Ֆիզուլի (բանաստեղծ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ֆիզուլի (այլ կիրառումներ)
Ֆիզուլի
Portrait of Azerbaijani poet Fuzuli by Azimzade.jpg
Ծնվել էմոտ. 1494
ԾննդավայրՔերբելա, Իրաք
Վախճանվել է1556[1]
Վախճանի վայրՔերբելա, Իրաք
Գրական անունفضولی
Մասնագիտությունբանաստեղծ, գրող և արվեստների գործիչ
Լեզուադրբեջաներեն, արաբերեն[1], օսմաներեն[1] և պարսկերեն[1]
ՔաղաքացիությունOttoman flag.svg Օսմանյան կայսրություն
Fuzuli Վիքիպահեստում

Ֆիզուլի, Ֆուզուլի Մուհամմեդ Սուլեյման օղլի ( արաբ․՝ فضولی‎‎ 1494, Քերբելա, Իրաք - 1556 Քերբելա, Իրաք), բանաստեղծ, որը գրում էր թուրքերեն, պարսկերեն և արաբերեն[2]։ Կյանքի մեծ մասը անց է կացրել Բաղդադում։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիզուլու 500-ամյակին նվիրված ադրբեջանական փոստային նամականիշ

Ֆիզուլու բանաստեղծական ժառանգության մեջ մեծ տեղ է գրավում քնարերգությունը, հատկապես՝ գազելն ու քասիդը։ Հաստատելով մարդու երկրային սիրո իրավունքն՝ բանաստեղծն ընդդիմանում է իսլամի արգելքներին ու կանոններին։ Ֆիզուլու պոեզիան հումանիստական է, արտահայտում է ատելություն ամեն մի բռնության նկատմամբ, տիրակալներին կոչ է անում լինել արդարամիտ և հոգատար՝ հպատակների հանդեպ։ Նրա փիլիսոփայական քնարերգության ամենաբարձր նմուշներից մեկը «Սրտի բարեկամ» քասիդն է։ «Բողոք» երկը յուրատեսակ քաղաքական երգիծանք է, որտեղ խարազանել է թուրքական արքունիքում տիրող կամայականությունն ու կաշառակերությունը։ Ֆիզուլու ստեղծագործության բարձրակետը «Լեյլի և Մեջնուն» (1536-37) քնարաէպիկական պոեմն է, որի հերոսը՝ բանաստեղծ Մեջնունը (Կեյսը), իր կյանքի իմաստն ու երջանկությունը փնտրում է ռոմանտիկական սիրո մեջ։

Ֆիզուլու ռոմանտիկ, և միաժամանակ կենսականորեն ճշմարիտ պոեզիան մի ամբողջ դարաշրջան է ադրբեջանական գրականության ու լեզվի զարգացման մեջ։ Նրա ստեղծագործությունն ազդեցություն է գործել ոչ միայն ադրբեջանական ու թուրքական գրականության, այլև Մերձավոր Արևելքի այլ ժողովուրդների գրականության զարգացման վրա։ 1958-ին նշվել է Ֆիզուլու ծննդյան 400-ամյակը և Բաքվում կանգնեցվել նրա հուշարձանը։

Ու․ Հաջիբեկովը գրել է «Լեյլի և Մեջնուն» մուղամային օպերան (1907)։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Эсэрлэри, ч․ 1—4, Бакы, 1958—61;
  • Избранное, Баку, 1958; Газели, М․, 1959․

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Араслы Г․, Великий азербайджанский поэт Физули, Баку, 1958;
  • Бертельс Е․ Э․, Избранные труды, [т․ 2], Низами и Фузули, М., 1962․
  • Крымский А., История Турции и её литературы, т. 1, М., 1910
  • Араслы Г., Великий азербайджанский поэт Физули, Баку, 1958
  • Араслы H., Böjyk Азəрбајчан шаири Фузули, Бакы, 1958
  • Гулузадэ М., Фузулинин лирикасы, Бакы, 1965
  • Gibb Е., A history of Ottoman poetry, v. 3, L., 1904
  • Karaban Abdülkadir, Fuzuli. Muhiti hayati ve şahsiyeti, Ist., 1949
  • Cunbu.-Müjgan, Fuzulî hakkinda bir bibliografya denemesi, Ist., 1956
  • Bicari H., Fuzulir nin allegorik eserleri, в кн.։ Studia turcica, ed. L. Ligeti, Bdpst, 1971.
  • Гюльшен Алиева. Проблемы исследования наследия Физули.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png