Անդրոմեդա (համաստեղություն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Անդրոմեդա
Համաստեղություն
Լատիներեն անվանում Andromeda
Հապավում And
Սիմվոլիզմ Անդրոմեդա
Ուղղակի ծագում 1
Հակում +40
Հիմնական աստղեր 4, 18
Բայեր/Ֆլեմստիդ
աստղեր
65
Ճանաչված
մոլորակներով աստղեր
4
Պայծառ աստղեր 3
Ամենապայծառ աստղ α And (2.1մ)
Ամենամոտիկ աստղ Ross 248 (10.32 լտ)
Ասուպային հոսքեր Andromedids (Bielids)
Հարևան
համաստեղությունները
Պերսեյ
Կասիոպեա
Մողես
Պեգաս
Ձկներ
Եռանկյունի
Տեսանելի է +90° և −40°. լայնությունների միջև:
Ամենատեսանելին է նոյեմբեր ամսում ժամը 21:00-ին (երեկոյան 9-ին):

Անդրոմեդա (Լատիներեն՝ Andromedae, նշանակումը՝ And) հյուսիսային կիսագնդի համաստեղություններից է։ Անդրոմեդան երկնքում գտնվող աստղերի մեջ իր չափերով 19-րդն է։ Հարեւան համաստեղություններն են Կասիոպեան, Մողեսը, Պեգասը, Ձկները, Եռանկյունին, Պերսեւսը:
Համաստեղությունը հայտնի է նրանով, որ նրա տիրույթում է գտնվում Անդրոմեդայի միգամածությունը, որը ամենամոտն է գտնվում Երկիր մոլորակին։ Այդ օբյեկտը տեսանելի է նույնիսկ անզեն աչքով։
Համաստեղության ամենավառ աստղերն են Ալփերացը կամ Սիրան, Միրախը, Ալ Մաախը:


Պատմությունը[խմբագրել]

Երկնակամարի քարտեզներում Անդրոմեդային շղթաներով պատկերելը կապված է Պերսեւսի մասին պատմվող հունական առասպելում նրա ունեցած դերի հետ: Այդ առասպելում պատմվում է, որ Եթովպիայի թագուհի Կասիոպեան պարծեցել էր, թե իր դուստրը աննկարագրելի գեղեցկության ծովային նիմփեներից՝ ներեուհիներից ավելի գեղեցիկ է: Դրանից վիրավորվելով, նիմփեները Կասիոպեային պատժելու համար դիմում են Պոսեյդոնին եւ նա Կետոս հրեշին հրամայում է հարձակվել Եթովպիայի վրա: Անդրոմեդայի խուճապահար հորը՝ Կեփեւսին Ամոնի գուշակը հայտնում է, որ իր թագավորությունը փրկելու միակ ձեւն իր դստերը Կետոսին զոհաբերելն է: Ծովափի ժայռին շղթայակապ արված Անդրոմեդային ազատում է հերոս Պերսեւսը դրա համար օգտագործելով Մեդուսայի գլուխը, որպեսզի հրեշը թաքնվի քարերի մեջ: Ալգոլը (Պերսեւսի բետան)՝ “Դեմոնի աստղը” նշանակում է Մեդուսայի գլուխը: Դրանից հետո Պերսեւսն ու Անդրոմեդան ամուսնանում են:
Անդրոմեդայի մահանալուց հետո Աթենասը նրան դարձնում է համաստեղություն: Նրա հարեւան Պերսեւս, Կասիոպեա, Կետոս եւ Կեփեւս համաստեղությունները նույնպես կապված են Պերսեւսի առասպելի հետ:

Անդրոմեդայի համաստեղությունը պատկերելու ժամանակ, սովորաբար, Անդրոմեդայի ալֆա աստղն օգտագործվում է որպես գլուխ, Անդրոմեդայի օմիկրոնն ու լամբդան՝ որպես նրա շղթաները եւ Անդրոմեդայի դելտա, պի, մյու, բետա եւ գամմա աստղերը՝ որպես նրա մարմինն ու ոտքերը:

Անդրոմեդայի պաշտոնական սահմանները 36 կողմանի բազմանկյան տեսքով 1930թ. որոշել է Էժեն Դելպորտը:

Յոհան Հեվելիուսի պատկերած Անդրոմեդան 1690թ. հրատարակված ատլասից: Համաստեղությունը պատկերված է այն ժամանակներում ընդունված ձեւով՝ երկնակամարի դրսի կողմից եւ դա է պատճառը, որ նա ժամանակակից պատկերի հայելային անդրադարձն է:

Նկարագրությունը[խմբագրել]

Հյուսիսում տեղակայված լինելու պատճառով Անդրոմեդան տեսանելի է միայն 40° հարավային լայնությունից հյուսիս: Ավելի հարավ գտնվող դիտողների համար այն գտնվում է հորիզոնից ցածր: Սա ամենամեծ համաստեղություններից մեկն է՝ 722 քառակուսի աստիճան մակերեսով: Սա 1400 լիալուսնի չափ է, ամենամեծ՝ Հիդրա համաստեղության 55%-ը եւ ամենափոքր՝ Հարավային խաչ համաստեղությունից մեծ է տասը անգամ:

Աստղերը[խմբագրել]

Ամենապայծառ՝ Անդրոմեդայի ալֆա աստղը (α And, Ալփերաց, Սիրա) կրկնակի աստղ է, Երկրից գտնվում է 97 լուսատարի հեռավորության վրա: Կարող է համարվել նաեւ Պեգասի մաս, այն դեպքում, երբ Անդրոմեդայի գամման (γ And, Ալմախ, Երկրից հեռավորությունը՝ 358 լուսատարի) գունագեղ կրկնակի աստղ է եւ սիրող աստղագետների մոտ՝ ճանաչված: Բրիտանացի աստղագետ Ուիլիամ Հերշելն այս աստղի մասին ասել է. «Երկու աստղերի գույների տպավորիչ տարբերությունը միտք է հուշում արեւի եւ իր մոլորակի մասին, ինչի համար ոչ պակաս չափով է նպաստում նրանց անհավասար չափսերի կոնտրաստը»:
Անդրոմեդի բետան (β And, Միրախ) կարմիր հսկա է, նրա գույնը տեսանելի է անզեն աչքով: Երկրից հեռավորությունը 198 լուսատարի է: Անունն արաբերենից թարգմանբար նշանակում է «գոտկատեղ»:

Անդրոմեդայի միգամածությունը[խմբագրել]

Անդրոմեդայի միգամածությունը (M31):

Այս համաստեղության ամենանշանավոր օբյեկտն է Անդրոմեդայի միգամածություն (M31) պարուրաձեւ գալակտիկան եւ Մեսյեի ամենապայծառ օբյեկտը: Մեզ ամենամոտ գտնվող պարուրաձեւ գալակտիկան է, հեռավորությունն է մոտավորապես 2.2 մլն լուսատարի:
Նայելու ուղղության հետ գալակտիկայի հարթության թեքվածությունը կազմում է ընդամենը 15°, չնայած այն բանի, որ մենք նրան տեսնում ենք ձգված օվալի տեսքով:
Ըստ երեւույթին, Անդրոմեդայի միգամածություն գալակտիկան նման է մեր Գալկտիկային, ունի ավելի, քան 220 հազար լուսատարի տրամագիծ եւ պարունակում է մոտ 300 մլրդ աստղ: