Գերտրուդ Բոդենվիզեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գերտրուդ Բոդենվիզեր
Franz Löwy - Gertrud Bodenwieser, 1921.jpg
Ծնվել էփետրվարի 3, 1890(1890-02-03)[1][2]
ԾննդավայրՎիեննա, Ավստրո-Հունգարիա[1]
Մահացել էնոյեմբերի 10, 1959(1959-11-10)[1][2] (69 տարեկանում)
Մահվան վայրՍիդնեյ, Ավստրալիա[1]
ՔաղաքացիությունFlag of Austria.svg Ավստրիա
Մասնագիտությունպարուսույց
ԱմուսինFriedrich Rosenthal?
Gertrud Bodenwieser Վիքիպահեստում

Գերտրուդ Բոդենվիզեր (գերմաներեն՝ Gertrud Bodenwieser, փետրվարի 3, 1890(1890-02-03)[1][2], Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա[1] - նոյեմբերի 10, 1959(1959-11-10)[1][2], Սիդնեյ, Ավստրալիա[1]), պարուհի, պարուսույց, էքսպրեսիվ պարատեսակի ստեղծողներից մեկը[3]

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Bodenwieser Ballet-ի անդամներից երկուսը Սիդնեյի Սենթրալ պարկում ելույթի ժամանակ[4]
Բոդենվիզերի «Աշակերտական վալսը», 1953

Գերտրուդը հարուստ հրեաների՝ Թեոդոր և Մարիա Բոնդիների դուստրն էր: Որոշելով իրեն նվիրել պարարվեստին՝ նա նախընտրել է հանդես գալ Գերտրուդ Բոդենվիզեր բեմական անունով: 1905-ից մինչև 1910 թվականը աշակերտել է Կարլ Գոդլևսկուն, յուրացրել դասական բալետային պարարվեստի հիմունքները, որոնց վրա հենվել ու ստեղծել է իր յուրօրինակ պարաոճը՝ ոգեշնչվելով Այսեդորա Դունկանի ու Ռութ Դենիսի արվեստով: Նրա առաջին իսկ հանրային ելույթները սենսացիա են առաջացրել Վիեննայում, արժանացել հատկապես երիտասարդ արվեստասերների ու քննադատների ջերմ ընդունելությանն ու բարձր գնահատականին: Երիտասարդ արվեստագետի առաջին խոշոր հաջողություններից էր «Հրեշ մեքենաներ» պարային ներկայացումը, որի ընթացքում պարողների խումբը վերածվում էր մեքենաների[5]:

Կարճ ժամանակ անց Բոդենվիզերին հրավիրել են դասավանդելու Վիեննայի երաժշտության և կատարողական արվեստի համալսարանում, շնորհել են պրոֆեսորի կոչում: Համերգասրահի նկուղային հարկում նա հիմնադրել է իր պարային ստուդիան, ստեղծել շնորհալի պարախումբ, որը համերգներով շրջագայել է Եվրոպայով մեկ: Tanzgruppe Bodenwieser-ում (Բոդենվիզերի պարախմբում) արվեստի ասպարեզում իրենց առաջին քայլերն են կատարել հետագայում վարպետության հասած և պարարվեստի պատմության էջերում իրենց անունները գրած այնպիսի արվեստագետներ, ինչպես՝ Վիլմա Դեգիշերը, Թրուդի Դուբսկին, Շոնա Դանլոփ Մաքթավիշը, Գիզա Գեերտը, Գրետա Գրոսը, Էրիկա Հանկան, Հիլդե Հոլգերը, Էվելին Իպպենը և շատ ու շատ ուրիշներ[6]:

1938 թվականին, երբ անշլյուսի արդյունքում Ավստրիան բռնակցվել է նացիստական Գերմանիային, Գերտրուդն ու նրա պարախմբի մյուս հրեա անդամները հարկադրված են եղել լքելու Եվրոպան[7]: Նրանք մեկնել են Կոլումբիա, հյուրախաղային ոգեշունչ ու ոգևրորիչ ելույթներով մասնակցել այդ երկրի մայրաքաղաք Բոգոտայի հիմնադրման 400-ամյակին նվիրված տոնակատարություններին, ձեռք բերել տասնյակ հազարավոր երկրպագուներ, այնուհետև տեղափոխվել ու հաստատվել են հեռավոր Ավստրալիայում: Սիդնեյում Բոդենվիզերը պարի դասեր է տվել, հիմնադրել Bodenwieser Ballet (1939-1959 թթ.), որը բնորոշվել է որպես «իսկապես ազդեցիկ առաջին նորաոճ պարախումբն Ավստրալիայում»[8]: Այստեղ նույնպես Բոդենվիզերը արվեստի ճանապարհ է դուրս բերել բազմաթիվ շնորհալի երիտասարդների, որոնք զգալի ավանդ են ներդրել Ավստրալիայի պարարվեստի զարգացման գործում (Անիտա Արդել, Քեյթ Բեյն, Մարգարեթ Չեփփել, Քորալի Հինքլի, Էյլին Քրամեր և այլք)[8][9][10]: Գրետա Բոդենվիզերի ղեկավարությամբ պարախումբը փայլուն ելույթներով հանդես է եկել ինչպես Ավստրալիայի քաղաքներում ու գյուղերում, այնպես էլ արտասահմանյան բազմաթիվ երկրներում, այդ թվում՝ Ֆրանսիայում, Նոր Զելանդիայում (1950 թ.), Հարավային Աֆրիկայում (1950), Հնդկաստանում (1952)[8][11]:

Անձնական կյանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերտրուդ Բոդենվիզերը 1920 թվականին ամուսնացել էր թատերագիր և ռեժիսոր Ֆրիդրիխ Ռոզետալի հետ, ով 1942 թվականին զոհվել է Օսվենցիմի համակենտրոնացման ճամբարում: Իսկ ինքը՝ անվանի կին արվեստագետը, հանկարծամահ է եղել 1959 թվականի նոյեմբերի 10-ին:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Cuckson, Marie: Gertrud Bodenwieser. Her Contribution to the Art of the Dance. Vaucluse, NSW 1960.
  • Dunlop MacTavish, Shona: An Ecstasy of Purpose. The Life and Art of Gertrud Bodenwieser. Dunedin, N.Z. 1987.
  • Grayburn, Patricia (ed.): Gertrud Bodenwieser, 1890–1959. A celebratory monograph on the 100th anniversary of her birth, with a catalogue of the exhibition shown at the University of Surrey (...) and the Royal Festival Hall (...). Surrey 1990.
  • Dunlop MacTavish, Shona: Gertrud Bodenwieser. Tänzerin, Choreographin, Pädagogin. Wien – Sydney. (Gekürzte Ausgabe, aus dem Englischen übersetzt von Gabriele Haefs, hrsg.v. Denny Hirschbach). Zeichen und Spuren, Bremen 1992. 3-924588-21-X.
  • Vernon-Warren, Bettina and Charles Warren (ed.): Gertrud Bodenwieser and Vienna's Contribution to Ausdruckstanz. Harwood Academic Publishers, Amsterdam u.a. 1999. 90-5755-035-0.
  • Amort, Andrea: Free Dance in Interwar Vienna. In: Interwar Vienna. Culture between Tradition and Modernity. Eds. Deborah Holmes and Lisa Silverman. New York, Camden House, 2009, p. 117–142. 978-1-57113-420-2

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #119115379 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 FemBio
  3. «Katalog der Deutschen Nationalbibliothek» (գերմաներեն)։ portal.dnb.de։ Վերցված է 2018-05-13 
  4. «Bodenwieser Ballet. (1939-1959) - People and organisations»։ Trove (անգլերեն)։ Վերցված է 2019-06-18 
  5. «Dance in Exile: Central European Expressionist Dance»։ www.impulstanz.com։ 2000։ Վերցված է 2016-01-25 
  6. Vernon-Warren, B. and Warren, C. (Eds) (1999) Gertrud Bodenwieser and Vienna's Contribution to Ausdruckstanz. Routledge. 90-5755-035-0, pg. 22
  7. Marshall Jonathon W. (December 2012)։ «Ausdruckstanz, faith, and the anthropological impulse in Europe and the Asia-Pacific: a critical analysis of the career of Shona Dunlop MacTavish»։ Brolga: An Australian Journal About Dance (37) 
  8. 8,0 8,1 8,2 «Bodenwieser Ballet. (1939-1959) - People and organisations»։ Trove (անգլերեն)։ Վերցված է 2019-06-21 
  9. «BBC Radio 4 - Seriously…, The Art of Now: Breath is Life - Eileen Kramer»։ BBC (en-GB)։ Վերցված է 2019-06-18 
  10. «Chapple, Margaret (1923–1996)»։ Trove։ Վերցված է 19 June 2019 
  11. Edwards Jono (19 June 2019)։ «Dunedin's doyenne of dance dies»։ Otago Daily Times։ Վերցված է 19 June 2019 

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]