Երեք կիրճ (էլեկտրակայան)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Երեք կիրճ
三峽
ThreeGorgesDam-China2009.jpg
Տեսակ gravity dam, boat lift և ջրաէլեկտրակայան
Երկիր Flag of the People's Republic of China.svg Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն
Վայր Sandouping
Կարգավիճակ շահագործման է ենթարկվել 04.07.2012[1]
Շինարարության սկիզբ 1992
Բացման ամսաթիվ 2003
Անվանված է Three Gorges
Սեփականատեր China Yangtze Power
Ամբարտակ և ջրհեռ
Ամբարտակի տեսակ պատնեշ
Impounds Յանցզի
Բարձրություն (հիմք) 185 մ
Երկարություն 2309 մ
Էլեկտրակայան
Տեսակ հիդրոէլեկտրակայան
Տեղադրված հզորություն 18 200 (2009)[2]; 22 500 (2012)[3]
Տարեկան արտադրանք 87 000 GWh
Կոորդինատներ: 30°49′41.998800100002″ հս․ լ. 111°0′34.999200099987″ ավ. ե. / 30.82833300002777932° հս․. լ. 111.00972200002777868° ավ. ե. / 30.82833300002777932; 111.00972200002777868
Երեք կիրճ (էլեկտրակայան)ը գտնվում է Չինաստանում
Երեք կիրճ (էլեկտրակայան)
«Երեք կիրճ» հիդրոէլեկտրոկայան

Երեք կիրճ (չին.՝ 三峽), հիդրոէլեկտրակայան, որը գտնվում է Չինաստանում՝ Յանցզի գետի վրա, որը երկարությամբ երրորդն է աշխարհում[4]: Գտնվում է Սանդուպին քաղաքի մերձակայքում, քաղաքային ընտրատարածքում՝ Իչան նահանգի Հուբեյ բնակավայրում։ Երեք կիրճ ջրամբարը խոշորագույններից է աշխարհում: Ջրամբարը լցնելիս այնտեղից տեղափոխվել է 1,3 մլն մարդ, որն ամենամեծ վերաբնակեցումն է արհեստական կառույցների կառուցման պատմության մեջ[5]։

Ընդհանուր տեղեկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀԷԿ-ի շինարարությունը սկսվել է 1992 թվական, պաշտոնական շահագործումը՝ 2012 թվականի հուլիսի 4-ին[6]։

ՀԷԿ-երի կառույցների կազմը.

  • Բետոնե գրավիտացիոն ամբարտակ 2309 մ երկարությամբ և 185 մ բարձրությամբ,
  • ձախափնյա ՀԷԿ-ի շենք, 14 հիդրոագրեգատուվ,
  • ձախափնյա ՀԷԿ-ի շենք 12 հիդրոագրեգատով,
  • ձախափնյա ՀԷԿ-ի ստորգետնյա շենք 6 հիդրոագրեգատով,
  • երկթելանի, հնգաստիճան շլյուզ (հիմնականում նախատեսված է բեռնատար նավերի համար),
  • նավամբարձիչ (հիմնականում նախատեսված է մարդատար նավերի համար, որոնց բեռնատարողությունը 3 000 տոննա է),

ՀԷԿ-ի որեք շինություններում տեղադրված են 700 մվտ հզորությամբ 32 հիդրոագրեգատներ, որոնց ճնշումը 80,6 մվտ է: 2012 թվականին ավելացվել է ստորգետնյա մեքենայական դահլիճ[7]։

ՀԷԿ-ի կառուցման ժամանակ ձևավորվել է 1 045 կմ² մակերեսով խոշոր ջրամբար: Առավելագույն թույլատրելի բարձրությունը վերին Բեֆա ծովի մակարդակից 175 մ է, որը առաջին անգամ ձեռք է բերվել 2010 թվականին։ Այսպիսով, ճնշումային մակարդակը տարվա ընթացքում փոփոխվում է 79 մ³-ից 109 մ³, առավելագույնը հասել է ամառային մուսսոնների ժամանակ[8]։

Ջրամբարը ստեղծելու ժամանակ 27820 հա տարածք անցել է ջրի տակ։

2008 թվականին ՀԷԿ-երի ներդրումների ընդհանուր ծավալը կազմել է մոտ 26 մլրդ դոլար, որոնց թվում են շուրջ 10 մլրդ-ի շինարարություն, նույնքան էլ ծախսեր գնացել է վերաբնակեցման և մոտ 6 մլրդ դոլար՝ տոկոսների, վարկերի վրա։

Տնտեսական նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երեք կիրճ հիդրոէլեկտրակայանը հսկայական նշանակություն ունի տնտեսության համար: Այն արտադրում է Չինաստանի էլեկտրաէներգիայի մեծ մասը և դարձել է Չինաստանի էներգահամակարգի միացյալ կենտրոնը: Ի սկզբանե նախատեսվում էր, որ ՀԷԿ-երից պետք է պահել 10 % էլեկտրականություն: Սակայն կառուցման 20 տարիների ընթացքում էլեկտրաէներգիայի սպառումը կտրուկ աճեց, և 2011 թվականին ՀէԿ-ը սպառեց Չինաստանի էլեկտրանէրգիայի միայն 1,7 %-ը:

Երկրորդ գործառույթը պատնեշ է հանդիսանում Յանցզի գետի կարգավորման ռեժիմին: Վերջին 2000 տարիների ընթացքում կործանարար հեղեղումներ են տեղի ունեցել ավելի քան 200 անգամ: Միայն 20-րդ դարում աղետալի փլուզումների ժամանակ մահացել են շուրջ կես միլիոն մարդ: ՀԷԿ-ը պետք է մասամբ պաշտպանել Յանցզի գետի ստորին հոսանքում՝ ավերիչ ջրհեղեղների ժամանակ[9]:

Նաև նախատեսվում է ավելացնել տարեկան 5 % թողք Յանցզիից Հուանհեի ավազան, ինչը կրկնակի ավելացնում է նրա ջրառատությունը և թույլ է տալիս ընդլայնել Հյուսիսային Չինաստանի ոռոգվող տարածքները:

Կամուրջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նավանցումի ջրարգելակ

Ենթադրվում է, որ շլյուզների սարքը կմեծացնի ամբարտակի բեռնատարությունը 10-ից 100 միլիոն տոննայով, ինչի արդյունքում փոխադրման գները կնվազեն 30-37 %-ով։ Նավարկությունը կդառնա անվտանգ, քանի որ ողջ աշխարհում վատ համբավ ունեցող կիրճերը հայտնի են իրենց վտանգավորությամբ[10]: Ավելի մեծ քանակի տեղումների ժամանակ կարող են բարձրանալ գետի ուղությամբ վերև՝ Շանհայից 2400 կիլոմետր վերև՝ մինչև Չունցինա[11][12]:

Ամբարտակի կազմակերպվում է երկու նավանցումի ջրարգելակներով: Նրանցից յուրաքանչյուրը բաղկացած է հինգ փուլից և ունի անցնելու ժամանակ՝ մոտ 4 ժամ [13]։ Այդտեղով անցնում են ոչ ավելի, քան տասը հազար տոննա բեռ[14][15]: Նավանցումի ջրարգելակների ներդիրի երկարությունը 280 մ է, լայնությունը՝ 35 մ, խորությունը՝ 5 մ (918 114 x x 16.4 ֆուտ): Այն 30 մետր ավելի երկար է, քան նավանցումի ջրարգելակների ծովային ուղիները, բայց խորությամբ զիջում է երկու անգամ: Մինչև Երեք կիրճի պատնեշի կառուցումը ապրանքաշրջանառության առավելագույն հատվածում կազմել է 18,0 մլն տոննա:

2004-2007 թվականներին շրջանառության միջոցով ապրանքաշրջանառությունը կազմել է ընդհանուր առմամբ 198 մլն տոննա: Գետի հնարավորությունները աճել է շուրջ 6 անգամ, ընդ որում՝ փոխադրման արժեքը նվազել է 25 %-ով: Ենթադրվում է, որ թողունակության կամուրջները կհասնեն 100 մլն տոննա[16]:

Նավանցումի ջրարգելակի տեսակը ներկայացնում է առանց ներդիրի: Թասակները ներկայացնում են բավականին խոցելի հոդավոր դիզայն, ճեղքվածքը՝ որոնց կհանգեցնի խախտման գործունեության ողջ թեմաները, դարպասները: Կազմված է երկու թելերից, առանձին բարձրացման և առանձին իջեցման համար: Այն ապահովում է ավելի արդյունավետ աշխատանք:

Նավամբարձիչ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նավանցումի ջրարգելակը հագեցած է նավամբարձիչի համար, մինչև 3000 տոննա[17] (ինքնատիպ նախագծով նախատեսված էր բարձրացվող բեռի կարողությունները 11 500 տոննայի): Բարձրությունը տատանվում է կախված վերին և ստորին մակարդակներից, առավելագույն բարձրությունը 113 մետր է[18]։ Նավամբարձիչի շահագործման ժամանակ նավերը տեղափոխելու համար անհրաժեշտ է 30-ից 40 րոպե, համեմատ 3-ից 4 ժամի, եթե նրանք շարժվում են նավանցումի ջրարգելակով[19]։Դրա նախագծման և շինարարության հիմնական բարդությունը եղել է ապահովել անհրաժեշտություն, շահագործման պայմաններում էական փոփոխությունները կապված են ջրի մակարդակի փոփոխման հետ։ Պահանջվում է ապահովել նավամբարձիչի աշխատանքը, որպեսզի ջուրը թափվի 30 մետրից 12 մետր։

Նավամբարձիչը բարձրացնելու շինարարությունը սկսվել է 2007 թվականի հոկտեմբերին և նախատեսվում էր ավարտին հասցնել 2014 թվականին[20][21][22]։2012 թվականի փետրվարին «Սինհուա» լրատվական գործակալությունը տեղեկացրել է, որ չորս աշտարակներ՝ որոնք պետք է ծառայեն կառույցներին, արդեն գրեթե կառուցված են[23]։ Հաղորդվում է, որ աշտարակի բարձրությունը 189 մետր է և շինարարության ավարտը նախատեսվում է 2015 թվականին: Նավամբարձիչի առաջին փորձարկումները կայացել է 2016 թվականի հուլիսի 15-ին, որոնց ընթացքում բեռնատար նավը բարձրացվել է վերին Բիեֆինից (գետի, ջրամբարի կամ ջրանցքի հատված, որը հարում է հենարանային կառույցին), իսկ ռեկորդը կազմել է 8 րոպե[24]

Ռելսային նավամբարձիչ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մտադրվում է կառուցել երկաթուղային ուղիներ՝ ապրանքներ փոխադրելու նպատակով։ Դրա համար գետի երկու կողմում պատրաստում են երկաթուղային ճանապարհներ։ 88 կիլոմետրանոց հյուսիսային ռելսային հատվածը կանցնի նավահանգստային Յանցզի գետի հյուսիսային կողմով[25]։ 95 կիլոմետրանոց հարավային հատվածը կանցնի Մեոպինյա հատվածով[25]։ 2012 թվականի վերջին սկսվել են երկաթուղային անցկացման նախապատրաստական աշխատանքները[26]։

Բնապահպանական հետևանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երեք կիրճ էլեկտրակայանը 1 կվտ/ժ էլեկտրաէներգիա ստանալու համար վառում է 366 գրամ ածուխ[27], ինչպես ենթադրվում է՝ մտնելով մրցադաշտ էլեկտրակայանը կհանգեցնի սպառման 31 մլն տոննա ածուխի կրճատման, ինչի արդյունքում մթնոլորտ չի թափվի 100 մլն տոննա թունավոր գազեր, միլիոնավոր տոննա փոշի, 1 միլիոն տոննա ծծմբի երկօքսիդ, 370 հազար տոննա ազոտական օքսիդ և այլն: Նաև հայտարարվել է, որ Յանցզի գետի մակարդակի բարձրացուման հետևանքով ջրամբարին թույլ կտա ավելի շատ էլեկտրաէներգիա արտադրել, որը նաև թույլ կտա նվազեցնել մթնոլորտային արտանետումների քանակը[28][29][30]։

Դրա հետ մեկտեղ, շատ գիտնականները նշում են հնարավոր բացասական հետեւանքները ՀԷԿ-ի կառուցման մասին:Ծանր ապրանքների հետևանքով ծածկի հունի թիվը էապես կկրճատվի, որը, ինչպես ենթադրվում է կարող է հանգեցնել ավելի մեծ խնդիրների՝ հատկապես ջրհեղներների, ինչպես նաև փոփոխությունների տեսակների բազմազանության[31][32]։ Նաև նշվում է, որ շինարարությունը պատնեշ չի կարող հանդիսանալ մի շարք կենսաբանական տեսակների, որոնք բնակվում են գետի հարակից տարածքներում։ Ասվում է, որ ջերմաստիճանի փոփոխության և ջրային ռեժիմի հետևանքով «Երեք կիրճ» էլեկտրակայանը ազդում է մի շարք ձկնատեսակների վրա[33]։Ինչ վերաբերում է չինական գետի դելֆինին, որը ամենայն հավանականությամբ վերացել է ՀԷԿ-ի կառուցման սկզբում, ենթադրվում է, որ ջրամբարի կառուցումը վերջնականապես կոչնչացնի այդ տեսակը[34][35]։

Կառուցման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երեք կիրճ ՀԷԿ-ի կառուցման գաղափարն տվել է Սուն Յատսեն[36]</nowiki> դեռ 1918 թվկականին։

ժամանակակից շինարարությունն այսպիսին է.

  • 1992 թվական՝ ՀԷԿ-ի կառուցման սկիզբը:
  • 1994թ. մայիսի 14՝ պատնեշի շինարարության սկիզբը:
  • 1997 թ. նոյեմբերի 8՝ Յանցզի գետի համընկնումը:
  • 2003թ.՝ առաջին հիդրոգեներատորի կառուցումը[37][38]:
  • 2005 թ. սեպտեմբեր՝ ՀԷԿ-ի կայանը հասել է 9.8 գվ հզորության:
  • 2006 թ. մայիսի 20՝ ամբարտակի կառուցուման ավարտը[39]:
  • 2008 թ. օգօստոս՝ շինարարության ավարտը: ՀԷԿ-երի ներդրմամբ օգոստոսի 26-ին համախառն կայանը հասել է 18.2 գվ հզորության[40]:
  • 2008 թ. հոկտեմբերի 29՝ առաջադրված բոլոր 26 հիդրոգեներատորների հիմնական շենքերի կառուցումը[41]:
  • 2011 թ.՝ շահագործման է հանձնվել ստորգետնյա ՀԷԿ-ի շենքը, և շինարարության ավարտը[42]:
  • 2012 թ. հուլիսի 4՝ պաշտոնապես հայտարարվել է ամբողջությամբ շինարարության ավարտը և 32-րդ էներգաբլոկի շահագործման սկիզբը:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. В Китае в эксплуатацию сдана крупнейшая в мире ГЭС
  2. Реестр плотин — Классификация по установленной мощности ГЭС
  3. В Китае закончено строительство плотины «Три ущелья»
  4. Acker, Fabian (2009-03-02)։ «Taming the Yangtze»։ IET magazine։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-05-ին 
  5. «Гидроэлектростанция Три ущелья» (ռուսերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-05-31-ին։ Վերցված է 2012-04-25 
  6. В Китае в эксплуатацию сдана крупнейшая в мире ГЭС
  7. China's Three Gorges sets new production record
  8. «Китай успешно завершил „стройку века“ на Янцзы». В. Овчинников. «Российская газета» № 244 (4801) от 27 ноября 2008.
  9. «Китай успешно завершил „стройку века“ на Янцзы». В. Овчинников. «Российская газета» № 244 (4801) от 27 ноября 2008.
  10. 长江电力(600900)2008年上半年发电量完成情况公告 – 证券之星 (The Three Gorges sluice year transported goods volume may amount to 100,000,000 tons)
  11. Joseph J. Hobbs, Andrew Dolan (2008). World Regional Geography. Cengage Learning. էջ 376. ISBN 978-0-495-38950-7. http://books.google.com/?id=yAgGHnENHjoC&pg=PA377&dq=three+gorges+dam#v=onepage&q=three%20gorges%20dam&f=false. 
  12. «The Three Gorges Dam»։ Washington Post։ 1997։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-12-14-ին։ Վերցված է 2011-12-14։ «A maximum depth of 574 feet. This is expected to allow 10,000-ton ocean-going cargo ships and passenger liners to navigate 1,500 miles inland to Chongqing.» 
  13. «Yangtze as a vital logistics aid» (Chinese)։ China Economic Review։ 2007-05-30։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2010-08-07-ին։ Վերցված է 2007-06-03 
  14. «Three Gorges Dam»։ Missouri Chapter American Fisheries Society։ 2002-04-20։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-05-15-ին։ Վերցված է 2010-11-23  mirror
  15. «Its Buildings with Biggest Indices»։ China Three Gorges Project։ 2002։ Վերցված է 2010-11-23 mirror
  16. 长江电力(600900)2008年上半年发电量完成情况公告 – 证券之星 (The Three Gorges sluice year transported goods volume may amount to 100,000,000 tons)
  17. MacKie Nick (2005-05-04)։ «China's west seeks to impress investors»։ BBC։ Վերցված է 2010-11-23  mirror
  18. «Its Buildings with Biggest Indices»։ China Three Gorges Project։ 2002։ Վերցված է 2010-11-23 
  19. MacKie Nick (2005-05-04)։ «China's west seeks to impress investors»։ BBC։ Վերցված է 2010-11-23 
  20. «Three Gorges dam ready to go»։ The Taipei Times։ 2006-05-21։ Վերցված է 2010-11-23  mirror
  21. «China Completes Three Gorges Dam»։ CBS News։ 2006-05-20։ Վերցված է 2010-11-23  mirror
  22. «三峡升船机开工建设_荆楚网 (Three Gorges ship lift operation construction)»։ CnHubei։ 2007-11-10։ Վերցված է 2008-08-09  translation
  23. «Tower columns for Three Gorges shiplift to be built»։ YICHANG, Hubei Province: Xinhua։ 2012-02-27։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-02-27-ին։ «The entire shiplift will be completed in 2015.» 
  24. «Phase I Field Trial of Ship Lift at Three Gorges Dam Successfully Ends» (English)։ CHINA THREE GORGES PROJECT։ 2016-08-14։ Վերցված է 2016-08-14 
  25. 25,0 25,1 湖北议案提案:提升三峡翻坝转运能力 («Hubei’s Proposal: raise the Three Gorges dam-bypassing transportation capacity»), 2013-03-17
  26. 三峡翻坝铁路前期工作启动 建成实现水铁联运 (Preliminary work started on the Three Gorges Portage Railways. The project will implement a water-rail connection.) 2012-10-12
  27. «Three Gorges Dam» (Chinese)։ NDRC։ 2007-03-07։ Վերցված է 2007-05-15 
  28. «Greenhouse Gas Emissions By Country»։ Carbonplanet։ 2006։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-05-31-ին։ Վերցված է 2010-11-23 
  29. «Three Gorges Dam» (Chinese)։ TGP։ 2006-06-12։ Վերցված է 2007-05-15 
  30. «长江电力(600900)2008年上半年发电量完成情况公告 – 证券之星 (The Three Gorges sluice year transported goods volume may amount to 100,000,000 tons)»։ Xinhua։ 2007-01-23։ Վերցված է 2008-08-09  translation
  31. «三峡大坝之忧»։ The Wall Street Journal։ 2007-08-28։ Վերցված է 2009-08-16 
  32. Segers, Henrik; Martens, Koen (2005). The River at the Center of the World. Springer. էջ 73. ISBN 978-1-4020-3745-0. 
  33. «Three Gorges Dam Case Study»։ American University, The School of International Service։ Վերցված է 2008-01-20 
  34. Xie, Ping. «Three-Gorges Dam: Risk to Ancient Fish.» Science 302-5648 (Nov 14, 2003): 1149.
  35. «Three Gorges Dam: A Blessing or an Environmental Disaster?»։ // flathatnews.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-05-31-ին։ Վերցված է 2012-4-13 
  36. «Китай успешно завершил „стройку века“ на Янцзы». В. Овчинников. «Российская газета» № 244 (4801) от 27 ноября 2008.
  37. «Three Gorges Dam (китайский язык)»։ Xinhua։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-05-ին։ Վերցված է 2007-10-22 
  38. «Three Gorges Dam (китайский язык)»։ Xinhua։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-05-ին։ Վերցված է 2007-12-8 
  39. «三峡工程左右岸电站26台机组全部投入商业运行» (Chinese)։ China Three Gorges Project Corporation։ 2008-10-30։ Վերցված է 2008-12-06 
  40. 三峡工程左右岸电站26台机组全部投入商业运行 (Chinese). China Three Gorges Project Corporation (30 октября 2008).
  41. «Китай успешно завершил „стройку века“ на Янцзы». В. Овчинников. «Российская газета» № 244 (4801) от 27 ноября 2008.
  42. В Китае в эксплуатацию сдана крупнейшая в мире ГЭС