Բուզա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բուզա
Boza bg.jpg
Ենթատեսակըմպելիք և non-alcoholic beverage
Ծագման երկիրFlag of Turkey.svg Թուրքիա
Boza Վիքիպահեստում

Բուզա (թուրք.՝ boza[1][2]), ցածր ալկոհոլային թանձր և քաղցր մակարդելի խմիչք: Այն պատրաստվում է թեթևակի եփած կորեկից կամ եգիպտացորենից: Արտադրվում է ցորենի, եգիպտացորենի կամ կորեկի խմորման մեթոդով: Այն հայտնի էր նաև Ռուսիայում, որտեղ պատրաստվել էր վարսակի, վայրի կորեկի կամ հնդկացորենի ալյուրից, ինչպես գարեջուրը, սակայն առանց գայլուկի օգտագործման: Այն հիշատակվել է տասնյոթերորդ դարի թուրք ճանապարհորդ Էվլիյա Չելեբիի գրքում[3]:

Բուզան պարունակում է 4-6 % սպիրտ[4][5]: Այն ծառայում է որպես աղանդեր և հանդիսանում է հյուրերի նկատմանբ հատուկ հարգանքի նշան[6]:

Թաթարերեն «բուզա» բառն ունի մեկ այլ նշանակություն՝ սկանդալ, աղմկոտ խառնաշփոթ: Այդ բառից, օրինակ, ծագել է ռուսերեն «աղմկել» բառը: Դժվար չէ հասկանալ իմաստը՝ ոգելից խմիչք → գինարբուք → սկանդալ: Գոյություն ունի «բուզոտյոր» բառի այլ բացատրություն: Հնում մեղսագործները տոնի նախօրեին նախքան նոր տոնը ստիպված էին խմիչք պատրաստելու համար տրորել հացահատիկը: Աշխատանքը այնքան էլ ծանր չէր, որքան որ այն առաջացնում էր ձեռքի վնասվածքներ, որը հետագայում հանգեցրեց ծեծկռտուքի:

Տարածման աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարածված է Ղրիմում, Կովկասում, Միջին Ասիայում և Բալկաններում: Այն Ասիայում տարածվել է մոնղոլ-թաթարների ներխուժմամբ: Կենցաղում այդպես էր կոչվում ցանկացած քաղցրահյութ, նորահաս գարեջուր կամ բրագա: Տարբեր երկրներում բաղղատրատոմսը միանգամայն տարբեր է:

Թուրք, բուզայի առևտուր, Բուխարեստ, 1880

Բուզան Օսմանյան կայսրության ժամանակ շատ տարածված էր, բայց 16-րդ դարի կեսից սկսեց արգելվել, ի սկզբանե Սելիմ II-ի ժամանակաշրջանում, քանի որ նրա մեջ ավելացվել էր ափիոն, այնուհետև Մեհմեդ IV-ի ժամանակ արդեն ընդհանուր արգելք դրվեց ալկոհոլային խմիչքների դեմ: Այնուամենայնիվ, թուրք ճանապարհորդ Էվլիյա Չելեբին բուզան բնութագրում էր որպես հայտնի խմիչք, նշելով, որ Ստամբուլում իր սննդային արժեքի համար այն վաճառվում է մոտ 300 խանութներում, շուկայում և լայնորեն օգտագործվում է թուրքական բանակում: 20-րդ դարում Ստամբուլում հիմնական բուզա արտադրողները ալբանացիներն էին և 1876 թվականին Հաջի Իբրահիմի և Հաջի Սադիկի կողմից հիմնադրված խանութը դեռևս գոյություն ունի: 2009 թվականի հունվարին Իլինոյս նահանգում բացվել է բուզայի առաջին արտադրամասը[7]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. "bosa." Webster's Third New International Dictionary, Unabridged. Merriam-Webster. 2002.
  2. "bosa." Oxford English Dictionary. 2nd edition. 1989.
  3. Эвлия Челеби. Книга путешествия, с.47
  4. «Буза (напиток)»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  5. Буза // БСЭ, 3-е издание
  6. Татарская кухня, Татарские блюда. Ю. А. Ахметзянов (1961 г.), с.82
  7. «Чудодейственный напиток боза» 

Գրականություն և արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]