Գրիկենբայզլ վիեննական ռեստորան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Wienes älteste Gaststätte, das "Griechenbeisl" - panoramio.jpg
Wiedeń - Galeria Augustin - panoramio.jpg
Nahe Fleischmarkt Wien 20091006 010.JPG

Գրիկենբայզլ (գերմ.՝ Griechenbeisl), Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայի ամենահին ռեստորաններից մեկն է: Տեղակայված է քաղաքի կենտրոնում և ունի մի քանի դարյա պատմություն: Գրիկենբայզլը գտնվում է Ֆլյաիշմարկտ 11 (Fleischmarkt, 11) հասցեում: Ռեստորանի այժմյան անվանումը զուգահեռվել է մոտակայքում տեղակայված հունական Երրորդություն եկեղեցու և Վիեննայի հունական թաղամասի հետ[1]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեստորանային բիզնեսի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Grichenbeisl» ռեստորանը իր պատմությունը սկսեց Լևանտե առևտրականների ընտանիքի շնորհիվ, ովքեր բնակվում էին սնվելու հաստատությունից ոչ հեռու (ձևավորման սկզբում այն իրենից դեռ պանդոկ էր ներկայացնում): Լևանտեները Վիենայի ու արևելքի երկրների միջև առևտրականն կապերի մեջ էին ներգրավված դեռևս 11-րդ դարից՝ Բաբենբերգների՝ Ավստրիայի առաջին թագավորական տոհմի իշխանության ժամանակաշրջանում[1]:

Շինության ներսում պանդոկի գոյության մասին փաստաթղթային առաջին հիշատակումը թվագրում է 1447 թվականով: 1500 թվականին ներկայիս «Griechenbeisl» հասատությունը Վիեննայում հայտնի էր «Դեղին եղջերուի մոտ» անվանումով և այդպես էր հանդես գալիս մինչև 1636 թվականը: Առավել ուշ ժամանակաշրջանի փաստաթղթերում հաստատությունը հիշատակվում է «պանդոկ Կարմիր կտուր» անվանումով: Այդ անվանումը հավանաբար ի հայտ է եկել 1200 թվականին քաղաքի ամրություններում ներառված աշտարակի շնորհիվ: Ավելի ուշ՝ 14-րդ դարում, պաշտպանական աշտարակը վերակառուցվել է ուշ գոթական ոճով և վերափոխվել բնակելի աշտարակի: Էլ ավելի ուշ ժամանակաշրջանի փաստաթղթերը վկայում են պանդոկի ոչ սակավաթիվ անվանափոխությունների մասին, օրինակ «Ոսկե հրեշտակի մոտ» (1762 թվական) կամ «Ռայխենբերգի պանդոկ» (հավանաբար ի պատիվ նոր սեփականատիրոջ)[1]:

17-րդ դարի կեսերին Ֆլյաիշմարկտ փողոցում սկսեցին հիմնավորվել հույն և լիբանանցի վաճառականներն իրենց ընտանիքներով, ուստի քաղաքի այդ հատվածը սկսեց կոչվել Հունական թաղամաս: Հենց այդ մինչ օրս էլ կիրառվող անվանումն էլ վերագրվեց նաև պանդոկին և այն սկսեց կոչվել Գրիկենբայզլ (Griechenbeisl թարգմանաբար՝ հունական պանդոկ): Ի տարբերություն անվանը, ինչպես այն ժամանակ, այնպես էլ այժմ, ռեստորանը մասնագիտացած է բացառապես վիեննական խոհանոցի ավանդական ուտեստներ պատրաստելու և մատուցելու գործում[1]:

Ռեստորանի համար պատմական դարձավ 1852 թվականը: Այդ ժամանակվա սեփականատեր Լեոպոլդ Շմիդտը որոշում կայացրեց Չեխիայի Պլզեն քաղաքից Վիեննա բերել «Pilsner Urquell» գարեջուրը և սկսեց առաջինն այն վաճառել Վիեննայում: Մինչ օրս էլ Գրիկենբայզլ ռեստորանը համարվում է «Pilsner Urquell» չեխական գարեջրի պաշտոնական մատակարարը Վիեննայում[1]:

Անցյալում Ֆլյաիշմարկտ փողոցի կողմից ռեստորանի այսօրվա գլխավոր մուտքը չէր օգտագործվում: Նախկինում որպես գլխավոր մուտք էր ծառայում Griechengasse փողոցի կողմի կողային մուտքը: Շինության այն հատվածը, որը գտնվում էր Ֆլյաիշմարկտ փողոցի կողմից օգտագործվում էր ծառայողական նպատակներով: Այժմ Griechengasse փողոցի կողմի բակում հաճախորդների համար բաց երկնքի տակ սեղանիկներ են տեղադրված:

Օ՜, իմ սիրելի Ավգուստին,
Ավգուստին, Ավգուստին,
Օ՜, թանկագին դու Ավգուստին,
Ավգուստին, Ավգուստին,
Ամեն ինչ կորա՜վ :
Փողը կորավ, մարդը կորավ,
Ամեն ինչ կորավ, Ավգուստին,
Օ՜, թանկագին դու Ավգուստին,
Ամեն ինչ կորա՜վ:
Շոր չկա, փայտ չկա,
Ավգուստինը ընկած է կեղտի մեջ,
Օ՜, թանկագին դու Ավգուստին,
Ամեն ինչ կորա՜վ:
Եվ նույնիսկ հարուս Վիեննան,
Կորավ ինչպես Ավգուստինը,
Ողբացեք ինձ հետ միասին,
Ամեն ինչ կորա՜վ:
Ամեն օրը տոն էր,
Եվ ի՞նչ այժմ հիմա, ժանտախտ միայն ժանտախտ,
Միայն շատ թաղումներ,
Ահա և վերջ:
Ավգուստին, Ավգուստին,
Մի խոսքով պառկիր գերեզմանում,
Օ՜, թանկագին դու Ավգուստին,
Ամեն ինչ կորա՜վ:
Օ՜, թանկագին դու Ավգուստին,
Ավգուստին, Ավգուստին,
Օ՜, թանկագին դու Ավգուստին,
Ամեն ինչ կորա՜վ:

17-րդ դարում ռեստորանում հաճախ ելույթ է ունեցել Վիեննայում այն ժամանակվա հայտնի թափառական երաժիշտներից մեկը՝ ժողովրդական երգերի կատարող Մարկ Ավգուստինը, ով անմահացել է «Օ՜, իմ սիրելի Ավգուստին» երգով[2]: «Սիրելի Ավգուստին»-ը տաղանդավոր բանաստեղծ երգահան էր, վիրտուոզ, նվագում էր ժողովրդական գործիքներից մեկով: Լեգենդի համաձայն` 1679 թվականին «սիրելի Ավգուստին»-ին մի անգամ ուժեղ գինարբուքից հետո անշարժ պառկած գտնում են ռեստորանից ոչ հեռու՝ կամրջի տակ և քանի որ երգիչը կենդանության որևէ նշան ցույց չէր տալիս, նրան նետում են Սուրբ Ուլրիխ եկեղեցու կողքին համաճարակի ժամանակ թաղումների համար բացված «ժանտախտի հորը», որտեղ ժողովրդի սիրելին հանգիստ կարողանում է քունն առնել, ինչից հետո նրան օգնում են դուրս գալ: Այդ «թաղում»-ից հետո Մարկ Ավգուստինն ապրում է դեռ երկար ժամանակ և կարողանում է վիեննացիներին, այդ թվում նաև Griechenbeisl պանդոկի այցելուներին ուրախացնել իր կատարումներով: Այսօր ռեստորանի մուտքի մոտ կոշիկները մաքրելու ճաղերի տակ «սիրելի Ավգուստին»-ի քանդակն է «թաքնված» և այցելուները կարողանում են ռեստորան ելումուտ անելիս նրա գլխարկի մեջ մետաղադրամներ նետել[3][4][5]:

1963 թվականին ռեստորանի շենքի վերակառուցման ժամանակ երեք քարե միջնապատ է հայտնաբերվել, որոնք պահպանվել են դեռ 1529 թվականին թուրքերի կողմից Վիեննայի պաշարման ժամանակաշրջանից: Այսօր դրանք հասանելի են դիտելու համար և ներկառուցված են ռեստորանի մուտքի աջ կողմում[1]:

Պատմական շինությունը դարերի ընթացքում վերակառուցվել է մի քանի անգամ և նման կերպ էլ ընդլայնվել է պանդոկի տարածքը: Այսօր ռեստորանը հաճախորդներին է առաջարկում 7 միմյանցից տարբերվող սրահներ, որոնցից յուրաքանչյուրը ձևավորված է տարբեր ժամանակաշրջանների ուրույն ոճով[1]:

Restaurant Griechenbeisl Wien Austria - panoramio (2).jpg

Գրիկենբայզլ ռեստորանի առաջին հարկում տեղակայված են[6]՝

  • ռեստորանի հնագույն հատվածը, որն անվանվում է Zitherstüberl (գերմներեն Zither (ցիտրա) նշանակում է լարային քանոնատիպ երաժշտական գործիք, որն առավելապես տարածում է ստացել Ավստրաիյում և Գերմանիայում 18-րդ դարում), սրահ կարելի է մտնել Fleischmarkt փողոցի կողմից,
  • «Mark Twain Zimmer» («Մարկ Տվեյնի սենյակ»), ճարտարապետական պահպանվող հուշարձան է հանդիսանում, քանի որ բազմաթիվ հայտնի այցելուներ իրենց այցն անմահացրել են այնտեղ թողնելով իրենց ինքնագրերը:
  • «Rundes Zimmer» («Կլոր սենյակ»), այնտեղ է գտնվում մեծ կլոր անտիկ մի սեղան և այն երկար ժամանակ դարձել է վիեննաբնակ հայտնիների մշտական այցելության վայրը:
  • «Musikzimmer» («Երաժշտական սենյակ»), որը դեկորատիվ պատուհանավանդակներ ունի և գտնվում է շինության ներքին հատվածում: Այնտեղից աստիճաններով դուրս են գալիս Hafnersteig փողոց:
  • «Karlsbadzimmer» ՝ Կարլովի Վարի (գերմ.՝ Karlsbad) քաղաքի հուշանվերնով զարդարված մեծ և բարձր առաստաղով սրահ է, զարդարված գերմանական Կարլսբատ քաղաքից բերված հուշանվերներով:
  • շինության երկրորդ հարկում տեղակայված են սրահներ, որոնք այժմ «Kerzenstüberl» («Մոմերով սենյակ»), «Biedermeierzimmer» («Մոմերով սենյակ») (Biedermeier ոճի գեղարվեստական ձևավորում ունի, որը տարածված էր Ավստրիայում և Գերմանիայում՝ 1815-1848 թվականներին), «Jagdzimmer» («Որսորդների սենյակ») անվանումներով են հանդես գալիս, սակայն նախկինում դրանք բնակելի տարածքներ էին: Այսօր դրանք ռեստորանի սրահներ լինելով հանդերձ պահպանել անցյալի պատմական մթնոլորտը:
  • ռեստորանի շենքից դուրս է գտնվում ուշադրության արժանի միջնադարյան քարե սյունը և մուտքի կամարը: Ռեստորանի ներքին բակում հյուրերը կարող են տեսնել պատկերասրահի տիպի դիտարժան տունը:

Շինության պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Griechenbeisl Wien 1010.JPG
Wien08 092 (3156488973).jpg
Wien08 094 (3156489813).jpg

Վիեննայի Griechenbeisl ռեստորանի այժմյան պատմական շինությունը, որը գտնվում է Fleischmarkt և Griechengasse փողոցների հատման վայրում, ճարտարապետական պահպանվող հուշարձան է համարվում: Կառույցի մասին մինչև մեր օրերը հասած առաջին գրավոր հիշատակումը կատարվել է 1350 թվականին, երբ դրա առաջին սեփականատերերից մեկը, ով ասպետական կոչմամբ Վիեննայի քաղաքացի էր, ցանկացավ գրանցել կառույցը իր անշարժ գույքի տեսքով ունեցվածքի ընդհանուր ցանկում:

1385 թվականին պատմական շենքն իր հարակից տարածքներով ձեռք է բերվում «Լիլիֆենդլ» («Lilienfeld») վանքի տիրոջ կողմից: Այն ժամանակ այսօրվա ռեստորանի շինության մոտակայքի փողոցներն ու հրապարակները այլ անուներ էին կրում, որնոք այսօր չեն պահպանվել՝ Krongase, Zur Bürgermusterung, Oberer Hafnersteig, Auf dem Steig:

Այսօր տարբեր վարկածներ գոյություն ունեն այն մասին, թե ինչ նպատակներով է ծառայել շինության բակում գտնվող աշտարակը: Այդ շինության ներքին մասը կարող է ծառայած լինել որպես պահեստային տարածքներ, վերին հատվածները՝ որպես բնակելի տարածքներ: Քաղաքային պաշտպանական ամրությունների մի մասը անցնում էր հենց այդ հատվածով, սակայն հայտնի է, որ այն ժամանակ աշտարակը դեռ գոյություն չուներ:

Ինչպես արտաքին, այնպես էլ ներքին դիտարկումից կարելի է հավաստիանալ, որ շինությունը կառուցված է մի քանի մակարդակներով, որոնք կառուցվել են ոչ միաժամանակ, այլ կառուցվել են դարերի ընթացքում: Ուստի ստացվում է, որ շինությունը բարձրության մասով «աճել» է ժամանակի ընթացքում, ինչպես կենդանի օրգանիզմը կաճեր: Շինության ներսում կա հնագույն պտուտակաձև աստիճանավանդակ, որը տանում է վերին հարկեր, ուր այժմ տեղկայված են ռեստորանի մի քանի հարմարավետ սրահները:

Հատկապես ուշադրության է արժանի շինության գինու մառանը, որը նույնպես կառուցվել և կահավորվել է մի քանի փուլով: գինու մառանի ամենահին հատվածը, որը գտնվում է այսօրվա «Schwedenplatz» պատմական հատվածում, կառուցվել է դեռ նախքան 13-րդ դարը:

Այսօր պահպանվել է դրա քարե հիմքը, որը շարվել է կարծր քարից՝ հին հռոմեացիների կողմից:

Շինության նկուղը բազմաթիվ անցումներով ու թունելներով լաբիրինթաձև միացված է եղել հարևան շինությունների նկուղներին: Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ այդ անցումները օգտագործվել են քաղաքում ապահով տեղաշարժվելու համար: Նախկինում այդ թունելներով կարելի էր երկար տարածություններ անցնել, այսօր սակայն, դեպի կատակոմբաներ մուտքը փակված է աղյուսի փլվածքներով:

Հայտնի հյուրերն ու մշտաբնակները[7][խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նկարիչներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դերասաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքական գործիչներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Paul Rotterdam: Paul Rotterdam. Ausstellung 1965. Katalog, Galerie im Griechenbeisl, 1965.(գերմ.)
  2. on-line AustriaN_Newspapers_Online ANNO – AustriaN Newspapers Online.(գերմ.)
  3. Wer war Augustin ?(գերմ.)
  4. Oh, du lieber Augustin.(գերմ.)
  5. Ach du lieber Augustin (ingeb).(գերմ.)
  6. Our historic rooms and parlors.(անգլ.)
  7. The Griechenbeisl.(անգլ.)