Երվանդ Գասպարյան (կապիտան)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Երվանդ Գասպարյան
Ծնվել է 1871
Ծննդավայր Վրաստան, Վորբի գյուղ
Մահացել է 1946 թվական
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն, ԽՍՀՄ
Ազգություն հայ
Մայրենի լեզու հայերեն, ռուսերեն
Կրթություն Փոթիի ռազմածովային դպրոց
Մասնագիտություն կապիտան
Զբաղեցրած պաշտոններ առաջին կարգի ծովակալ
Պարգևներ և
մրցանակներ
ՀԽՍՀ աշխատանքային հերոս

Երվանդ Գասպարյան (1871, Վրաստան - 1946), կապիտան, առաջին կարգի ծովակալ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երվանդ Գասպարյանը ծնվել է 1871 թվականին Վրաստանի Վորբի գյուղում: 1888 թվականին սեմինարիան ավարտելուց հետո վերադարձել է Վրաստան, իսկ 1889 թվականին ուսումը շարունակել է Փոթիի ռազմածովային դպրոցում: 1890 թվականին Ավստրիայի «Էմմա» նավով փորձել է լողալ Սև և Միջերկրական ծովերի, Ատլանտյան օվկիանոսի վրայով: 1894 թվականին Երվանդ Գասպարյանը նշանակվել է «Զիֆիրիս» նավի նավապետ: Նա մասնակցել է Օսմանյան կայսրության դեմ Կրետե կղզում տեղի ունեցած հունական ապստամբությանը, գաղտնի կերպով զենք է տեղափոխել ապստամբներին և հայ ֆիդայիներին, որոնք նույնպես պայքարում էին թուրքական իշխանությունների դեմ: Երվանդ Գասպարյանը հայ և հույն ապստամբներին օգնելու համար Կ. Պոլսում ձերբակալվում է: Թուրքերը համարում էին, որ ապստամբներին օգնելու համար գլխատելը կամ գնդակահարությունը մեղմ պատիժ է: Նրանք Երվանդ Գասպարյանին տեղափոխել են լեռներում գտնվող մի լքված վանքի մոտ, ոտքերին ծանր քարեր են կապել և հեռցել՝ մտածելով, որ նա շուտով կմահանա: Երվանդ Գասպարյանին այդ վիճակում պատահաբար հայտնաբերել են քրդերը, որոնք Երվանդ Գասպարյանին ազատել են շղթաներից և տեղափոխել Վենետիկ: Այստեղ` Սուրբ Ղազար կղզու Մխիթարյանների հովանու ներքո, Երվանդ Գասպարյանը բարելավում է նավագնացության մասին իր գիտելիքները: Ռուսաստան վերադառնալուց հետո նա ստացել է Մանթաշյանին պատկանող «Բորժոմի» շոգենավի նավապետի պաշտոնը: 1918 թվականին նա ակտիվորեն մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին՝ Ռուսաստանի նավատորմի կազմում կռվելով ընդդեմ Գերմանիայի և պաշտպանելով Օդեսան: 1918-1920 թվականներին Երվանդ Գասպարյանը մասնակցել է Ռուսաստանում ընթացող քաղաքացիական կռիվներին:

Կյանքը Խորհրդային Հայաստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանի Խորհրդայնացումից հետո վերադարձել է Հայաստան՝ իր նպաստը բերելով նորաստեղծ հանրապետության կայացման գործին: Նա էր, որ հղացավ և կազմակերպեց Սևանա լճում նավատորմ ստեղծելու և նավարկություն կազմակերպելու գաղափարը: Առաջին նավը, որը դուրս բերվեց Սևանա լիճ, անվանվեց «Լուկաշին»՝ ի պատիվ Խորհրդային Հայաստանի քաղաքական գործիչ Սարգիս Լուկաշինի (Սրապիոնյան): Երվանդ Գասպարյանը Ելենովկա (այժմ՝ Սևան) քաղաքից և շրջակա գյուղերից ընտրում է 18-20 տարեկան 12 տղաների և սկսում է նրանց սովորեցնել իր մասնագիտությունը: Գասպարյանի ծրագիրը, այն է` Սևանա լճում կազմակերպել կանոնավոր բեռնափոխադրումներ՝ իրար միացնելով բոլոր ափամերձ տարածքները, կղզու վրա ստեղծել կանոնավոր հետազոտական կայան և հյուրանոց, կառուցել պահածոների գործարան, բարձրացնել Կարմրախայտ ձկան արտադրությունը, այդ ժամանակ անհավանական էր թվում: Բայց, այնուհանդերձ, նրա ջանքերով կղզում ստեղծվել են պանդոկներ, փրկարարական միջոցներ, պահեստներ, ձկնաբուծարաններ, նավանորոգման ձեռնարկություններ, հիմնադրվել է կաթնամթերքային տնտեսություն: 1929 թվականին կապիտան Երվանդ Գասպարյանը մեկնել է Աստրախան, որտեղից նրան հաջողվել է ստանալ «Տատյանա» և «Աիդա» նավերը: Շուտով Սևանա լճում իրենց երթևեկությունն են սկսել բարձր արագությամբ ընթացող նավակներն ու «Ռաբոչի», «Համբարձումյան», «Կոմսոմոլեց», «Կոմունիստ», «Միկոյան» բեռնատար նավերը: Երվանդ Գասպարյանի ծառայությունները բարձր են գնահատել Խորհրդային Հայաստանի պետական ականավոր գործիչներ Ալեքսանդր Մյասնիկյանը, Սարգիս Լուկաշինը, Արամայիս Երզնկյանը, Աշոտ Հովհաննիսյանը և ուրիշներ: Կապիտան Երվանդ Գասպարյանն իր մահկանացուն կնքել է 1946 թվականին 75 տարեկան հասակում:

Գրքեր կապիտան Երվանդ Գասպարյանի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորհրդային հայտնի գրող Մարիետա Շահինյանը վեպ է գրել Երվանդ Գասպարյանի մասին, որն արժանացել է Ստալինյան մրցանակի:

Պարգևներ և մրցանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1923 թվականի մայիսին Երվանդ Գասպարյանն արժանացել է ՀԽՍՀ աշխատանքային հերոսի կոչման և պարգևատրվել առաջին կարգի ծովակալի բարձրագույն կոչումով:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]