Բենջամին Դիզրայելի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բենջամին Դիզրայելի
Disraeli.jpg
Ծնվել է դեկտեմբերի 21, 1804({{padleft:1804|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:21|2|0}})[1][2]
Ծննդավայր Լոնդոն[3]
Մահացել է ապրիլի 19, 1881({{padleft:1881|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:19|2|0}})[1][2] (76 տարեկանում)
Մահվան վայր Մայֆեր
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Մասնագիտություն քաղաքական գործիչ, վիպագիր և գրող
Ամուսին Մերի Էն Դիզրայելի
Ծնողներ հայր՝ Այզեկ Դիզրայելի
Զբաղեցրած պաշտոններ Մեծ Բրիտանիայի Ազգային ժողովի անդամ, Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ, Ընդդիմության առաջնորդ, Q531471? և Լորդերի պալատի անդամ
Քաղաքական կուսակցություն Մեծ Բրիտանիայի պահպանողական կուսակցություն
Պարգևներ և
մրցանակներ
Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ
Անդամություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Միացյալ Թագավորության 13-րդ Խորհրդարան, Միացյալ Թագավորության 14-րդ Խորհրդարան, Միացյալ Թագավորության 15-րդ Խորհրդարան, Միացյալ Թագավորության 16-րդ Խորհրդարան, Միացյալ Թագավորության 17-րդ Խորհրդարան, Միացյալ Թագավորության 18-րդ Խորհրդարան, Միացյալ Թագավորության 19-րդ Խորհրդարան, Միացյալ Թագավորության 20-րդ Խորհրդարան և Միացյալ Թագավորության 21-րդ Խորհրդարան
Ստորագրություն Benjamin Disraeli Signature 2.svg
Benjamin Disraeli, 1st Earl of Beaconsfield Վիքիպահեստում

Բենջամին Դիզրայելի (Benjamin Disraeli, 1st Earl of Beaconsfield, դեկտեմբերի 21, 1804[1][2] , Լոնդոն[3] - ապրիլի 19, 1881[1][2] , Մայֆեր), անգլիական պետական և քաղաքական գործիչ, ֆինանսների նախարար (1852, 1858-59, 1866-68), Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ (1868, 1874-1880), պահպանողական կուսակցության հիմնադիրներից մեկը։ Հայտնի է նաև որպես գրող։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սերում է անգլիկանություն ընդունած հրեական ընտանիքից։

Ակնառու դեր է խաղացել տարիների կուսակցությունը պահպանողականի վերափոխելու գործում։1874-1880 թվականներին եղել է վարչապետ, վարել է էքսպանսիոնիստական քաղաքականություն։ Իր գլխավոր խնդիրներից մեկը համարել է Ռուսաստանի դեմ պայքարը։ Բեռլինի կոնգրեսում (1878) Բիսմարկի օգնությամբ Դիզրայելին վերանայել տվեց Սան Ստեֆանոյի հաշտության պայմանագիրը, որի հետնանքով մի շարք սլավոնական և հայաբնակ մարզեր նորից ընկան թուրքական տիրապետության տակ։ Նրան է պատկանում «․․․Մեզ համար կարևորը հայկական վտանգի դեմ Թուրքիայում պաշտպանվելու միջոցներ գտնելն է» արտահայտությունը, որը պարզում է նրա գլխավորած անգլիական պահպանողական կառավարության իմպերիալիստական քաղաքականությունը Հայկական հարցում։ Օսմանյան կայսրության ամբողջության պահապանի կեցվածքը չխանգարեց Դիզրայելին զավթելու (1878) Կիպրոս կղզին։ Աֆղանստանի դեմ 1878-1880 թվականների գաղութային պատերազմում Անգլիայի պարտությունը և անգլիական տիրապետության դեմ Տրանսվաալի բուրերի 1880 թվականի ապստամբությունը նպաստեցին Դիզրայելի կառավարության տապալմանը։

Իշխանության ղեկին գտնվելու տարիներին վարել է գաղութատիրական, կայսրության տնտեսական և քաղաքական հզորության ամրապնդման քաղաքականություն։ Թուրքիայում Անգլիայի դիրքերը ամրապնդելու և հարավային ուղղությամբ Ռուսաստանի առաջխաղացումը խոչընդոտելու նպատակով՝ փակել է աչքերը թուրքական իշխանությունների կողմից ազգային-ազատագրական շարժումները արյան մեջ խորտակելու քաղաքականության վրա։ 1875-78 թթ. արևելյան ճգնաժամի և ռուս-թուրքական (Բալկանյան) պատերազմի ընթացքում պաշտպանել է Օսմանյան կայսրության ամբողջականությունը։ Կտրականապես մերժել է Ռուսաստանի և Օսմանյան Թուրքիայի միջև կնքված Սան-Ստեֆանոյի պայմանագիրը՝ պատերազմի սպառնալիքի տակ պարտադրելով Ռուսաստանին վերանայել այն և այդ նպատակով հրավիրել 1878 թվականի Բեռլինի կոնգրեսը։ Օգտվելով Բալկանյան պատերազմում Թուրքիայի պարտությունից՝ Բարձր Դռանը պարտադրել է անգլո-թուրքական Կիպրոսի համաձայնագիրը, համաձայն որի Բրիտանական կայսրությանն է անցել Կիպրոս կղզին՝ Ռուսաստանի դեմ Անգլիայի աջակցության դիմաց։

Ստեղծագործությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետադեմ ռոմանտիզմի հետևորդ Դիզրայելին իր վեպերում («Վիվիան Գրեյ», 1826-1827, «Կոնտարինի Ֆլեմինգ», 1832, «Քոնինգսբի», 1844, «Թանկրեդ», 1847, «Էնդիմիոն», 1880 և այլն) իդեալականացնում է արիստոկրատիային՝ նրան պատկերելով որպես աշխատավորների «պաշտպանի»։ Նրա ստեղծագործությունները համակված են պահպանողականությամբ, երբեմն նաև՝ միստիկայով։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Record #118526014 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. 3,0 3,1 3,2 Дизраэли Бенджамин, Дизраэли Бенджамин // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) Ստուգված է սեպտեմբերի 28-ին 2015:
Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png