեկելի մասի շինության վերին բացվածքների աջակցման համար, տեղաբաշխված հորիզոնական դիրքով: Դրա հետ մեկտեղ արևելքից և արևմուտքից Սև կիրճով գցված կամարները տեղաբաշխված են երկու շարք ուղղահայաց սյուներ, որոնք տեղադրված են կիրճի ժայռերին, որոնց վրա կառուցված են հորիզոնական կառույցներ կամրջային անցման համար: Շինարարությունը արժեցավ $240 միլիոն[16][17]:

Էլեկտրամատակարարումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՋԷԿ-ի կայանը գտնվում է կիրճի հատակին, դրա հետ կապված էլեկտրահաղորդման գիծը, որ հեռանում է կայանից, որոշ դեպքերում կարիք էր լինում կառուցել օգտագործելով թեք հենարանները:

United States Bureau of Reclamation տվայլներով, էլեկտրաեներգիան, որը արտադում էր կայանը, բաշխվում էր հետևյալ հարաբերակցությամբ[18]:

շրջան մասնաբաժին, %
Արիզոնայի նահանգ 18,95
Նևադայի նահանգ 25,14
Լոս Անջելես 15,42
Կալիֆրռնիայի մնացած օգտագործողները 40,49

Վիճակագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Շինարարության արժեքը — $49 մլն ($729 մլն 2012 թվականի արժեքի համապատասխան)
  • Ամբարտակի բարձրությունը — 221,4 մետր (ԱՄՆ-ում ըստ բարձրության երկրորդը)
  • Ամբարտակի երկարությունը — 379,2մետր
  • Ամբարտակի հաստությունը — 200 մ հիմքում, 15 մ վերին հատվածում
  • Ամբարտակի կառուցման համար օգտագործվել է 3,33 մլն մ³ բետոն
  • Էլեկտրոկայնի առավելագույն հզորությունը — 2074 ՄՎտ.
  • Մեքենաների տեղաշարժը ամբարտակով տեղի է ունենում ամեն օր ժամը 13-ից 16 հազար մարդ (Federal Highway Administration տվյալներով):
Տեսարան ամբարտակից դեպի ներքև, դեպի էլեկտրակայանի շինություն
  • Ջրամբարի մակերեսը — 639 կմ², ջրի ծավալը — 35,2 կմ³[19]

Ազդեցությունը շրջակա միջավայր վրա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուվերի ամբարտակի կառուցումը և Միդ ջրամբարի ձևավորումը Կոլորադո գետի ռեժիմի վրա մեծ ազդեցություն թողեց և հատկապես նրա դելտայի էկոհամակարգի վրա[20]: Ամբարտակի կառուցման 6 տարիների ընթացքում և ջրամբարի լցման հետևանքով ջուրը գրեթե չէր հասնում դելտային[21]: Դելտայի գետաբերանը մինչ պատնեշի կառուցումը աղի և քաղցրահամ ջրերի խառնուրդ էր, որը հասնում էր 64 կմ երկարության, փաստացի վերածվեց աղի ջրի[22]:

Հուվերի ամբարտակի կառուցումը վերացրեց հեղեղները, որոնք ոչ հաճախ լինում էին Կոլորադոյի ներքին հոսանքներում, դա հանգեցրեց վտանգ որոշ կենդանիների տեսակների և բույսերի համար, որոնք սովորել էին մերթընդմերթ խորտակումներին: Ամբարտակի կառուցումը զգալիորեն կրճատել է ձկների քանակը գետից ներքև: Ներկայումս Կոլորադո գետին բնորոշ 4 տեսակի ձուկ (Gila elegans, Ptychocheilus lucius, Gila cypha, Xyrauchen texanus) ունեն վտանգի եզրին գտնվողների կարգավիճակ[23]:

Մինչ օրս Միդ ջրամբարի շրջակայքում տեսանելի է ջրի վերին մակարդակի հետքը, որը հասել էր 1983 թվականին: Այդպիսի մասշտաբի ջրի բարձրացումը պայմանավորված էր տեղումների չտեսնված ծավալով, որոնք թափվել էին ԱՄՆ-ի արևելյան հատվածում Էլ-նինյոյի էֆեկտի հետևանքով:

Նկարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուվերի ամբարտակ և Միդ ջրամաբար

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 National Inventory of Dams
  2. «Hoover Dam — Lake Mead — Hoover Dam Bridge — Boulder Dam — DesertUSA»։ // desertusa.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-28-ին։ Վերցված է 2011-08-23 
  3. Hiltzik, Michael A. (2010). Colossus: Hoover Dam and the Making of the American Century. New York: Free Press. էջեր 81—87. ISBN 978-1-4165-3216-3. 
  4. Stevens, Joseph E. (1988). Hoover Dam: An American Adventure. Norman, OK: University of Oklahoma Press. էջեր 26—27. ISBN 0-8061-2283-8. 
  5. Construction of Hoover Dam: a historic account prepared in cooperation with the Department of the Interior. KC Publications, 1976. ISBN 0-916122-51-4.
  6. Hiltzik, Michael A. (2010). Colossus: Hoover Dam and the Making of the American Century. New York: Free Press. էջեր 315—317. ISBN 978-1-4165-3216-3. 
  7. 7,0 7,1 7,2 Анастасия Новикова.։ «12 самых интересных дамб, которые можно посетить»։ // forbes.ru։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-28-ին։ Վերցված է 2011-08-23 
  8. 8,0 8,1 Fatalities at Hoover Dam
  9. Bureau of Reclamation: Lower Colorado Region — Hoover Dam: Tunnels // usbr.gov
  10. Павел Корнилаев.։ «Наш ответ плотине Гувера»։ // rus.ruvr.ru։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-28-ին։ Վերցված է 2011-08-23 
  11. «Bureau of Reclamation: Lower Colorado Region — Hoover Dam: Cofferdams»։ // usbr.gov։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-28-ին։ Վերցված է 2011-08-23 
  12. 12,0 12,1 «Bureau of Reclamation: Lower Colorado Region — Hoover Dam: Concrete»։ // usbr.gov։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-28-ին։ Վերցված է 2011-08-23 
  13. Stevens, Joseph E. (Сентябрь 1990). Hoover Dam: An American Adventure (Paperback). University of Oklahoma Press, 193—194. ISBN 0-8061-2283-8.
  14. Concrete Testing
  15. http://www.indusoft.ru/profile.asp?id_industry=2&id_type=3&id_profile=77 (չաշխատող հղում — պատմությունկրկնօրինակ)
  16. 16,0 16,1 16,2 В США открылся мост с самой длинной в западном полушарии аркой // vesti.ru
  17. Американцы показали грандиозный мост // vokrugsveta.ru
  18. Bureau of Reclamations. FAQ по дамбе Гувера (30 января 2006).
  19. FAQ по статистике озера Мид. U.S. Department of the Interior
  20. JSTOR: Conservation Biology, Vol. 10, No. 4 (Aug., 1996), pp. 1175—1186 // jstor.org
  21. Burns, William C. G. (2001). The World's Water, 2002—2003: The Biennial Report on Freshwater Resources. Washington, DC: Island Press. էջ 139. ISBN 1-55963-949-0. https://books.google.am/books?id=hFkvJekTJ9wC&pg=PA139#v=onepage&q&f=true։ Վերցված է 2010-06-24. 
  22. Rodriguez, Carlie A.; Flessa, Karl W.; Téllez-Duarte, Miguel S.; Dettman, David L.; Avila-Serrano, Guillermo A. Macrofaunal and isotopic estimates of the former extent of the Colorado River Estuary, upper Gulf of California, Mexico // geo.arizona.edu
  23. About the Endangered Fish // coloradoriverrecovery.org

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]