Յանցզի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Յանցզի
Qutang Gorge on Changjiang.jpg
Յանցզի գետը
Yangtze River Map.png
Բնութագիր
Երկարություն6300
Ավազանի մակերես1 808 500 կմ²
Ջրի ծախս31 900
Ջրահոսք
 · Ակունքի տեղակայումՏիբեթ
ԳետաբերանԱրևելաչինական ծով
 · Գետաբերանի տեղակայումԱրևելաչինական ծով
 · Բարձրություն0 մ
 · Կոորդինատներ
Տեղակայում
Հոսող հոսքերYalong River?, Min River?, Tuo River?, Ցզյալինցզյան, Հանշույ, Wu River?, Yuan River?, Zi River?, Xiang River?, Gan River?, Huangpu River?, Հուայհե, Qinhuai River?, Chishui River?, Qumar He?, Jinsha Jiang?, Qingyi River?, Shuiyang River?, Fushui River?, Qing River?, De Qu?, Q11131507?, Q11570154?, Sewu Qu?, Q15928024?, She Shui? և Ruxi River?
Ջրի մարմիններԴունտինհու
ԵրկիրՉինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան
ԵրկրամասՑինհայ, Տիբեթի ինքնավար շրջան, Յունան, Սիչուան, Չունցին, Hubei?, Հունան, Ցզյանսի, Անհոյ, Ցզյանսու և Շանհայ
ՋրահավաքՅանցզիի ավազան
Գետը Վիքիպահեստում

Յանցզի, (չին.՝ 長江 - «երկար գետ»), Եվրասիայի ամենաերկար և ջրառատ գետը, ջրառատությամբ երրորդ գետն է աշխարհում[1][2]։ Հոսում է Չինաստանի տարածքով, ունի շուրջ 6300 կմ երկարություն, ավազանի մակերեսն է 1 808 500 կմ²։ Դա կազմում է Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության ամբողջ տարածքի մոտավորապես մեկ հինգերորդ մասը: Այդտեղ է բնակվում այդ երկրի բնակչության շուրջ մեկ երրորդ մասը[3]:

Յանցզի գետի Ոսկե կղզին (LMS, 1869 թ., էջ 64)[4]

Չինացիները գետն անվանում են Cháng Jiāng (listen , որը բառացի թարգմանությամբ նշանակում է Մեծ գետ:

Յանցզին մեծ դեր է խաղացել Չինաստանի պատմության, նրա տնտեսության ու մշակույթի մեջ: Այդ գետի բարգավաճող, ծաղկուն դելտայում ստեղծվել և ստեղծվում է երկրի համախառն ներքին արդյունքի ավելի, քան 20 տոկոսը: Հազարավոր տարիներ նրա ջրերն օգտագործվել են խմելու, ոռոգման, մաքրման աշխատանքների, ուղևորների ու բեռների փոխադրման, ինչպես նաև՝ արդյունաբերական ու ռազմական նպատակներով: Գետը նաև ծառայել է որպես սահմանագիծ: Յանցզիի վրա կառուցված Երեք կիրճերի ամբարտակի հիդրոէլեկտրակայանը ջրի ուժով աշխատող խոշորագույն էլեկտրակայանն է աշխարհում[5][6]:

Իր երկար ու ձիգ հոսքի ընթացքում գետն անցնում է բազում էկոհամակարգերի միջով և կեցավայր է դարձել մի շարք էնդեմիկ ու վտանգված կենդանատեսակների, այդ թվում՝ չինական ալիգատորի, անլողաթի նեղկողավոր ջրախոզի, յուրահատուկ դելֆինի, թառափի համար:

Վերջին տարիներին գետը զգալիորեն վնասվել է՝ արդյունաբերական ու կենցաղային թափոններով, գյուղատնտեսությունում օգտագործվող պարարտանյութերով ու թունաքիմիկատներով աղտոտվելու հետևանքով[7]: Նրա որոշ հատվածներ ներկայումս վերցված են պետական պահպանության ներքո: Իսկ Յունան նահանգի արևմտյան մասում ընկած հատվածը, ընդգրկված լինելով Յունանի երեք զուգահեռ գետերի պահպանվող տարածքի մեջ, միաժամանակ ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կազմած Համաշխարհային ժառանգության ցանկում:

2014 թվականի կեսերին չինական կառավարությունը հայտարարեց, որ նախատեսված է Յանցզի գետի երկայնքով մեկ կառուցել տրանսպորտային լայն ու բազմաճյուղ ցանց՝ երկաթգծերով, ավտոմայրուղիներով, օդանավակայաններով, նավահանգիստներով հանդերձ, և ստեղծել տնտեսական մի նոր գոտի[8]:

Յանցզի գետի ավազանը (Հուանհե գետի ավազանի հետ մեկտեղ) հանդիսանում է չինական քաղաքակրթության օրրանը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Three Gorges Dam, China : Image of the Day»։ earthobservatory.nasa.gov։ Վերցված է 2009 թվականի նոյեմբերի 3–ին 
  2. International Rivers, Three Gorges Dam profile, Accessed August 3, 2009
  3. quote="Today, the Yangtze region is home to more than 400 million people, or nearly one-third of China’s population. Some of China’s largest cities" [1](չաշխատող հղում). Accessed 10 Sept 2010. Կաղապար:Zh icon
  4. London Missionary Society, ed. (1869)։ Fruits of Toil in the London Missionary Society։ London: John Snow & Co.։ էջ 64։ Վերցված է 12 September 2016 
  5. «Three Gorges Dam, China : Image of the Day»։ earthobservatory.nasa.gov։ Վերցված է 2009-11-03 
  6. International Rivers, Three Gorges Dam profile, Accessed August 3, 2009
  7. «90 percent of ocean plastic waste comes from Asia and Africa • Earth.com»։ Earth.com (անգլերեն)։ Վերցված է 2019-01-09 
  8. «New stimulus measures by China to boost economic growth»։ Beijing Bulletin։ Արխիվացված է օրիգինալից July 14, 2014-ին։ Վերցված է 12 June 2014 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Carles, William Richard, "The Yangtse Chiang", The Geographical Journal, Vol. 12, No. 3 (Sep., 1898), pp. 225–240; Published by: Blackwell Publishing on behalf of The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers)
  • Danielson, Eric N. 2004. Nanjing and the Lower Yangzi, From Past to Present, The New Yangzi River Trilogy, Vol. II. Singapore: Times Editions/Marshall Cavendish. 981-232-598-0.
  • Danielson, Eric N. 2005. The Three Gorges and The Upper Yangzi, From Past to Present, The New Yangzi River Trilogy, Vol. III. Singapore: Times Editions/Marshall Cavendish. 981-232-599-9.
  • Grover, David H. 1992 American Merchant Ships on the Yangtze, 1920-1941. Wesport, Conn.: Praeger Publishers.
  • Van Slyke, Lyman P. 1988. Yangtze: nature, history, and the river. A Portable Stanford Book. 0-201-08894-0
  • Winchester, Simon. 1996. The River at the Center of the World: A Journey Up the Yangtze and Back in Chinese Time, Holt, Henry & Company, 1996, hardcover, 0-8050-3888-4; trade paperback, Owl Publishing, 1997, 0-8050-5508-8; trade paperback, St. Martins, 2004, 432 pages, 0-312-42337-3
  • Грум-Гржимайло Г. Е., (1890–1907)։ «Ян-цзы-цзян»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ 
  • Муранов А. П. Река Янцзы. — Л.: Гидрометеоиздат, 1959. — 124 с. — (Реки земного шара).
  • Янцзы / М. В. Михайлова // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  • Янцзы / Муранов А. П. // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikivoyage has travel information related to: Along the Yangtze River