Հիդրոէլեկտրակայան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բրատսկի հիդրոէլեկտրակայան, Անգարա գետի վրա

Հիդրոէլեկտրակայան (ՀԵԿ), Էլեկտրակայանների տեսակ, որտեղ ջրի հոսքի էներգիան փոխակերպվում է էլեկտրական էներգիայի։

Հայաստանի հիդրոէլեկտրակայնները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

10 կՎտ հզորության առաջին պարզունակ ՀԷԿը Հայաստանում կառուցվել է Դիլիջանում (1903Աղստև գետի ջրերով աշխատող սղոցարանի հիման վրա։ Դրան հաջորդել են Ողջիի, Ջրախորի և Սյունիքի ՀԷԿերը։ 1908-09-ին Դեբեդ գետի վրա կառուցվել է Ալավերդու ՀԷԿը (1080 կՎտ)՝ հզորությամբ երկրորդը Ռուսական կայսրությունում։ 1908-1911 թվականներին Հրազդան գետի վրա կառուցվել են կոնյակի և կաշվի գործարանների էլեկտրամատակարարման համար նախատեսված ՀԷԿեր՝ համապատասխանաբար 50 և 25 կՎտ հզորություններով։ Մինչև առաջին համաշխարհային պատերազմը Հայաստանում կառուցվել է 9 ՀԷԿ՝ 2150 կՎտ ընդհանուր հզորությամբ։

1923-1926 թվականներին կառուցված առաջին հիդրոհանգույցը Երևանի ՀԷԿ-1 էր (4,56 ՄՎտ)՝ ԽՍՀՄ հիդրոէներգետիկայի առաջնեկը։ 1932-ին շարք է մտել Երևանի ՀԷԿ-2 (2, 4 ՄՎտ)՝ ԽՍՀՄ առաջին ավտոմատացված ՀԷԿը։ Երկուսն էլ էլեկտրաէներգիա են մատակարարել Երևանին, Արարատի ցեմենտի գործարանին և Այղր լճի ջրհան կայանին։ 1928-ին ավարտվել է Գյումրու հիդրոէլեկտրակայանի (5, 28 ՄՎտ) շինարարությունը։

1928-1932 թվականներին կառուցվել է Ձորագետի հիդրոէլեկտրակայանը (22 ՄՎտ), որի արտադրած էլեկտրաէներգիան բարձր լարման էլեկտրահաղորդման գծերով հաղորդվել է Վանաձոր, Ալավերդի և Ստեփանավան։ 1936 թվականին՝ միաժամանակ շարք են մտել Քանաքեռի հիդրոէլեկտրակայանը (102 ՄՎտ) և Շաքիի հիդրոէլեկտրակայանը (840 կՎտ)։ 1938 թվականին էլեկտրահաղորդման գծերով միմյանց են միացվել Երևանի, Գյումրու, Ձորագետի և Քանաքեռի ՀԷԿերը՝ սկիզբ դնելով Հայկական էներգահամակարգին։

1948 թվականին շարք է մտել Սևան-Հրազդան կասկադի գլխային հիդրոհանգույցը՝ Սևանի հիդրոէլեկտրակայանը (34,ՀԷԿ2 ՄՎտ), որը ԽՍՀՄ-ում կառուցված առաջին ստորգետնյա ՀԷԿն էր։ 1946-1953 թվականներին կառուցվել է կասկադի ամենահզոր՝ Գյումուշի հիդրոէլեկտրակայանը (224 ՄՎտ)։ Հետագա տարիներին շարք են մտել Սևան-Հրազդան կասկադի մնացած հիդրոհանգույցները․ 1956-ին՝ Արզնիի հիդրոէլեկտրակայանը (70,5 ՄՎտ), 1959-ին՝ Աթարբեկյանի հիդրոէլեկտրակայանը (81,6 ՄՎտ), 1962-ին՝ Երևանի հիդրոէլեկտրակայանը (88 ՄՎտ)։ 1970-ին գործարկվել է Որոտանի կասկադի երրորդ հիդրոհանգույցը՝ Տաթևի հիդրոէլեկտրակայանը (157,2 ՄՎտ), 1977-ին՝ կասկադի երկրորդ, ամենահզոր կայանը՝ Շամբի հիդրոէլեկտրակայանը (171 ՄՎտ), իսկ 1988-ին՝ կասկադի գլխային հիդրոհանգույցը՝ Սպանդարյանի հիդրոէլեկտրակայանը (76 ՄՎտ)։

Կարգավիճակ Հիդրոէլեկտրակայան Երկիր Աշխարհագրական կոորդինատներ Հզորություն (ՄՎտ)
1. Երեք կիրճեր (Հիդրոէլեկտրակայան) անգլ.՝ Three Gorges Dam Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն 30°49′15″ հս․ լ. 111°00′08″ ավ. ե. / 30.82083° հս․. լ. 111.00222° ավ. ե. / 30.82083; 111.00222 (Three Gorges Dam) 22,500
2. Իտայպու Բրազիլիա
Պարագվայ
25°24′31″ հվ. լ. 54°35′21″ ամ. ե. / 25.40861° հս․. լ. 54.58917° ավ. ե. / 25.40861; 54.58917 (Itaipu Dam) 14,000
3. Սիլոդու ՀԵԿ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն 28°15′35″ հս․ լ. 103°38′58″ ավ. ե. / 28.25972° հս․. լ. 103.64944° ավ. ե. / 28.25972; 103.64944 (Xiluodu Dam) 13,860
4. Գուրի ՀԷԿ Վենեսուելա 07°45′59″ հս․ լ. 62°59′57″ ամ. ե. / 7.76639° հս․. լ. 62.99917° ավ. ե. / 7.76639; 62.99917 (Guri Dam) 10,235
5. Տուկուրի ՀԵԿ Բրազիլիա 03°49′53″ հվ. լ. 49°38′36″ ամ. ե. / 3.83139° հս․. լ. 49.64333° ավ. ե. / 3.83139; 49.64333 (Tucuruí Dam) 8,370
6. Գրանդ Կուլի ՀԷԿ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ 47°57′23″ հս․ լ. 118°58′56″ ամ. ե. / 47.95639° հս․. լ. 118.98222° ավ. ե. / 47.95639; 118.98222 (Grand Coulee Dam) 6,809


Իտապուի ՀԷԿ, ԱՄՆ[1]
Իտապուի ՀԷԿ, ԱՄՆ[1]


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png
Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png