Այան Հիրսի Ալի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Այան Հիրսի Ալի
Ayaan Hirsi Ali by Gage Skidmore.jpg
 
Կուսակցություն՝ Ազատության և ժողովրդավարության ժողովրդական կուսակցություն
Կրթություն՝ Լեյդենի համալսարան
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ, հեղինակ, ակտիվիստ, սցենարիստ, ֆեմինիստ, լրագրող և գիտնական
Դավանանք աթեիզմ
Ծննդյան օր նոյեմբերի 13, 1969(1969-11-13)[1][2][3][4] (49 տարեկան)
Ծննդավայր Մոգադիշո, Սոմալի[5]
Քաղաքացիություն Flag of the Netherlands.svg Նիդերլանդներ և Flag of the United States.svg ԱՄՆ
Հայր Հիրսի Մագան Իսե
Ամուսին Նիալ Ֆերգյուսոն
 
Պարգևներ

Հարիեթ Ֆրիզերի մատանի, Ռիչարդ Դոքինզի անվան մրցանակ, Սիմոնա դը Բովուարի մրցանակ, Տարվա մարդ (Նիդեռլանդներ), «Jyllands-Postens» թերթի մրցանակ, Անիսֆիլդ Վուլֆ գրքային մրցանակ, տարվա եվրոպացի և Պատճառի բյուրեղ

Այան Հիրսի Ալի (անգլ.՝ Ayaan Hirsi Ali, նոյեմբերի 13, 1969(1969-11-13)[1][2][3][4], Մոգադիշո, Սոմալի[5]), սոմալիական ծագումով հոլանդա-ամերիկացի ֆեմինիստ, գրող և իրավապաշտպան։

Ակտիվ պայքար է տանում մուսուլման կանանց իրավունքները պաշտպանելու համար։ Այանը դաստիարակվել է խստապահանջ իսլամական ընտանիքում։ Վաղ տարիքում ենթարկվել է բռնության և տարել է սեռական օրգանների խեղման վիրահատություն։ Ալին հայտնի է որպես իսլամական երկրից սերող առաջին կինը, ով հրապարակայնորեն հրաժարվել է իսլամից։ Նա կոշտ դիրքորոշմամբ է հանդես գալիս՝ դատապարտելով իսլամի շրջանակներում օրինականացված բռնարարական ավանդույթները։ Ավարտելով իր քաղաքական կարիերան Նիդեռլանդներում, Ալին տեղափոխվել է ԱՄՆ։ Երեք ինքնակենսագրական գրքերի հեղինակ է։ Ալին կառավարում է իր անվան հիմնադրամը, որը օժանդակում է բռնությունների ենթարկված մուսուլման կանանց[6]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատանեկությունը Սոմալիում (1969-1992)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալին ծնվել է 1969 թվականի նոյեմբերի 13-ին Սոմալիում։ Նրա հայրը՝ Հիրսի Մագան Իսեն, հայնտի ընդդիմադիր քաղաքական գործիչ էր։ Ալիի ընտանիքը հաճախակի էր փոխում բնակության վայրը։ 1977 թվականին Ալիի ընտանիքը լքում է Սոմալին։ Որոշ ժամանակ ապրելով Սաուդյան Արաբիայում և Եթովպիայում՝ Ալիի ընտանիքը հաստատվում է Քենիայում։ 1992 թվականին Նիդերլանդները նրանց քաղաքական ապաստան է շնորհում։ Ալին հնարավորություն է ստանում շարունակել իր կրթությունը։

Կրթությունը և քաղաքական գործունեությունը Նիրդերլանդներում (1992 – 2006)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2000 թվականին Ալին ավարտում է Լեյդենի համալսարանը և ստանում է քաղաքական գիտությունների մագիստրոսի կոչում։ Ալին աշխատանքի է անցնում Նիդերլանդների աշխատավորական կուսակցությունում (հոլ.՝ Partij van de Arbeid)։ Նա հետազոտություններ է կատարում ներգաղթին առնչվող ոլորտներում։ 2002 թվականին Ալին փոխում է իր աշխատավայրը և միանում է Լիբերալները հանուն ազատության և ժողովրդավարության (հոլ.՝ Volkspartij voor Vrijheid en Democratie) կուսակցությանը։ 2003 թվականին Այանը ընտրվում է Նիդերլանդների խորհրդարանի ստորին պալատ։ Իր խորհրդարանական գործունեության ժամանակ Այանը հետևողականորեն բարձրաձայնում է այն բոլոր հիմնախնդիրները, որոնց հետ պարբերաբար առնչվում են մուսուլման կանայք։ Նա քննադատության է ենթարկում Նիդերլանդների ներգաղթը կարգավորող քաղաքականությունը։ 2004 թվականին Թեո վան Գոգի հետ համատեղ պատրաստում է «Ենթարկում» (անգլ.՝ Submission) վավերագրական ֆիլմը։ Ֆիլմում ներկայացված էին Ղուրանում տեղ գտած այն դրվագները, որոնցում դատապարտվում էր իրնեց մարմինը չքողարկող կանանց վարվելակերպը և խրախուսվում էին բռնության կիրառումները նրանց հանդեպ։ Ֆիլմի ցուցադրումից հետո սպանում են Թեո վան Գոգին։ Նրա դիակի մոտ հայտնաբերում են Այանի հասցեին մահվան սպառնալիք պարունակող գրություն։ 2006 թվականին Այանը հրաժարական է տալիս պատգամավորական պաշտոնից։ Նույն թվականին նա առաջին անգամ այցելում է ԱՄՆ, որտեղ ներկայացնում է իր առաջին «Կալանավորված կույսը» (անգլ.՝ The Caged Virgin) վեպը: Վեպը դատապարտում էր արևմտյան երկրների անգործունեությունն այն մուսուլման շրջաններում, որտեղ համատարած խախտվում են կանանց իրավունքները։

Գործունեությունը ԱՄՆ-ում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2006 թվականին Ալին տեղափոխվում է ԱՄՆ֊ի Վաշինգտոն քաղաք: Նա հետազոտական թոշակ է ստանում Ամերիկայի ձեռներցության համալսարանում (անգլ.՝ American Enterprise Institute), որտեղ շարունակել է ուսումնասիրել իսլամական աշխարհում կանանց իրավունքների հիմնախնդիրը։

2007 թվականին Այանը հրատարակում է իր երկրորդ «Անհավատը» (անգլ.՝ Infidel) վեպը։ Նույն թվականին ԱՄՆ-ի Ֆիլադելֆիա քաղաքում նա հիմնում է Այան Հիրսի Ալիի անվան հիմնադրամը։

2010 թվականին լույս է տեսնում Այանի «Քոչվոր» (անգլ.՝ Nomad) ինքնակենսագրական վեպը, որը շուտով բեսթսելլեր է դառնում։ Գրքի հրատարակությունը հանդիպում է մուսուլման համայնքի ուժգին հակադրությանը։

Ներկայումս Այանն աշխատում է Հարվարդի Քենեդիի անվան կառավարման դպրոցում, որտեղ մշակում է մահեմադական երկրների հետ համագործակցության ուղիների ռազմավարությունը։

Պարգևներ և ճանաչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2004 թվականին Դանիայի Ազատական կուսակցությունը, կանանց իրավունքների պաշտպանության ասպարեզում, Այանին է պարգևում ազատության մրցանակը։

2005 թվականին հոլանդական Օպցիյ (հոլ.՝ Opzij) ամսագիրն Այանին է շնորհում Հարիեթ Ֆրիզիրինգի հավասարության (անգլ.՝ Harriet Freezerring Emancipation) մրցանակը։ Նույն թվականին Նորվեգիայում նա ստանում է Եվրոպայի տեսլականի (անգլ.՝ European Bellwether) մրցանակը՝ մարդու իրավունքների ասպարեզում իր ունեցած վաստակի համար։

2008 թվականին Այանը ստանում է Անիսֆիլդ-Վոլֆ (անգլ.՝ Anisfield-Wolf) գրական մրցանակը իր «Անհավատը» գրքի համար։

2005 թվականին Թայմ (անգլ.՝ Time ) ամսագրի կողմից Այանը ներառվել է «Մեր ժամանակների հարյուր ամենաազդեցիկ մարդիկ» ցանկում [7]:

Քրիստոֆեր Հիթչենզի խոսքերով՝ Այան Հիրսի Ալին Աֆրիկայից սերող բոլոր ժամանակների ամենամեծ ու հանրաճանաչ մտավորականն է [8]։

Անձնական կյանք և հայացքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այանն ամուսնանում է բրիտանացի պատմաբան Նիլ Ֆերգյուսոնի հետ։ Նրանց զավակը ՝ Թոմասը, ծնվել է 2011 թվականին։

Այանը հրաժարվել է իսլամից և իրեն համարում է աթեիստ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]