Համո Բեկնազարյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Համո Բեկնազարյան
Hamo Beknazarian.jpg
Ծնվել է մայիսի 19, 1891({{padleft:1891|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:19|2|0}})
Ծննդավայր Երևան, Ռուսական կայսրություն
Մահացել է ապրիլի 27, 1965({{padleft:1965|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:27|2|0}})[1] (73 տարեկանում)
Մահվան վայր Մոսկվա, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ
Քաղաքացիություն Flag of Armenia.svg Հայաստան
Flag of the Soviet Union (1923-1955).svg ԽՍՀՄ
Ռուսական կայսրություն
Ազգություն հայ
Կրթություն Q2004114?
Մասնագիտություն դերասան, կինոռեժիսոր, գրող և սցենարիստ
Աշխատանք 1923 - 1959
Ամուսին Սոֆյա Վոլխովսկայա-Բեկ-Նազարովա
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ստալինյան մրցանակ, Կարմիր Աստղի շքանշան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, Լենինի շքանշան և Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
Կայք IMDb
Hamo Beknazarian Վիքիպահեստում

Համո Բեկնազարյան (մայիսի 19 1892, Երևան - ապրիլի 27 1965, Մոսկվա), հայ նշանավոր կինոռեժիսոր, սցենարիստ, կինոդերասան։ «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի հիմնադիր։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1935

Կինոօպերատոր Գարուշ Բեկնազարյանի եղբայրն է։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համո Բեկնազարյանի հուշատախտակը Երևանի Մաշտոցի պողոտայի 54 շենքի պատին

Համո Բեկնազարյանը 1914 թ սկսել է նկարահանվել ռուսական ֆիլմերում։ Դասվել է ռուսական համր կինոյի աստղերի շարքին։ Նկարահանվել է ավելի քան 70 ֆիլմերում։

1918 թ ավարտել է Մոսկվայի առևտրի ինստիտուտը (մինչ այդ պրոֆեսիոնալ մարմնամարզիկ է եղել)։ 1921 թ գլխավորել է Վրաստանի կինոստուդիայի կինոյի բաժինը, ապա դարձել Վրաստանի Պետկինոյի ռեժիսոր։ 1923 թ Համո Բեկնազարյանը հաստատվել է Հայաստանում և հիմնադրել «Հայֆիլմ» կինոստուդիան։ 1926 թ նկարահանել է հայկական առաջին գեղարվեստական ֆիլմը՝ «Նամուս»ը։ Ականավոր ռեժիսորի թողած ստեղծագործական վիթխարի ժառանգությունից կարելի է դատել, որ նա անսահման հնարավորություններ ուներ դրսևորելու իր տաղանդի ահռելի ուժը։ Դրա վառ ապացույցն այն էր, որ 1920-ականներին ընդունել է Հայաստանի կառավարության հրավերը, քաջ տեղյակ լինելով, որ այնտեղ կինոարտադրության և ստեղծագործական գործունեության համար նույնիսկ նվազագույն հիմքեր չկան։ Այդ տարիներին նա սիմվոլիկ գումարներով նկարահանել է այնպիսի ժապավեններ, ինչպիսիք են «Զարե», «Շոր և Շորշոր» ։ Նրա ստեղծած առաջին հայկական ձայնային ֆիլմը՝ «Պեպո»ն, դարձավ ոչ միայն Բեկնազարյանի գլուխգործոցը, այլև տեղ գտավ ժողովրդական կինոյի ոսկե պահոցում։ Ավելի ուշ նկարահանել է հայ կինոյի 2 այլ հրաշալի ֆիլմեր՝ «Դավիթ Բեկ» (1943 թ) և «Զանգեզուր» (1938 թ)։ Վերջինի համար Ստալինի կողմից խրախուսական մրցանակի է արժանացել։ «Երրորդ քարավան» ֆիլմը, որն ամենայն հավանականությամբ դառնալու էր նրա կարիերայի ամենահաջողված ֆիլմը, մնում է անավարտ, քանի որ նկարահանումները կեսից արգելվում են, իսկ նախագիծը՝ փակվում։ Բեկնազարյանը խոր ցավով և կսկիծով լքում է «Հայֆիլմ» կինոստուդիան ու Հայաստանը և սկսում է ֆիլմեր նկարահանել միջինասիական հանրապետություններում։ Թաղված է Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը կնոջ՝ Սոֆյա Վոլխովսկայա-Բեկ-Նազարովայի շիրիմի մոտ։

Համո Բեկնազարյանը սովորել է Երևանի, ապա՝ Տաշքենդի գիմնազիաներում, 1918 թ-ին ավարտել է Մոսկվայի առևտրի ինստիտուտը։ Երիտասարդ տարիներին եղել է պրոֆեսիոնալ ըմբիշ։ Մարոնի կեղծանունով ելույթներ է ունեցել կրկեսում, մասնակցել միջազգային մրցումների։

1915 թ-ից Համո Բեկ կեղծանունով նկարահանվել է Յարոսլավլի, Մոսկվայի կինոստուդիաներում։ Խաղացել է շուրջ 100 դեր։ 1921 թ-ից եղել է Վրաստանի լուսժողկոմատի կինոբաժանմունքի վարիչ, ապա՝ կինոստուդիայի տնօրեն և գեղարվեստական ղեկավար, որտեղ նկարահանել է «Անարգանքի սյան մոտ» (1923 թ.), «Կորսված գանձեր» (1924 թ.), «Նաթելլա» (1925 թ.) կինոնկարները, որոնք աչքի են ընկնում դինամիկ մոնտաժով, արևելյան էկզոտիկ երանգավորումով։

1925 թ-ին հրավիրվել է Երևան և ձեռնամուխ եղել հայկական կինոյի ստեղծմանը։ Նույն թվականին Բեկնազարյանը նկարահանել է «Նամուս» գեղարվեստական ֆիլմը, 1926 թ-ին՝ հայկական առաջին կինոկատակերգությունը՝ «Շոր և Շորշորը»։ Կինոյի համր շրջանի լավագույն գործերից են նաև նրա «Զարե» (1926 թ.), «Խասփուշ» (1927 թ.), «Տունը հրաբխի վրա» (1928 թ.) և այլ կինոնկարներ, որոնք խոշոր ներդրում են կինոարվեստի պատմության մեջ։

Բեկնազարյանը, համադրելով հայ դերասանական դպրոցի և գրականության բնորոշ առանձնահատկությունները, սկզբնավորել է կինեմատոգրաֆիայի ազգային ոճը։ Այդ սկզբունքը կինոռեժիսորը զարգացրել է իր հնչուն կինոնկարներում. դրանցից առաջինը «Պեպո» (1935 թ.) ֆիլմն էր, որը թեմայի խորությամբ, վառ արտահայտչականությամբ և կինոպատումի հզոր ոճով երևույթ էր նաև համաշխարհային կինոարվեստում։ Նրա «Զանգեզուր» (1938 թ.), «Դավիթ Բեկ» (1944 թ.) ֆիլմերը նվիրված են հայ ժողովրդի պատմությանը։

Բեկնազարյանը նկարահանել է նաև փաստավավերագրական ֆիլմեր՝ «Երկրաշարժ Լենինականում» (1926 թ.), «Երկիր Նաիրի» (1930 թ.) և այլն։ Բեկնազարյանը կինոնկարներ է ստեղծել նաև այլ երկրների կինոստուդիաներում (Ադրբեջանում՝ «Սաբուհի», 1941 թ., Ուզբեկստանում՝ «Բնակարանամուտի խնջույք», 1954 թ., Տաջիկստանում՝ «Նասրեդդինը Խոջենթում», 1959 թ., կինոռեժիսոր Էրազմ Քարամյանի հետ)։

Նա իր ազգային ինքնատիպ արվեստով մեծապես նպաստել է հայ կինոյի զարգացմանը։

Բեկնազարյանի կյանքին և ստեղծագործությանն անդրադարձել են հայ և օտարազգի բազմաթիվ կինոգետներ։

Բեկնազարյանը հեղինակ է «Հուշեր դերասանի և կինոռեժիսորի» (1965 թ.՝ ռուսերեն, 1968 թ.՝ հարերեն) գրքի։

Բեկնազարյանի անունով է կոչվել Հայֆիլմ կինոստուդիան։

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեժիսորական աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դերասանական աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1914 - Էնվեր Փաշա - Թուրքիայի մատնիչը - պահակ
  • 1915 - Փախստականները (Պատերազմի ճահճուտում ) - Յուրի Նագոռնի
  • 1915 - Առեվտրական Վոլգինի երեխաները - Միխայիլ Սմիռնով
  • 1915 - Ողբերգություն «Ինքնաթիռում» - առևտրական
  • 1915 - Իմ խարույկը լույս է տալիս մարախուղում - նկարիչ Կրասոտին
  • 1915 - Օլեսյա
  • 1915 - Աշխարհի հեքիաթ - օպերային երգիչ
  • 1915 - Նաբաթովների ընտանիքի ողբերգությունը - հողատեր Վիկուլով
  • 1915 - Կաղ ազնվականը
  • 1916 - Ուրախ կադրիլ- Օրլով
  • 1916 - Աղջիկներ, ում հետ չեն ամուսնանում
  • 1916 - Դիմակով հոգին
  • 1916 - Խորհրդավոր աշխարհը - Զոլոտնիցին, Էսթետների ակումբի նախագահ
  • 1916 - Կոնստանտինոպոլյան ողբերգություն
  • 1916 - Գեղեցիկ ոտիկներ
  • 1916 - Անվեժ արյունը - Պավլիկ Ադրենին
  • 1916 - Ըմբոստ հոգին
  • 1916 - Կրակոտ դևը - իշխան Նիրաձե
  • 1916 - Վտանգավոր տարիք - Ալեքսանդր Ալչևսկի, միլիոնատիրոջ տղան
  • 1916 - Աշխարհի ողբը - դևերի արաջնորդի որդին
  • 1916 - Հաղթված կուրքը - Սոլնցև
  • 1916 - Թույնից քաղցր - Եվգենի
  • 1916 - Լեքոքի ծերությունը - Լեքոքի որդին
  • 1917 - Կիզիչ կրքերի մարդիկ
  • 1917 - Ճերմակում է սպիտակ արագաստը
  • 1917 - Պայքար երջանկության համար
  • 1917 - Մարգարիտե պսակը
  • 1917 - Կոմսուհի Տարտանովսկայի հուշերը
  • 1917 - Ննջեցյալները լռում են - օգնական Լևիտով
  • 1917 - Հաղթողներ և հաղթվողներ - բանստեղծ Հարալդ
  • 1917 - Ավերված տաճարը
  • 1917 - Ռոկամբոլ
  • 1917 - Թագավորական արքունիկի գաղտնիքները (Գրիշկա Ռասպուտինի սպանությունը) - Յուսուպով
  • 1917 - Խավարի ուժերը - Գրիգորի Ռասպուտին - Յուսուպով
  • 1918 - Երկոյան զոհ - ռումինացի երաժիշտ Վալեսկո
  • 1918 - եվա - նակարիչ Լեոնիդ
  • 1918 - Մահվան գնացողը - քանդակագործ Իվար
  • 1918 - Սուտը
  • 1918 - Ողբի և ունայնության պարը - Լեոնիդ Վերիգին
  • 1918 - Օրլովների տան խայատռռակությունը - գեներալ Օրլովի որդին
  • 1918 - Հայրենիքը - գեներալ Օրլովի որդին
  • 1918 - Ձկնորսը և կուրտիզանուհին- ձկնորս
  • 1918 - Սատանայ սկերցո-ն - սատանա
  • 1918 - Այդպես եղել է, բայց այդպես չի լինի - Սերգեյ Պոպով
  • 1918 - Երեք գող - Կասկարիլյա
  • 1918 - Մեդուզայի ժպիտը - նկարիչ Մորև
  • 1919 - Կյանքի հավիտենական հեքիաթը - կոմս
  • 1919 - Քավության գավաթը - Յակով Արիս
  • 1922 - Սուրամի ամրոցը- Դուրմիշ-խան

Պարգևներ և կոչումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • А. Бек-Назаров։ автобиографический очерк, 1899 - 1959, М., 1964
  • Записки актёра и кинорежиссера, М., 1965

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Քալանթար Կ., Համո Բեկնազարյան, Եր., 1986
  • Вен С., Амо Бек-Назаров, Кинопечать, 1927
  • Вельтман С. А., Бек-Назаров, М.-Л., 1937

Ֆիլմեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Համո Բեկնազարյան, ԵՓՖՍ, 1972 թ

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Համո Բեկնազարյանի ֆիլմեր

Անարգանքի սյան մոտ (1923) • Կորսված գանձեր (1924) • Նամուս (1925) • Նաթելլա (1926) • Շոր և Շորշոր (1926) • Զարե (1926) • Երկրաշարժ Լենինականում (1926) • Չար ոգի (1927) • Խասփուշ (1927) • Տունը հրաբխի վրա (1928) • Սևիլ (1929) • Կաշի (1930) • Բամբակ (1930) • Երկիր Նաիրի (1930) • Իգդենբու (1930) • Շքանշանով մարդը (1932) • Պեպո (1935) • Զանգեզուր (1938) • Սաբուխի (1941) • Դուստրը (1942) • Դավիթ Բեկ (1943) • Անահիտ (1947) • Արարատյան դաշտի աղջիկը (1949) • Սովետական Հայաստան (1950) • Երկրորդ քարավան (1951) • Բնակարանամուտ (1954) • Նասրեդինը Խոջենտում (1959) •