Համո Բեկնազարյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Համո Բեկնազարյան
հայ․՝ Համո Բեկնազարյան
Hamo Beknazarian.jpg
Ծնվել է մայիսի 19, 1891({{padleft:1891|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:19|2|0}})
Ծննդավայր Երևան, Ռուսական կայսրություն
Մահացել է ապրիլի 27, 1965({{padleft:1965|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:27|2|0}})[1] (73 տարեկանում)
Մահվան վայր Մոսկվա, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ
Քաղաքացիություն Flag of Armenia.svg Հայաստան
Flag of the Soviet Union (1936-1955).svg ԽՍՀՄ
Ռուսական կայսրություն
Ազգություն հայ
Կրթություն Պլեխանովի անվան ռուսական տնտեսագիտական ինստիտուտ
Մասնագիտություն դերասան, կինոռեժիսոր, գրող և սցենարիստ
Աշխատանք 1923 - 1959
Ամուսին Սոֆյա Վոլխովսկայա-Բեկ-Նազարովա
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ստալինյան մրցանակ Կարմիր Աստղի շքանշան ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Լենինի շքանշան և Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
Կայք IMDb
Hamo Beknazarian Վիքիպահեստում

Համո Բեկնազարյան (մայիսի 19 1892, Երևան - ապրիլի 27 1965, Մոսկվա), հայ նշանավոր կինոռեժիսոր, սցենարիստ, կինոդերասան։ «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի հիմնադիր։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1935

Կինոօպերատոր Գարուշ Բեկնազարյանի եղբայրն է։

Կենսագրություն

Համո Բեկնազարյանի հուշատախտակը Երևանի Մաշտոցի պողոտայի 54 շենքի պատին

Համո Բեկնազարյանը 1914 թ սկսել է նկարահանվել ռուսական ֆիլմերում։ Դասվել է ռուսական համր կինոյի աստղերի շարքին։ Նկարահանվել է ավելի քան 70 ֆիլմերում։

1918 թ ավարտել է Մոսկվայի առևտրի ինստիտուտը (մինչ այդ պրոֆեսիոնալ մարմնամարզիկ է եղել)։ 1921 թ գլխավորել է Վրաստանի կինոստուդիայի կինոյի բաժինը, ապա դարձել Վրաստանի Պետկինոյի ռեժիսոր։ 1923 թ Համո Բեկնազարյանը հաստատվել է Հայաստանում և հիմնադրել «Հայֆիլմ» կինոստուդիան։ 1926 թ նկարահանել է հայկական առաջին գեղարվեստական ֆիլմը՝ «Նամուս»ը։ Ականավոր ռեժիսորի թողած ստեղծագործական վիթխարի ժառանգությունից կարելի է դատել, որ նա անսահման հնարավորություններ ուներ դրսևորելու իր տաղանդի ահռելի ուժը։ Դրա վառ ապացույցն այն էր, որ 1920-ականներին ընդունել է Հայաստանի կառավարության հրավերը, քաջ տեղյակ լինելով, որ այնտեղ կինոարտադրության և ստեղծագործական գործունեության համար նույնիսկ նվազագույն հիմքեր չկան։ Այդ տարիներին նա սիմվոլիկ գումարներով նկարահանել է այնպիսի ժապավեններ, ինչպիսիք են «Զարե», «Շոր և Շորշոր» ։ Նրա ստեղծած առաջին հայկական ձայնային ֆիլմը՝ «Պեպո»ն, դարձավ ոչ միայն Բեկնազարյանի գլուխգործոցը, այլև տեղ գտավ ժողովրդական կինոյի ոսկե պահոցում։ Ավելի ուշ նկարահանել է հայ կինոյի 2 այլ հրաշալի ֆիլմեր՝ «Դավիթ Բեկ» (1943 թ) և «Զանգեզուր» (1938 թ)։ Վերջինի համար Ստալինի կողմից խրախուսական մրցանակի է արժանացել։ «Երրորդ քարավան» ֆիլմը, որն ամենայն հավանականությամբ դառնալու էր նրա կարիերայի ամենահաջողված ֆիլմը, մնում է անավարտ, քանի որ նկարահանումները կեսից արգելվում են, իսկ նախագիծը՝ փակվում։ Բեկնազարյանը խոր ցավով և կսկիծով լքում է «Հայֆիլմ» կինոստուդիան ու Հայաստանը և սկսում է ֆիլմեր նկարահանել միջինասիական հանրապետություններում։ Թաղված է Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը կնոջ՝ Սոֆյա Վոլխովսկայա-Բեկ-Նազարովայի շիրիմի մոտ։

Համո Բեկնազարյանը սովորել է Երևանի, ապա՝ Տաշքենդի գիմնազիաներում, 1918 թ-ին ավարտել է Մոսկվայի առևտրի ինստիտուտը։ Երիտասարդ տարիներին եղել է պրոֆեսիոնալ ըմբիշ։ Մարոնի կեղծանունով ելույթներ է ունեցել կրկեսում, մասնակցել միջազգային մրցումների։

1915 թ-ից Համո Բեկ կեղծանունով նկարահանվել է Յարոսլավլի, Մոսկվայի կինոստուդիաներում։ Խաղացել է շուրջ 100 դեր։ 1921 թ-ից եղել է Վրաստանի լուսժողկոմատի կինոբաժանմունքի վարիչ, ապա՝ կինոստուդիայի տնօրեն և գեղարվեստական ղեկավար, որտեղ նկարահանել է «Անարգանքի սյան մոտ» (1923 թ.), «Կորսված գանձեր» (1924 թ.), «Նաթելլա» (1925 թ.) կինոնկարները, որոնք աչքի են ընկնում դինամիկ մոնտաժով, արևելյան էկզոտիկ երանգավորումով։

1925 թ-ին հրավիրվել է Երևան և ձեռնամուխ եղել հայկական կինոյի ստեղծմանը։ Նույն թվականին Բեկնազարյանը նկարահանել է «Նամուս» գեղարվեստական ֆիլմը, 1926 թ-ին՝ հայկական առաջին կինոկատակերգությունը՝ «Շոր և Շորշորը»։ Կինոյի համր շրջանի լավագույն գործերից են նաև նրա «Զարե» (1926 թ.), «Խասփուշ» (1927 թ.), «Տունը հրաբխի վրա» (1928 թ.) և այլ կինոնկարներ, որոնք խոշոր ներդրում են կինոարվեստի պատմության մեջ։

Բեկնազարյանը, համադրելով հայ դերասանական դպրոցի և գրականության բնորոշ առանձնահատկությունները, սկզբնավորել է կինեմատոգրաֆիայի ազգային ոճը։ Այդ սկզբունքը կինոռեժիսորը զարգացրել է իր հնչուն կինոնկարներում. դրանցից առաջինը «Պեպո» (1935 թ.) ֆիլմն էր, որը թեմայի խորությամբ, վառ արտահայտչականությամբ և կինոպատումի հզոր ոճով երևույթ էր նաև համաշխարհային կինոարվեստում։ Նրա «Զանգեզուր» (1938 թ.), «Դավիթ Բեկ» (1944 թ.) ֆիլմերը նվիրված են հայ ժողովրդի պատմությանը։

Բեկնազարյանը նկարահանել է նաև փաստավավերագրական ֆիլմեր՝ «Երկրաշարժ Լենինականում» (1926 թ.), «Երկիր Նաիրի» (1930 թ.) և այլն։ Բեկնազարյանը կինոնկարներ է ստեղծել նաև այլ երկրների կինոստուդիաներում (Ադրբեջանում՝ «Սաբուհի», 1941 թ., Ուզբեկստանում՝ «Բնակարանամուտի խնջույք», 1954 թ., Տաջիկստանում՝ «Նասրեդդինը Խոջենթում», 1959 թ., կինոռեժիսոր Էրազմ Քարամյանի հետ)։

Նա իր ազգային ինքնատիպ արվեստով մեծապես նպաստել է հայ կինոյի զարգացմանը։

Բեկնազարյանի կյանքին և ստեղծագործությանն անդրադարձել են հայ և օտարազգի բազմաթիվ կինոգետներ։

Բեկնազարյանը հեղինակ է «Հուշեր դերասանի և կինոռեժիսորի» (1965 թ.՝ ռուսերեն, 1968 թ.՝ հարերեն) գրքի։

Բեկնազարյանի անունով է կոչվել Հայֆիլմ կինոստուդիան։

Ֆիլմագրություն

Ռեժիսորական աշխատանքներ

Դերասանական աշխատանքներ

  • 1914 - Էնվեր Փաշա - Թուրքիայի մատնիչը - պահակ
  • 1915 - Փախստականները (Պատերազմի ճահճուտում ) - Յուրի Նագոռնի
  • 1915 - Առեվտրական Վոլգինի երեխաները - Միխայիլ Սմիռնով
  • 1915 - Ողբերգություն «Ինքնաթիռում» - առևտրական
  • 1915 - Իմ խարույկը լույս է տալիս մարախուղում - նկարիչ Կրասոտին
  • 1915 - Օլեսյա
  • 1915 - Աշխարհի հեքիաթ - օպերային երգիչ
  • 1915 - Նաբաթովների ընտանիքի ողբերգությունը - հողատեր Վիկուլով
  • 1915 - Կաղ ազնվականը
  • 1916 - Ուրախ կադրիլ- Օրլով
  • 1916 - Աղջիկներ, ում հետ չեն ամուսնանում
  • 1916 - Դիմակով հոգին
  • 1916 - Խորհրդավոր աշխարհը - Զոլոտնիցին, Էսթետների ակումբի նախագահ
  • 1916 - Կոնստանտինոպոլյան ողբերգություն
  • 1916 - Գեղեցիկ ոտիկներ
  • 1916 - Անվեժ արյունը - Պավլիկ Ադրենին
  • 1916 - Ըմբոստ հոգին
  • 1916 - Կրակոտ դևը - իշխան Նիրաձե
  • 1916 - Վտանգավոր տարիք - Ալեքսանդր Ալչևսկի, միլիոնատիրոջ տղան
  • 1916 - Աշխարհի ողբը - դևերի արաջնորդի որդին
  • 1916 - Հաղթված կուրքը - Սոլնցև
  • 1916 - Թույնից քաղցր - Եվգենի
  • 1916 - Լեքոքի ծերությունը - Լեքոքի որդին
  • 1917 - Կիզիչ կրքերի մարդիկ
  • 1917 - Ճերմակում է սպիտակ առագաստը
  • 1917 - Պայքար երջանկության համար
  • 1917 - Մարգարիտե պսակը
  • 1917 - Կոմսուհի Տարտանովսկայի հուշերը
  • 1917 - Ննջեցյալները լռում են - օգնական Լևիտով
  • 1917 - Հաղթողներ և հաղթվողներ - բանաստեղծ Հարալդ
  • 1917 - Ավերված տաճարը
  • 1917 - Ռոկամբոլ
  • 1917 - Թագավորական արքունիկի գաղտնիքները (Գրիշկա Ռասպուտինի սպանությունը) - Յուսուպով
  • 1917 - Խավարի ուժերը - Գրիգորի Ռասպուտին - Յուսուպով
  • 1918 - Երկոյան զոհ - ռումինացի երաժիշտ Վալեսկո
  • 1918 - եվա - նակարիչ Լեոնիդ
  • 1918 - Մահվան գնացողը - քանդակագործ Իվար
  • 1918 - Սուտը
  • 1918 - Ողբի և ունայնության պարը - Լեոնիդ Վերիգին
  • 1918 - Օրլովների տան խայատռռակությունը - գեներալ Օրլովի որդին
  • 1918 - Հայրենիքը - գեներալ Օրլովի որդին
  • 1918 - Ձկնորսը և կուրտիզանուհին- ձկնորս
  • 1918 - Սատանայ սկերցո-ն - սատանա
  • 1918 - Այդպես եղել է, բայց այդպես չի լինի - Սերգեյ Պոպով
  • 1918 - Երեք գող - Կասկարիլյա
  • 1918 - Մեդուզայի ժպիտը - նկարիչ Մորև
  • 1919 - Կյանքի հավիտենական հեքիաթը - կոմս
  • 1919 - Քավության գավաթը - Յակով Արիս
  • 1922 - Սուրամի ամրոցը- Դուրմիշ-խան

Պարգևներ և կոչումներ

Երկեր

  • А. Бек-Назаров։ автобиографический очерк, 1899 - 1959, М., 1964
  • Записки актёра и кинорежиссера, М., 1965

Ծանոթագրություններ

  1. data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

Գրականություն

  • Քալանթար Կ., Համո Բեկնազարյան, Եր., 1986
  • Вен С., Амо Бек-Назаров, Кинопечать, 1927
  • Вельтман С. А., Бек-Назаров, М.-Л., 1937

Ֆիլմեր

  • Համո Բեկնազարյան, ԵՓՖՍ, 1972 թ

Հղումներ


Համո Բեկնազարյանի ֆիլմեր

Անարգանքի սյան մոտ (1923) • Կորսված գանձեր (1924) • Նամուս (1925) • Նաթելլա (1926) • Շոր և Շորշոր (1926) • Զարե (1926) • Երկրաշարժ Լենինականում (1926) • Չար ոգի (1927) • Խասփուշ (1927) • Տունը հրաբխի վրա (1928) • Սևիլ (1929) • Կաշի (1930) • Բամբակ (1930) • Երկիր Նաիրի (1930) • Իգդենբու (1930) • Շքանշանով մարդը (1932) • Պեպո (1935) • Զանգեզուր (1938) • Սաբուխի (1941) • Դուստրը (1942) • Դավիթ Բեկ (1943) • Անահիտ (1947) • Արարատյան դաշտի աղջիկը (1949) • Սովետական Հայաստան (1950) • Երկրորդ քարավան (1951) • Բնակարանամուտ (1954) • Նասրեդինը Խոջենտում (1959) •