Ֆաշիստական վարչակարգը Իտալիայում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ֆաշիստական վարչակարգը Իտալիայում,

Ձևավորումը[խմբագրել]

Իտալիայի թագավորությունը 1919 թվականին

Ֆաշիզմը ձևավորվել է Իտալիայում: Այդ հասկացությունը ծագել է ֆաշիո (խուրձ, միություն) բառից։ Ֆաշիոն կամ ֆասցիան կարմիր ժապավենով ամրացված կեչու ճյու­ղերի տրցակ է։ Այդ ճյուղերից հյուս­վում էին լիկտորների՝ Հին Հռոմի բարձրաստիճան պաշտոնյաների թիկնապահների տապարները։ Հռոմեացիների համար իշխանու­թյան խորհրդանիշ հանդիսացող ֆաս­ցիաներն արտացոլվեցին Մուսսոլինիի կուսակցության զինանշանի վրա։ Ֆաշիզմի ծագումն ու ամրա պնդումն ունեին հիմնավոր պատճառներ։ Պա­տերազմից հետո Իտալիան «հաղթող երկրների մեջ պարտված» պետություն էր։ Նա ոչ միայն չունեցավ տարած­քային ձեռքբերումներ, այլև կրեց նյու­թական ու մարդկային խոշոր կորուստ­ներ։ Տնտեսական դժվարությունները դժգոհության և ճգնաժամի պատճառ դարձան։ 1919–1922 թվականներին փոխվեց հինգ կառավարություն։ Միապետությունը՝ Վիկտոր Էմանուիլ 3-րդ–ի գլխավորու­թյամբ, անկարող էր կարգավորելու ներքին և արտաքին քաղաքական խնդիրները։ Զորացրված զինվորա­կաններն ու երիտասարդությունը գտնում էին, որ դաշնակիցները թա­լանել են Իտալիան։ Հասարակա­կան գիտակցության մեջ լայն տարա­ծում էր գտնում փոփոխությունների ձգտումը։ Դեռ 1919 թվականին իտալական ֆաշիզ­մի առաջնորդ (իտալերեն` դուչե) Մուսսոլինին հիմնեց «Ֆաշի դի կոմբատիմենտոն» («Մարտական միություն»), որ տեղից էլ տարածվեց շարժման անունը։ 1922 թվականի հոկտեմբե­րին կազմակերպելով իր հետևորդնե­րի «Արշավը դեպի Հռոմ» և ստանձ­նելով վարչապետի պաշտոնը՝ նա սկսեց ամրապնդել իր վարչակարգը։

Մուսսոլինիական «պաշտամունք»[խմբագրել]

Բենիտո Մուսսոլինի, 1922 թվական

Արդեն 1925 թվականին ընդունված օրենսդրա­կան ակտերով Մուսսոլինին ազատ­վում էր պառլամենտի առջև ունե­ցած պատասխանատվությունից։ Օրենքների նախագծերը չէին կարող խորհրդարանի քննարկմանը դրվել առանց կառավարության ղեկավարի համաձայնության։ Ամբողջատիրական վարչակարգի վերջնական ամ­րապնդումը տեղի ունեցավ 1926 թվականին։ Կուսակցություններն ու կազմա­կերպությունները, բացի ֆաշիստա­կանից, ցրվեցին և օրենքից դուրս հայտարարվեցին։ Իտալիայում արմատավորվում էր Մուսսոլինիի պաշտամունքը։ «Մուսսո­լինին միշտ իրավացի է» կարգախոսը կարելի էր հանդիպել ամենուր։ Նրա հռչակած նպատակը ազգի վեհության ապահովումն էր, Հին Հռոմի փառքի վերականգնումը։ Իտալական ֆաշիզմն անհամե­մատ ավելի լիբերալ էր գերմանական նացիզմից։ Մուսսոլինին անհեթե­թություն էր համարում գերմանա­ցիների՝ իբրև բարձրագույն ռասայի մարմնավորման գաղափարը։ Ինչ վերաբերում է հակահրեական տե­սություններին, ապա Մուսսոլինին այն անվանում էր «գերմանական չարիք» և ասում, որ Իտալիայում չկա հրեական հարց:

Մուսսոլինին և Հիտլերը

Իտալիայում շրջանառության մեջ դրվեց կորպորատիվ համակարգը։ Տնտեսության հիմնական ճյուղերն ու սոցիալական ոլորտը հանդես էին գալիս իբրև առանձին միավորներ՝ ի դեմս կորպորացիաների (ըն­կերությունների): Դրա նպատակը կարգապահ տնտեսության և կայուն սոցիալական համակարգի ստեղծումն էր։ Դասակարգային պայքարը այս համակարգի օգնությամբ բացառվում էր։ Շրջանառության մեջ դրվեց նաև ավտարկիան` ինքնաապահովումը։ Նպատակը մեկն էր` այն ամենը, ինչ ներմուծվում էր, արտադրել Իտա­լիայում։ Մուսսոլինիի օրոք Իտալիան ունեցավ տարածքային ձեռքբերում­ներ (Եթովպիա, Ալբանիա): Նա մտա­դիր էր նաև Միջերկրական ծովը վերածելու «իտալական լճի»: Մուս­սոլինիի կարևոր ձեռքբերումներից էր Վատիկանի հետ պայմանագրի կնքումը 1929 թվաանին։ Դրանով Իտալիան և Վատիկանը միմյանց ճանաչում էին իբրև սուվերեն պետություններ։ Մուսսոլինին նաև հակաթուրքա­կան տրամադրություններ ունեցող գործիչ էր։ Նա մտադիր էր տարած­քային ձեռքբերում ներ ունենալ ի հաշիվ Թուրքիայի։ Գիտակցելով, որ այդ հարցում հայերը կարող են օգտակար լինել, նա ընդգծում էր հայ ժողովրդի նկատմամբ իր համակրանքը։ Մուս­սոլինին մեծ օգնություն ցուցաբերեց հայերին։ Հիտլերը հայերին դասել էր հրեական ծագում ունեցող ժողովուրդների շարքին, հետևաբար հայերը ենթակա էին ոչնչացման։ Սակայն Մուսսոլինիի կողմից Իտա­լիա հրավիրված մի շարք հայագետ­ներ գրեցին «Հայերը՝ արիացիներ» աշխատությունը։ Դրա շնորհիվ մեր ժողովուրդը խուսափեց նոր ցեղա­սպանությունից Գերմանիայի կողմից ռազմակալված տարածքներում։

[1]

  1. Համաշխարհային պատմության 12-րդ դասարանի դասագիրք