Անդրեա Պիզանո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Անդրեա Պիզանո
իտալ.՝ Andrea Pisano
011 le vite, andrea pisano.jpg
Ծնվել է1290[1]
ԾննդավայրՊոնտեդերա, Պիզա, Տոսկանա, Իտալիա
Մահացել է1348[1]
Մահվան վայրՕրվեիտո, Տեռնի, Ումբրիա, Իտալիա
ԵրկերOrvieto Cathedral?
Մասնագիտությունքանդակագործ և ճարտարապետ
ԵրեխաներNino Pisano?
Andrea Pisano Վիքիպահեստում
Ֆլորենցիայի մկրտարանի համար Պիզանոյի արած զարդաքանդակներից

Անդրեա Պիզանո (իտալերեն՝ Andrea Pisano, 1290[1], Պոնտեդերա, Պիզա, Տոսկանա, Իտալիա - 1348[1], Օրվեիտո, Տեռնի, Ումբրիա, Իտալիա)[2][3], հայտնի է նաև Անդրեա դա Պոնտեդերա (Andrea da Pontedera) անունով, վաղ Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի ոսկերիչ, քանդակագործ, ճարտարապետ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պիզանոն նախ տիրապետել է ոսկերչի արհեստին[4], ապա, մոտավորապես 1300 թվականից, աշակերտել է պիզացի քանդակագործ Մինո դի Ջովանիին, դարձել վերջինիս օգնականը, և միասին արձաններ են կերտել Պիզայի Սանտա Մարիա դելլա Սպինա (S. Maria della Spina) եկեղեցում և այլուր: Քանդակագործական իր գլխավոր աշխատանքները Պիզանոն իրականացրել է Ֆլորենցիայում: Ընդ որում՝ դրանցում առավել զգալի է Ջոտտոյի (Giotto di Bondone), քան իր նախկին վարպետի՝ դի Ջովանիի ազդեցությունը: Ֆլորենցիայի Սան Ջովանի մկրտարանի (Battistero di San Giovanni) բրոնզաձույլ և ոսկեզօծ երեք հանրահայտ դռներից հարավային կողմում գտնվողը Պիզանոյի աշխատանքներից է: Վեց տարում՝ 1330-1336 թվականներին պատրաստված այդ դուռը զարդարված է 28 հարթաքանդակներով, որոնց մի մասը այլաբանորեն ներկայացնում է արատներն ու առաքինությունները, մյուսները պատկերում են տեսարաններ Հովհաննես Մկրտչի կյանքից[5]:

Ֆլորենցիայում գտնված տարիներին Պիզանոն կերտել է նաև մարմարե արձաններ, որոնցում ակնհայտ դրսևորված է Ջոտտոյի ազդեցությունը: 1340 թվականին նա փոխարինել է Ջոտտոյին Ֆլորենցիայի տաճարի աշխատանքները ղեկավարողի պաշտոնում[2]: Այստեղ նա, հավանաբար՝ ըստ վարպետի թողած գծագրերի, մարմարե կամ մետաղյա տախտակների վրա քանդակել է չորս մեծ մարգարեներին, յոթ առաքինությունները, յոթ մահացու մեղքերը, ողորմածության յոթ գործերը, յոթ մոլորակները: Իսկ Ջոտտոյի նշանավոր աշտարակում՝ Մեծ կամպանիելում, այդ կարգի փորագրաքանդակներից զատ, նա կերտել է մարմարե արձաններ:

1347 թվականին Անդրեա Պիզանոն նշանակվել է Օրվիետոյի տաճարի աշխատանքների ղեկավար (գործերի կառավարիչ)[5][2], այդտեղ նույնպես մի շարք զարդաքանդակներ հեղինակել: Նրա ճարտարապետական աշխատանքներից հիշատակման արժանի են Սկարպերիա ամրոցը Ապենինյան լեռների ստորոտում՝ Մուջելլոյում, մկրտարանը (բապտիստերիան) Պիստոյայում և մի քանի շենք Ֆլորենցիայում: Ենթադրվում է, որ Վենետիկի զինանոցը ևս կառուցվել է նրա պատրաստած գծագրերի հիման վրա:

Արվեստի պատմաբանները գտնում են, որ Անդրեա Պիզանոն իր ողջ ստեղծագործությամբ զգալի ավանդ է ներդրել նոր ժամանակների արվեստը բյուզանդականի ազդեցությունից ազատելու գործում: Պատահական չէ, որ Ջորջո Վազարին նրա կենսագրությունն ընդգրկել է լավագույն նկարիչների, քանդակագործների ու ճարտարապետների մասին իր նշանավոր աշխատության մեջ:

Պիզանոն մահացել է 1348 թվականին՝ զոհ դառնալով ժանտախտի համաճարակին[2]:

Նրա լավագույն աշակերտները եղել են Անդրեա դի Չոնեն՝ Օրկանյան և Ջովանի դի Բալդուչոն (վերջինս հայտնի է որպես Միլանի Sant'Eustorgio բազիլիկ եկեղեցուն կից մի սրբավայրի հեղինակ[5]):

Պիզանոյի երկու տղաները՝ Նինոն և Տոմազոն[5], նույնպես արվեստագետներ էին և իրենց հոր մահից հետո փոխարինել են նրան Օրվիետոյի տաճարի գործերի կառավարչի պաշտոնում:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Лазарев В. Н. Происхождение итальянского Возрождения, т. 2. М., 1959

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Athenaeum
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Huntley G. Haydn (1976)։ «Pisano, Andrea»։ in William D. Halsey։ Collier's Encyclopedia 19։ New York: Macmillan Educational Corporation։ էջ 82 
  3. Murray, P. & L. (1996). Dictionary of art and artists. Penguin Books. 0-14-051300-0.
  4. wstitle=Andrea Pisano}}
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3  One or more of the preceding sentences incorporates text from a publication now in the public domainChisholm Hugh, ed. (1911)։ «Pisano, Andrea»։ Encyclopædia Britannica 21 (11th ed.)։ Cambridge University Press։ էջեր 647–648 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]