Լոռու ֆիզիկաաշխարհագրական շրջան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Տեսարան գետի ստորին հոսանքի բարձրադիր ձախափնյակից, Արևածագ գյուղի մոտ

Լոռու ֆիզիկաաշխարհագրական շրջան, Հայաստանի Հանրապետության հյուսիսում։ Ընդգրկում է Լոռու մարզը։ Հյուսիսում եզրավորված է Վիրահայոց, արևմուտքում՝ Ջավախքի, հարավում՝ Փամբակի, արևելքում՝ Գուգարաց լեռնաշղթաներով։ Բարձրությունը 380-ից (Դեբեդի հովիտ) մինչև 3196 մ է (Աչքասար)։ Սահմանակից է Շիրակի, Տավուշի, Արարատյան ֆիզիկաաշխարհագրական շրջաններին, հյուսիսում՝ Վրաստանին։ Տարածքը մոտ 3789 կմ² է։ Երկրաշարժամետ գոտի է (1988 թվականիի Սպիտակի երկրաշարժի ուժգնությունը հասել է 10 բալի)։

Ռելիեֆ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեռնագրական խոշոր միավորներ են Լոռու դաշտը, Փամբակի գոգավորությունը և դրանք բաժանող Բազումի լեռնաշղթան, Լալվար (2544 մ), Լեջան (2527 մ) լեռնազանգվածները, Լոռու ձորը՝ Դեբեդի (խորություն՝ մինչև 300 մ) ու Գայլաձորի կիրճերով, և Ձորագետի կանիոնակերպ հովիտը։ Լեռնանցքները ավելի քան 2000 մ բարձրության վրա են։ Սպիտակի լեռնանցքով (բարձրություն՝ 2378 մ) շրջանը կապվում է Արարատյան ֆիզիկաաշխարհագրական շրջանին, Պուշկինի լեռնանցքով (բարձրություն՝ 2038 մ) Լոռու դաշտը՝ Փամբակի գոգավորությանը։

Պաշարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կան բազմամետաղների, պղնձի, կաոլինային ապարների, շինանյութերի, բարիտի, գիպսի, կրաքարի, հանքային և արտեզյան ջրերի (Լոռու արտեզյան ավազան) պաշարներ։ Շրջանին բնորոշ է վերընթաց գոտիականությունը։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիման բարեխառն է, չափավոր խոնավ, արևափայլքի տարեկան միջին տևողությունը՝ ավելի քան 2000 ժ (Վանաձոր), անարև օրերի թիվը՝ 43։ Նախալեռնային գոտում ձմեռը կարճատև է, մեղմ, բարձրադիր գոտում՝ տևական ցուրտ եղանակների գերակշռությամբ, հաստատուն ձնածածկույթով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը ցածրադիր վայրերում -6 °C է, բարձրադիրում՝ -12 °C (նվազագույնը՝ -42 °C), հուլիսինը համապատասխանաբար՝ 23 °C (առավելագույնը՝ 40 °C) և 10 °C։ Տարեկան տեղումները 400-800 մմ են, անսառնամանիք օրերի թիվը՝ 130-230։

Ջրագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջրագրական ցանցը խիտ է։ Տարածքում են Դեբեդը՝ Մարց, Շնող, Ախթալա, Փամբակը՝ Ջրաշեն, Չիչխան, Ձորագետը՝ Տաշիր, Լոռիգետ, Ուռուտ և այլ վտակներով։ Փամբակի լեռնաշղթայի Թեժլեռան հյուսիսայի լանջից սկիզբ է առնում Աղստևը։ Շրջանում հերթափոխվում են չոր տափաստանային, լեռնաանտառային, լեռնատափաստանային և լեռնամարգագետնային, մերձալպյան և ալպյան վերընթաց լանդշաֆտային գոտիները։

Հողեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերակշռում են անտառային գորշ և դարչնագույն հողերը, Լոռու դաշտում՝ սևահողերը, լեռնամարգագետնատափաստանային, տեղ-տեղ՝ գետահովտաճահճային հողատիպերը։

Բուսականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փամբակի հովտում տիրապետողն անտառն է՝ հաճարենու և կաղնու գերակշռությամբ (հանդիպում են վայրի տանձենի, խնձորենի, ընկուզենի, սալորենի), քարափներին մասրենու, ցաքու թփուտներ են, Լոռու դաշտում՝ հացազգի տարախոտային և մարգագետնատափաստանային խմբակցությունները, հյուսիս-արևելքում՝ գիհու նոսրանտառներ։ Լոռու դաշտում կան ճահճուտներ և տորֆ։ Լեռների բարձրադիր գոտում հերթափոխում են ենթալպյան և ալպյան մարգագետնային խմբակցությունները։ Շրջանն ունի ռեկրեացիոն մեծ հնարավորություններ։ Տարածքում են Գյուլագարակի, Մարգահովտի, Մրտավարդենու արգելավայրերը։

Լեջանի համայնապատկերը Լոռի բերդից
Լեջանի համայնապատկերը Լոռի բերդից
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png