Կառլ Դյոնից

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կառլ Դյոնից
Karl Dönitz.jpg
 
Կուսակցություն՝ Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցություն
Կրթություն՝ Naval Academy at Mürwik?
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ, ինքնակենսագիր, submariner և սպա
Դավանանք բողոքականություն, լյութերականություն և հրաժարում կաթոլիկությունից
Ծննդյան օր սեպտեմբերի 16, 1891(1891-09-16)[1][2][3][4][5]
Ծննդավայր Grünau, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն[2]
Վախճանի օր դեկտեմբերի 24, 1980(1980-12-24)[1][3][4][5] (89 տարեկանում)
Վախճանի վայր Aumühle, Շլեզվիգ-Հոլշտայն, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն
Քաղաքացիություն Flag of Germany.svg Գերմանիա
 
Ինքնագիր Karl Doenitz signature.svg
 
Պարգևներ

ՆՍԳԲԿ ոսկե կուսակցական նշան, Դափնու տերևներով ասպետական երկաթե խաչ, Միխայ Խիզախի շքանշան, Clasp to the Iron Cross?, Wehrmacht Long Service Award?, Sudetenland Medal?, Memel Medal?, Կարմիր արծվի 2-րդ կարգի շքանշան, Հոհենցոլերնների տան շքանշան, 1914/1918 պատերազմի վետերանի պատվավոր խաչ, «Ռազմական վաստակի համար» խաչ, Սրի շքանշան, Gallipoli Star?, Liakat Medal?, Մեջիդիե մրցանակ, Հունգարիային մատուցած ծառայությունների շքանշանի Մեծ խաչ, Commendatore of the Military Order of Savoy?, Grand Cross of the Military Merit - Red Decoration?, Ծագող արևի 1-ին աստիճանի շքանշան, Ազատության խաչի շքանշան, U-boat War Badge?, 1-ին կարգի Երկաթե խաչ, Երկաթե խաչ 2-րդ դասի, Իտալիայի մարտական շքանշան և Երկաթ խաչի Ասպետի խաչ

Կառլ Դյոնից (գերմ.՝ Karl Dönitz, սեպտեմբերի 16, 1891(1891-09-16)[1][2][3][4][5], Grünau, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն[2] - դեկտեմբերի 24, 1980(1980-12-24)[1][3][4][5], Aumühle, Շլեզվիգ-Հոլշտայն, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), գերմանացի ռազմական և պետական գործիչ, գրոսադմիրալ (1943): Ստորջրյա նավատորմի հրամանատար (1939-1943), Երրորդ Ռայխի ռազմածովային նավատորմի գլխավոր հրամանատար (1943-1945), 1945 թվականի ապրիլի 30-ից մայիսի 23-ը պետության ղեկավար և Նացիստական Գերմանիայի զինված ուժերի գլխավոր հրամանատար։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծովային կարիերայի սկիզբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կառլ Դյոնիցը ծնվել է Բեռլինի մոտ գտնվող Գրյունաու քաղաքում՝ ինժեների ընտանիքում, որն աշխատել է «Կառլ Ցեյս» ընկերությունում։ Վեյմարյան վարժարանն ավարտելուց հետո՝ 1910 թվականի ապրիլին ուսումը շարունակել է Կիլի և Մյուրվիկի ռազմածովային վարժարաններում։ 1910 թվականի ապրիլի 1-ից մինչև 1911 թվականի մարտի 31-ը ծառայել է Հերտա ծանր հածանավում։ 1912 թվականի հոկտեմբերի 1-ից եղել է «Բրեսլաու» թեթև հածանավի վրա՝ որպես ծովային կադետ։ 1913 թվականի սեպտեմբերին ստացել է լեյտենանտի կոչում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին Բրեսլաուն Միջերկրական ծովից տեղափոխվում է Սև ծով և պաշտոնապես փոխանցվում Թուրքիային՝ (վերանվանվել է Միդիլլի) անձնակազմի հետ միասին։ 1914 թվականի նոյեմբերին Դյոնիցը պարգևատրվել է 2-րդ աստիճանի երկաթե խաչով։ Հածանավը ակտիվորեն գործում է ռուսական Սևծովյան նավատորմի դեմ, սակայն 1915 թվականի հուլիսին հայտնվում է ականի վրա։ Նավի վերանորոգման ժամանակ Դյոնիցը ՌՕՈւ-ում ծառայում էր որպես հրաձիգ և դիտորդ։ 1916 թվականի սեպտեմբերի 12-ին նշանակվել է Սան Ստեֆանոյին և Դարդանելին սպասարկող ավիացիոն կայանի պետ։

1916 թվականի դեկտեմբերին Դյոնիցը վերադառնում է Գերմանիա, անցնում է սուզանավորդ սպայի կուրսը։ Ծառայել է որպես հերթապահ սպա՝ U-39-ում: 1918 թվականի մարտի 1-ին նշանակվել է UC-25-ի (UC-II տիպ) հրամանատար։ Նրա հրամանատարության ժամանակ սուզանավը 4 հաղթանակ է տարել (նավերը խորտակվել են 16 հազար բրտ ընդհանուր ջրատարողությամբ)։ Այնուհետև տեղափոխվել է UB-68 (UB-III տեսակը), որի վրա կատարել է մեկ մարտական արշավ։ 1918 թվականի հոկտեմբերի 3-ին փլատակների տակ էր պահվում հսկվող շարասյունը հասել էր Oopack-ի տրանսպորտին, սակայն հակագրոհվել էր խորքային ռումբերով և ստանալով վնասվածքներ՝ ի հայտ է եկել, որից հետո գնդակահարվել է ռազմանավային հրետանու կողմից։ Անձնակազմը լքել է խորտակվող նավակը և գերի ընկել (անձնակազմի 7 անդամ զոհվել է)։

Կառլ Դյոնիցը և Ֆրից-Հուլիուս Լեմփը U-30-ում։
Կառլ Դյոնիցը Ֆրանսիայում
Կառլ Դյոնիցը և Ադոլֆ Հիտլերը

Պատերազմների միջև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1919 թվականի հուլիսին Կառլը վերադառնում է բրիտանական գերությունից, կրկին ծառայում Գերմանիայի ռազմածովային ուժերում։ 1920-1923 թվականներին դառնում է ականակրի հրամանատար, իսկ 1921 թվականից ստանում է կապիտան-լեյտենանտի կոչում։ 1923 թվականից եղել է ռազմածովային տեսչության ստորջրյա նավատորմի վարչության խորհրդական։ Ծառայել է Նիմֆա հածանավի ղեկին։ 1930 թվականից եղել է Սևերոմորի շրջանի շտաբի ավագ սպա։ 1934-1935 թվականներին եղել է «Էմդեն» հածանավի հրամանատար։ 1935 թվականի սեպտեմբերին նշանակվել է Գերմանիայի 1-ին ստորջրյա նավատորմի Վեդդիգեն հրամանատար։ 1939 թվականից եղել է ստորջրյա նավատորմի հրամանատարը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1939 թվականի հոկտեմբերի 1-ին ստացել է կոնտրադմիրալի կոչում։ 1939 թվականի հոկտեմբերի 13-ից 14-ը գերմանական U-47 սուզանավը Գյունտեր Պրինի հրամանատարության ներքո, որը հատուկ ընտրված էր Սկապա-Ֆլոու Դյոնիցի վրա հարձակման համար, մուտք է գործել Սքապա-Ֆլոու նավահանգիստ Քիրք Սաունդ նեղուցով[6][7]: Սուզանավից երեք տորպեդային համազարկային կրակի հետևանքով խորտակվել է բրիտանական «Ռոյալ Օուկ» ռազմանավը: U-47-ը հոկտեմբերի 17-ին բարեհաջող վերադարձել է Վիլհելմսհաֆեն: 1940 թվականի ապրիլին Կառլը պարգևատրվել է ասպետական խաչով։ 1940 թվականի սեպտեմբերի 1-ից՝ փոխծովակալ։ 1942 թվականի մարտին շնորհվել է ծովակալի կոչում։ 1943 թվականի հունվարի 30-ից Գերմանիայի ռազմածովային ուժերի գլխավոր հրամանատար։ 1943 թվականի ապրիլին պարգևատրվել է ասպետական խաչի կաղնու տերևներով։

Կառլ Դյոնիցին վերագրվում է Արևելյան Պրուսիայի փրկությունը 1945 թվականի գարնանը (հիմնականում նրա սեփական հուշերի հիման վրա)։ 1945 թվականի մայիսի 6-ին Դյոնիցը խաղաղ բնակչության տարհանումը համարեց կարևորագույն առաջնահերթություն և տարհանման կարիքների համար տվեց սուզանավերի վառելիքի ռեզերվները (ապրիլից տրանսպորտային նավերը կանգնած էին առանց վառելիքի), և 2 օրում տարհանվեց շուրջ 120 000 մարդ։ 1945 թվականի հունվարի 23-ից մայիսի 1-ը տարհանվել է մոտ 800 000 փախստական, 355 000 վիրավոր և 215 000 զինվոր։ Հետազոտող Գ. Շվենդեմանը Կառլին մեղադրել է այն բանում, որ «պատերազմի մինչև հաղթական ավարտը» հայեցակարգին լիովին համապատասխան տարահանվել են զինամթերք, տրանսպորտային միջոցներ և այլն[8]։

Որպես ռեյխսնախագահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինքնասպանությունից առաջ Հիտլերը քաղաքական կտակում 1945 թվականի ապրիլի 29-ին Գերմանիայի հյուսիսում գտնվող Դենիսին նշանակել էր ռեյխսնախագահի և գերագույն գլխավոր հրամանատարի պաշտոնում։ 1945 թվականի մայիսի 2-ին Դյոնիցն իր նստավայրը տեղափոխեց Ֆլենսբուրգ-Մյուրվիկի ռազմածովային ուսումնարանի շենք՝ Շլեզվիգ Հոլշտայնի հյուսիսում[9]։Նույն օրը Դյոնիցը հանդես է եկել «գերմանական ժողովրդին ուղղված կոչով», որում հայտնել Է Ադոլֆ Հիտլերի մահվան և այն մասին, որ նա դարձել է նրա իրավահաջորդը[10], և այդ ժամանակ էլ ձևավորել է Գերմանիայի նոր կառավարությունը՝ Կոմս Լ․ Շվերին ֆոն Կրոզիգի գլխավորությամբ։ Գերմանիայի անխուսափելի պարտության պայմաններում Դյոնիցը փորձեր էր ձեռնարկում հասնել արևմտյան դաշնակիցների հետ զինադադարի շուտափույթ կնքմանը և հնարավորինս շատ զորքերի և քաղաքացիական բնակչության դուրս բերել այն տարածքներից, որոնք կարող էին գրավվել խորհրդային զորքերի կողմից:

Մայիսի 7-ին Դյոնիցի ներկայացուցիչները Ռեյմսում Գերմանիայի անձնատուրություն ակտ են ստորագրել Անգլիայի, ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի ներկայացուցիչների առջև: Մայիսի 8-ին Կարլսհորստում խորհրդային կողմի պահանջով կրկին ֆելդմարշալ Քեյթելը ստորագրեց անվերապահ  անձնատուրության ակտը։ Այսպիսով, Կառլ Դյոնիցը վերջինն էր, ով զբաղեցրել է ռեյխսնախագահի պաշտոնը։

1945 թվականի մայիսի 23-ին Դյոնիցի և Կոմս Շվերինի կառավարությունը ամերիկացիների կողմից ամբողջ կազմով ձերբակալվեց։ Դյոնիցը տեղափոխվել է Նյուրնբերգ, որտեղ կանգնել է դատարանի առաջ։

Նյուրնբերգյան գործընթաց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կառլ Դյոնիցը Նյուրնբերգյան տրիբունալի նիստում (երկրորդ շարքում՝ ձախից առաջինը)

Նյուրնբերգյան տրիբունալը ռազմական հանցագործությունների համար (մասնավորապես, այսպես կոչված անսահմանափակ ստորջրյա պատերազմի համար) նրան դատապարտել է 10 տարվա ազատազրկման։ Դյոնիցը մեղավոր է ճանաչվել 2-րդ (խաղաղության դեմ հանցագործություն) և 3-րդ (ռազմական հանցագործություններ) կետերով:

Հետպատերազմյան կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դյոնիցը ազատ է արձակվել 1956 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Արևմտյան Բեռլինի Շպանդաու բանտից: Նա բնակություն է հաստատել Աումյուլե փոքրիկ գյուղում, որը գտնվում է Արևմտյան Գերմանիայի հյուսիսում՝ Շլեզվիգ Գոլշտեյն քաղաքում, որտեղ էլ ապրել է իր կյանքի մնացած մասը՝ համեմատական անհայտության մեջ։ Դյոնիցը Արևմտյան Գերմանիայի կառավարությունից կապիտանի թոշակ է ստացել, որը հրաժարվել է վճարել ծովակալի համար նախատեսված թոշակը, քանի որ Դյոնիցը Հիտլերին էր ծառայում: Կառլը Դյոնիցը երեք գրքի հեղինակ է՝

  • «10 տարի և 20 օր» (գերմ.՝ Zehn Jahre, Zwanzig Tage) (նկատի են առնվել ստորջրյա նավատորմի հրամանատարության 10 տարիները և նախագահության 20 օրերը)։ 1958 թվականին գիրքը հրատարակվել է Գերմանիայում, հաջորդ տարի հայտնվել է գրքի անգլերեն թարգմանությունը: Դյոնիցը բացատրում է, որ նացիստական ռեժիմը իր ժամանակի արդյունք էր, ասում է, որ քաղաքական գործիչ չէր և որևէ բարոյական պատասխանատվություն չի կրում այս ռեժիմի կողմից կատարված հանցագործությունների համար: Նա քննադատում է բռնապետության թերությունները՝ որպես կառավարման ձև և դիկտատուրային վերագրում նացիստական դարաշրջանի ընթացքում սխալների ու ձախողումների մեծ մասը։
  • «Իմ փոփոխական կյանքը» (գերմ.՝ Mein wechselvolles Leben) 1968 թվականին լույս տեսած գիրքը քիչ հայտնի է, քանի որ այն նկարագրում է հեղինակի կյանքի իրադարձությունները մինչև 1934 թվականը: Առաջին անգամ հրատարակվել է 1968 թվականին, նոր խմբագրությունում գիրքը լույս է տեսել 1998 թվականին «Իմ զինվորական կյանքը» (գերմ.՝ Mein soldatisches Leben) վերնագրով։
  • «Գերմանական սուզանավերը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում» (գերմ.՝ Deutsche Strategie zur See im zweiten Weltkrieg) գրքում շարադրվում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին Գերմանիայի ստորջրյա ուժերի պատրաստումը և դրանց օգտագործումը ծովում ռազմական գործողությունների ընթացքում։ Դյոնիցը լուսաբանում է սուզանավերի միայնակ և խմբային գործողությունների մարտավարությունը, քննարկում է նավակների մարտական գործողությունների պլանավորման կազմակերպումը, շարադրում սուզանավերի օպերատիվ ղեկավարման, կապի կազմակերպման, կառավարման և փոխգործակցության հարցերը: Զգալի ուշադրություն է դարձվում հեռավոր շրջաններում սուզանավերի օգտագործմանը:

Մահ և հուղարկավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կառլ Դյոնիցը մահացել է 1980 թվականի դեկտեմբերի 24-ին սրտի կաթվածից և հուղարկավորվել 1981 թվականի հունվարի 6-ին Աումյուլում գտնվող Վալդֆրիդհոֆ գերեզմանատանը՝ առանց զինվորական պատվի։ Նա վերջին գերմանացի սպան էր գրոսադմիրալի պաշտոնում։ Մի շարք նախկին զինծառայողներ և օտարերկրյա ռազմածովային սպաներ եկել են հուղարկավորությանը, հարգանքի տուրք մատուցելու նրան: Սակայն նրանց թույլ չեն տվել զինվորական համազգեստով ներկա գտնվել հուղարկավորությանը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Hitler's U-Boat War: The Hunters, 1939-1942 — 1996. — P. 35. — ISBN 0-394-58839-8
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC — 2010.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 filmportal.de — 2005.
  6. Дёниц, Карл
  7. Гюнтер Прин / Gunter Prien: Биография
  8. Schwendemann Heinrich (2005-01-13)։ «Inferno und Befreiung: "Schickt Schiffe!"»։ Die Zeit (de-DE) (Hamburg)։ 0044-2070։ Վերցված է 2017-09-12 
  9. Залесский К. А. НСДАП. Власть в Третьем рейхе. — М.: Эксмо, 2005. — С. 195—196.
  10. Воззвание гросс-адмирала Дёница. / Агония и смерть Адольфа Гитлера : Сб. док. — М.: Звонница, 2000. — С. 141—142. — ISBN 5-88524-077-9.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Дёниц, Карл / Вишлёв О. В. // Григорьев — Динамика. — М. : Большая российская энциклопедия, 2007. — С. 539. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 8). — ISBN 978-5-85270-338-5.
  • Гордиенко А. Н. Командиры Второй мировой войны. — Т. 1. — Мн., 1997. — ISBN 985-437-268-5
  • Юбершер Г. Соратники Гитлера. Гальдер. Дёниц. — Ростов-на-Дону: Феникс, 1998. — ISBN 5-222-00440-6
  • Хавкин Б. Л. Гросс-адмирал Дёниц — последний фюрер Третьего рейха // Новая и новейшая история. — 2017. — № 2. — С. 165—183.