Լեյդենի համալսարանի գրադարան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Լեյդենի համալսարանի գրադարան
Uni-Leiden-seal.png
Leiden 1610.jpg
Երկիր Flag of the Netherlands.svg Նիդերլանդներ
Տեսակ գրադարան և համալսարանի գրադարան
Տեղադրություն Լեյդեն
Կոորդինատներ: 52°9′27.000000099996″ հս․ լ. 4°28′51.996000100001″ ավ. ե. / 52.15750000002777398° հս․. լ. 4.48111000002777793° ավ. ե. / 52.15750000002777398; 4.48111000002777793
Այլ տվյալներ
Կայք library.universiteitleiden.nl և bibliotheek.universiteitleiden.nl
Leiden University Library Վիքիպահեստում

Լեյդենի համալսարանի գրադարան (հոլ.՝ Universiteitsbibliotheek Leiden), 1575 թվականին Նիդերլանդների Լեյդեն քաղաքում հիմնադրված գրադարան: Հանդիսանում է Եվրոպական մշակույթի զարգացման կարևոր վայր, դասվում է այն քիչ մշակութային կենտրոնների շարքին, որոնք ուղղորդել են զարգացմանն ու լուսավորության ժամանակ գիտելիք սփռել, ինչը պայմանավորված է եղել հատկապես բացառիկ աղբյուրների յուրահատուկ հավաքածուի և գիտնականների միաժամանակյա ներկայությամբ[1]: Գրադարանի հավաքածուն ներառում է մոտ 5200000 միավոր, 1000000 էլեկտրոնային գրքեր, 20000 ընթացիկ պարբերական հրատարակություններ, 40000 էլեկտրոնային ամսագրեր, 60000 արևելյան և արևմտյան ձեռագրեր, 500000 նամակներ, 100000 քարտեզներ, 100000 տպագրություններ, 12000 նկարներ և 300.000 լուսանկարներ: Գրադարանի կառավարման ներքո են գտնվում Ինդոնեզիայում և Կարիբյան տարածաշրջանում ամբողջ աշխարհի ամենամեծ հավաքածուները: Լեյդենի համալսարանի գրադարանը Նիդեռլանդներում միակ ժառանգության կազմակերպությունն է, որի երկու փաստաթղթեր ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕհամաշխարհային հիշողության ռեգիստրում:

"Est hic magna commoditas bibliothecae ut studiosi possint studere"
—Ժոզեֆ Սկալիգեր
«Գրադարանի մեծագույն առավելությունն այն է, որ սովորել ցանկացողները կարող են դա անել:»

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիլհելմ I Օրանացին, Օրանի թագաժառանգը, Իսպանիայի դեմ հոլանդական ապստամբության գլխավոր առաջնորդը, Լեյդենի համալսարանի հիմնադիրը, գրադարանին է նվիրաբերել առաջին գիրքը՝ Պոլիգլոտ Աստվածաշնչի կրկնօրինակը: Նկարի կրկնօրինակը՝ Անտոնիո Մորի, 1555

16-րդ դարում Հաբսբուրգների դեմ հոլանդական ապստամբությունից հետո ստեղծվեց նոր կրոնով մի նոր երկիր: Շուտով առաջացավ բարձրագույն ուսումնական հաստատության նստավայրի անհրաժեշտություն, և 1575 թվականին հիմնադրվեց Լեյդենի համալսարանը:

Համալսարանի հիմնադրման հետ մեկտեղ վճռվեց, որ լսարանների մոտակայքում կստեղծվի գրադարան: Գրադարանի առաջին գիրքը Քրիստափոր Պլանտենի կողմից տպագրված Պոլիգլոտ Աստվածաշունչն էր, որը Վիլհելմ I Օրանացին 1575 թվականին նվիրեց գրադարանին: Այս գիրքը հենք հանդիսացավ գրադարանի հետագա հավաքածուի ստեղծման համար (fundamentum locans futurae aliquando bibliothecae): Գրադարանը սկսեց գործել 1587 թվականի հոկտեմբերի 31-ից:

Nomenclator autorum omnium, quorum libri vel manuscripti, vel typis expressi exstant in Bibliotheca Academiae Lugduno-Batavae (Այն հեղինակների ցանկը, որոնց գրքերը, ձեռագիր թե տպագրված, հասանել են Լեյդենի համալսարանի գրադարանում), 1595

1595 թվականին լույս տեսավ «Nomenclator-ը»՝ Լեյդենի համալսարանի գրադարանի առաջին կատալոգը, ինչպես նաև ամբողջ աշխարհում ինստիտուցիոնալ գրադարանի առաջին տպագիր կատալոգը: Կատալոգի հրապարակումը համընկավ գրադարանի վերևի հարկում Անատոմիական թատրոնի բացման հետ[2]:

1864 թվականին ավարտվեց Լեյդենի գրադարանի 1575-1860 թվականների այբբենական կարգով կատալոգի ամբողջական պատճենի ստեղծումը, որը երբեք չտպագրվեց: Ընթերցողները կարողանում էին օգտվել Լեյդենի գրադարանի այբբենական և սիստեմատիկ գրանցամատյաններից «Leidse boekjes» կոչվող կատալոգային քարտերով: Գրադարանի կատալոգային համակարգն այս ձևով գործել է մինչև 1988 թվականը:

Լեյդենի համալսարանի գրադարանի 22-րդ տնօրեն-գրադարանավար Յոհան Ռեմես դե Գրուտը նախաձեռնեց հոլանդական գրադարանների Pica (Project Integrated Կատալոգ ավտոմատացման) ավտոմատացումը նախաձեռնության (Ծրագրում ներառված կատալոգի ավտոմատացում): Pica-ն գործարկվեց 1969 թվականին, 2000 թվականին այն գնեց OCLC-ն (Առցանց համակարգչային գրադարանային կենտրոն): Առաջին ավտոմատացված նախագիծը Լեյդենում գործարկվեց 1976 թվականին՝ Dutch PICA-GGC միջոցով թողարկելով 400000 վերնագիր, մի քանի տարիների ընթացքում ստեղծվեցին կատալոգների միկրոմանրապատճեններ, որոնք մասամբ փոխարինեցին հայտնի «լեյդենյան բուկլետներ» կատալոգին:

1983 թվականին գրադարանը տեղափոխվեց ճարտարապետ Բարտ ֆան Կասետելի կառուցած նոր շենք: Առաջին առցանց կատալոգը հասնելի դարձավ 1988 թվականից:

Հատուկ հավաքածուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայտնի ձեռագիր՝ Leiden Aratea

Լեյդենի համալսարանի գրադարանն ունի մեծ թվով ազգային և միջազգային կարևորության հատուկ հավաքածուներ: Դրանք ներառում են ձեռագրեր, հնատիպ գրքեր, քարտեզներ, ատլասներ, տպագրություններ, գծանկարներ, լուսանկարներ: Այդ հավաքածուները լայն լսարանին հասանելի դարձնելու համար գրադարանը 2015 թվականին համագործակցել է «De Boekenwereld» պատկերազարդ ամսագրի հետ:

Արևմտյան ձեռագրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արևմտյան ձեռագրեր հավաքածուն ներառում է բոլոր արևմտյան ձեռագրերը (այդ թվում `2500 միջնադարյան ձեռագրեր և 25000 ժամանակակից ձեռագրեր) և 300000 նամակներ, արխիվ և 3000 անոտացված տպագրություն, այդ թվում նաև համալսարանի արխիվը:

Արևմտյան տպագրված աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արևմտյան տպագրված աշխատանքներ հավաքածուն ներառում է նյութեր, որոնք տպագրվել են մինչև 1801 թվականը (այդ թվում` 700 ինկունաբուլաներ) և 1801 թվականից հետո ստեղծված հազվագյուտ և արժեքավոր գործեր: Չորս դարերի ընթացքում հավաքածուն ընդլայնվել է կտակների, նվերների և գիտնականների հավաքածուների ձեռքբերումների հաշվին: Բացի այդ համալսարանի գրադարանը ձեռք է բերել յուրաքանչյուր գրքի մեկ օրինակ ունենալու իրավունք: Հավաքածուն ներառում է նաև Maatschappij der Nederlandse Letterkunde գրադարանի ավելի քան 100000 տպագիր ստեղծագործություններ:

Յ. Տ. Բոդել Նիյենհուսի դիմանկարը, նկարիչ՝ Յակոբուս Լուդովիկուս Կորնետ (Լեյդենի համալսարանի գրադարանի հավաքածու)

Bodel Nijenhuis հավաքածու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Bodel Nijenhuis հավաքածուն հիմնականում ներառում է հին քարտեզներ, ատլասներ, տեղագրական տպագրված նյութեր ու նկարներ: Հավաքածուի մեծ մասը ձեռք է բերվել Բոդել Նիյենհուսի կտակի հիման վրա: Փաստաբան Յոհաննես Տիբերիոս Բոդել Նիյենուսը (1797-1872) եղել է Luchtmans հրատարակչության տնօրենը, 25 տարիների անդամակցել է Maatschappij der Nederlandse Letterkunde-ին և եղել է քարտեզագրական և տեղագրական նյութի հավաքորդ:

Հավաքածուն ներառում է մոտ 60000 քարտեզներ (որից 3000 նկարներ են), 1500 ատլասներ, 24000 տեղագրական տպագրված նյութեր, 1600 գծագրեր և Յուսուֆ Քամալի «Monumenta Cartographica Africae et Aegypti» (Աֆրիկայի և Եգիպտոսի հուշարձանների քարտեզագրություն) արխիվը:

Արևելյան հավաքածու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնադրումից ի վեր համալսարանի համար կարևոր է եղել Արևելքի ուսումնասիրությունը: Աստվածաբաններն ուսումնասիրել են սեմական լեզուներ Աստվածաշունչն ընկալելու համար: Քաղաքական և առևտրային շահերից ելնելով՝ նորաստեղծ հոլանդական հանրապետությունը հարաբերություններ է հաստատել իր թշնամիների հետ, որոնց թվում էր Օսմանյան կայսրությունը: Իր նվաճողական քաղաքականության ընթացքում Հոլանդիայի Հանրապետության տիրապետության ներքո անցան Ինդոնեզիայի արշիպելագն ու հարավարևելյան Ասիայի այլ տարածքներ: Ճապոնիայում հոլանդացի վաճառականները ներկայացնում էին իրենց առևտրային շահերը:

Չորս դարերի ընթացքում Լեյդենի համալսարանի գրադարանը համալրվել է արևելքի և արևելագիտական ուսումնասիրություններին առնչվող անհամար ձեռագրերով, տպագիր գրքերով և լուսանկարներով: Արևելագիտությունը դեռևս շարունակում է ծաղկում ապրել Լեյդենի համալսարանի գրադարանում, իսկ արևելյան հավաքածուները շարունակում են համալրվել՝ ծառայելով ազգային և միջազգային գիտական հանրությանը:

Լեյդենի համալսարանի գրադարանի արևելագիտական հավաքածուները հայտնի են որպես Legatum Warnerianum (Վարների ժառանգություն): Լևինուս Վարները (1619-1665) Կոստանդնուպոլսի Բարձր դռան պատվիրակն էր, և նրա հավաքածուն ներառում էր 1000 Մերձավոր Արևելքի ձեռագրեր, որոնք այսօր Արևելյան հավաքածուի առանցքն են կազմում:

Գրադարանի արևելան հավաքածուն ներառում է 30000 ձեռագրեր և 200000 տպագիր գրքերը՝ սկսած հնագիտությունից մինչև զրադաշտականություն, արաբերենից մինչև զուլու:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Christiane Berkvens-Stevelinck. Magna commoditas : geschiedenis van de Leidse universiteitsbibliotheek 1575-2000, p.240.
  2. Basbanes, N.(2001). Patience and Fortitude. Perennial, New York, p. 63.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]