Վիլյամ Վայներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վիլյամ Վայներ
Вилли Вайнер.jpg
Ծնվել էնոյեմբերի 25, 1955(1955-11-25) (63 տարեկան)
Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ
ԵրկիրFlag of Armenia.svg Հայաստան
Մասնագիտությունկոմպոզիտոր և ջութակահար
Գործիքներջութակ
ՇրջանավարտԵրևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիա

Վիլյամ Մաքսիմի Վայներ (եբր.՝ ויליאם ויינר‎, անգլ.՝ William Weiner, նոյեմբերի 25, 1955(1955-11-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ-իսրայելցի կոմպոզիտոր, ջութակահար, երգիչ և հասարակական գործիչ։ Հայաստանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչ (2008)[1][2][3], Իսրայելի կոմպոզիտորների միության անդամ (2013)[4], Հայաստանում «Մենորա» հրեական մշակութային կենտրոնի նախագահ (1994)[1][2][5]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիլյամ Վայները ծնվել է 1955 թվականի նոյեմբերի 25-ին Երևանում, հրեայի ընտանիքում։ Սովորել է շնորհալի երեխաների համար նախատեսված Չայկովսկու անվան տասնամյա դպրոցում (1963-1974) և Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում, որն ավարտել է գերազանցությամբ՝ սովորելով ջութակի դասարանում՝ պրոֆեսոր Ժան Տեր-Մերկերյանի (1974-1979) մոտ[1]։ Ավելի քան երեսուն տարի աշխատել է որպես ջութակահար, ապա մշտական հեղինակ-կոմպոզիտոր Հայաստանի հանրային ռադիոյի և հեռուստատեսության սիմֆոնիկ-ջազ նվագախմբի հետ[1][2]։

Միաժամանակ Վիլյամ Վայներն ակտիվորեն զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ (1979-1992). վարել է ջութակի դասարան Երևանի մանկական երաժշտական դպրոցներում, ինչպես նաև Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում[4]։ Զուգահեռաբար ավելի քան 12 տարի (1977-1989) երգել է Երևանի օպերային թատրոնի Տղամարդկանց կամերային երգչախմբում, որի հետ ելույթներ է ունեցել աշխարհի բազմաթիվ քաղաքներում։ Նրա անձնական համագործակցությամբ ու մասնակցությամբ հայկական երաժշտության պատմության մեջ առաջին անգամ լույս է տեսել սկավառակ Կոմիտասի՝ տղամարդկանց երգչախմբի եռաձայն պատարագի օրիգինալ ձայնագրությամբ, որ թողարկվել է «Мелодия» ընկերության կողմից (1989)[6]։

Վիլյամ Վայները հեղինակ է սիմֆոնիկ, ջազային, կամերային-գործիքային, դաշնամուրային և երգչախմբային ստեղծագործությունների։ Նա ստեղծել է հրեական նվագախմբային ստեղծագործությունների շարք[7][8], որ ներկայացվել են երեք հեղինակային ալբոմներում («Exodus»[9], «Երազանք» և «Իմ ժողովուրդը») (1997-2009)[3][1][10]։ Նրա երաժշտությունը ներկայում կատարվում է հայտնի երաժիշտների կողմից աշխարհի բազմաթիվ երկրներում, այդ թվում՝ Հայաստանում[11][12][7], Վրաստանում[13][8], Ռուսաստանում[14][15], Իսրայելում[16] և Գերմանիայում[17][18]։ Հայաստանի մշակույթի նախարարության պետպատվերով հրատարակվել է կոմպոզիտորի «Դաշնամուրային պիեսներ „in C“» (ISBN 978-9939-50-176-5, 2011) նոտաների ժողովածուն[19][12][20], որն արդեն դարձել է Եվրոպայի առաջատար երաժշտական ակադեմիաների գրադարանների մաս[21][22][23][24]։

Վիլյամ Վայները ծավալել է նաև նշանակալի հասարակական գործունեություն։ Նա եղել է հրեական շարժման առաջնորդներից մեկը 1970-ական թվականներից և մասնակցել Հայաստանի հրեական համայնքի հիմնադրմանը[4]։ Հայկական պետականության անկախության կայածման ամենածանր տարիներին (1992-1995) Վիլյամ Վայները եղել է համայնքի ղեկավարը[25]։ 1994 թվականին նրա կողմից հիմնադրվել է «Մենորա» հրեական մշակույթի կենտրոնը[5]։ Մինչ օրդ նրա գլխավորությամբ անցկացվում են բազմաթիվ փառատոններ, համերգներ ու մշակութային միջոցառումներ[25]։

Երկրի մշակույթի բնագավառում ունեցած իր բազմամյա ներդրումների համար կոմպոզիտորին շնորհվել է Հայաստանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում (2008)[3]։ Ստեղծագործական գործունեության 30-ամյակի առթիվ երկրի դասական երաժշտական մշակույթում ունցած ներդրման, ինչպես նաև հանդուրժողկանության սկզբունքների քարոզման ոլորտում ունեցած նշանակալի ձեռքներումների համար Վայներին շնորհվել է պատվոգիր Հայաստանի մշակույթի նախարարության կողմից (2011)[12]։ 2013 թվականից Վիլյամ Վայներն Իսրայելի կոմպոզիտորների միության անդամ է[4]։

Ընտանիքի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1927 թվականին Վիլյամ Վայների հոր՝ Մաքսիմ Զեյլիկի Վայների ընտանիքը հայրենի Ումանից տեղափոխվել է Ամերիկա, սակայն ավելի ուշ բնակություն է հաստատել Հոլանդիայում՝ Ռոտերդամի մոտ գտնվող Շխիդամ քաղաքում, որտեղ նրանք ապրել են տասներեք տարի։ Գերմանական օկուպացիայի տարիներին (1941—1945) հրեաների ճակատագրին նվիրված «Ստվերներ Շխիդամի վրա 2» («Schaduwen over Schiedam 2» ISBN 9070450259, 1996) գրքում, որ հրատարակվել է հոլանդական մունիցիպալ արխիվների նյութերի հիման վրա, կա մի ամբողջ գլուխ՝ «Վայներ ընտանիքը», որում մանրամասն նկարագրվում է նրանց արտաքսման ողբերգական պատմությունը։ Վայներն առաջին անգամ Հայաստանում հայտնվել են 1941 թվականին։ Բեռլինի մոտ գտնվող համակենտրոնացման ճամբարից խորհրդային անձնագրերի շնորհիվ նրանք, հայտնի «Հատուկ էշելոնով» անցնելով ողջ Եվրոպայի տարածքով, հասել են Լենինական (ներկայում՝ Գյումրի)։ Լենինականը եղել է վերջին կետը, որտեղ Արևմտյան Եվրոպայում ապրող ԽՍՀՄ քաղաքացիներին փոխանակել են Խորհրդային Միությունում աշխատած գերմանացի դիվանագետների հետ։ Այդ փոխանակման հրեշավոր դեպքերը նկարագրվել են Վալենտին Բերեժկովի «Դիվանագիտական առաքելությամբ դեպի Բեռլին 1940-1941» (1966) գրքում։ Երկու ամիս Երևանի հավաքատեղում մնալուն հաջորդել է «քաղաքական տեսանկյունից անվստահելի» անձանց արտաքսումը Հյուսիսային Ղազախստան (1941-1946)։ Ընտանիքը Հայաստանից հեռացել է առանց հոր (կոմպոզիտորի պապը՝ Զեյլիկ Վայները), որը տապ տեղավորվել է հիվանդանոցում ստամոքսի խողի ծակվելու պատճառով։ 1946 թվականի աշնանը Վիլյամ Վայների տատը՝ Միրիամ Այզիկի Վայները (Չերվոնայա) չորս երեխաների հետ (Մաքսիմ, Կլարա, Բրոնյա և Լիդա) մեկնելու իրավունք է ստացել և վերադարձել Երևան՝ հույս ունենալով գտնել ամուսնուն, սակայն նրա վերաբերյալ որևէ տեղեկություն գտնել չի հաջողվել։

Վիլյամ Վայների մայրը՝ Իդա Երուսալիմսկայան, ծնողների՝ Միրիամ Երուսալիմսկայայի (Վյազովսկայա) և Մարկ Երուսալիմսկու (Մորդխա-Մոյշե Վոլկովիչ) հետ 1941 թվականին հայրենի Չերկասիից տարհանվել է Կիրգիզիա, և միայն 1944 թվականին են նրանք վերադարձել տուն։ 1953 թվականին Իդա Մարկովնան ավարտել է Կիևի պետական համալսարանը և ընկերների հրավերով մեկնել Երևան, որտեղ էլ ծանոթացել է Մաքսիմ Վայների հետ։ Երկու տարի անց ծնվել է նրանց որդին՝ Վիլյամը։

Մաքսիմ և Իդա Վայներներն իրենց երեխաների՝ Վիլյամի, Զինաիդայի ու Մարինայի հետ ապրել են Երևանում ավելի քան 40 տարի։ 1993 թվականի նոյեմբերին նրանք բոլորը թոռների հետ միասին տեղափոխվել են Իսրայել, որտեղ բնակություն են հաստատել Աքքա քաղաքում։ Հետագայում Վիլյամ Վայները շարունակել է ապրել ու աշխատել Երևանում։

Արվեստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նվագախմբային ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Արդյունք» (Էքսոդուս) (2000, սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Իմ Երուսաղեմը» (1998, կլառնետի, ջութակի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Հասիդական պար» (1997, կլառնետի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Ծիծաղելի պատմություն» (Մայսե) (1999, կլառնետի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Փոքր քաղաք» (Շտետլ) (1999, շեփորի և սիմֆոջազ նվագախմբի համար)
  • «Ռանդևու» (2005, սիմֆոջազ նվվագախմբի համար)
  • «Ծեր երգեհոնահար» (2000, դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Օրորոցային» (1998, կլառնետի, կիթառի, ֆլեյտայիև լարային նվվագախմբի համար, բասի և ալտի վոկալով)
  • «Երգ երգոց» (1999, շեփորի, դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Սիրո երգ» (2006, տենոր սաքսոֆոնի, կլառնետի, շեփորի և սիմֆոջազ նվագախմբի համար)
  • «Երազանք» (Հալոմ) (2002, տենոր սաքսոֆոնի, կլառնետի, շեփորի, տրոմբոնի և բիգ բենդի համար)
  • «Երևանյան տանգո» (2000, կլառնետի, ակորդեոնի և սիմֆոջազ նվագախմբի համար)
  • «Աշնանային ռոման» (2003, տենոր սաքսոֆոնի, կլառնետի, շեփորի, տրոմբոնի և սիմֆոջազ նվագախմբի համար)
  • «Կլեզմեր» (2001, կլառնետի և բիգ բենդի համար)
  • «Ուրախություն» (Շիմխա) (2001, շեփորի, կլառնետի և բիգ բենդի համար)
  • «Յակովի շուշանը» (Շոշանաթ Յաակով) (2001, կլառնետի, շեփորի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Մեղեդի» (Նիգուն) (2000, կլառնետի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Թագուհի Էսթերի պարը» (2003, դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «ՄԱԿԱԲԻ» (2003, դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Ունայնություն ունայնությանց» (2002, դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Իմ ժողովուրդը» (Ամի) (2006, ջութակի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Իմ կյանքը» (2007, սիմֆոջազ նվագախմբի համար)
  • «Ծագում» (Ալիա) (2007, բիգ բենդի համար)
  • «Մանկության մեղեդին» (2007, կլառնետի, ֆլեյտայի, հոբոյի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Գարնանային անձրև» (2007, սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Երեկոն ափին» (2008, շեփորի, տենոր սաքսոֆոնի, կլառնետի, տրոմբոնի և սիմֆոջազ նվագախմբի համար)
  • «Մի անգամ» (2008, բիգ բենդի համար)
  • «Հիշողություն» (Զիկարոն) (2008, դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Փոքրիկ բալերինան» (2009, սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Լավ տրամադրությամբ» (2007, բիգ բենդի համար)
  • «Արարում» (2005, դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Լուսնային վալս» (2004, դաշնամուրի, վիբրաֆոնի և լարային նվագախմբի համար)
  • «Երևանյան Սամբա» (2006, բիգ բենդի համար)
  • «Աշնանային տերևներ» (2009, դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)
  • «Հաճելի մոլորություն» (2009, դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար)

Կամերային-գործիքային ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Օրորոցային» (2010, կլառնետի, կիթառի, ֆլեյտայի և լարային կվարտետի համար, բասի և ալտի վոկալով)
  • «Մեղեդի» (Նիգուն) (2010, թավջութակի կամ կլառնետի և կամերային լարային նվագախմբի համար)
  • «Ամի» հրեական ռապսոդիա (2012, ջութակի և կամերային նվագախմբի համար, թավջութակի և կամերային նվագախմբի համար, ջութակի եռյակի, թավջութակի և դաշնամուրի համար, ջութակի դուստի և դաշնամուրի համար)
  • «Գարնանային անձրև» (2007, կամերային լարային նվագախմբի համար)

Ստեղծագործություններ դաշնամուրի համար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դաշնամուրային պիեսներ «in C» (2009-2011)

  • «Արարում»
  • «Արդյունք» (Էքսոդուս)
  • «Թագուհի Էսթերի պարը»
  • «ՄԱԿԱԲԻ»
  • «Ունայնություն ունայնությամբ»
  • «Իմ ժողովուրդը» (Ամի)
  • «Յակովաի շուշանը» (Շոշանաթ Յաակով)
  • «Փոքրիկ բալերինան»
  • «Լուսնային վալս»
  • «Ծագում» (Ալիա)
  • «Ծեր երգեհոնահար»
  • «Աշնանային տերևներ»
  • «Հիշողություն» (Զիկարոն)
  • «Հաճելի մոլորություն»
  • «Երևանյան սամբա»

Ստեղծագործություններ երգչախմբի համար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

(2013-2017)

  • «Ծագում» (Ալիա)
  • «Արդյունք» (Էքսոդուս)
  • «Ծիծաղելի պատմություն» (Մայսե)
  • «Օրորոցային»
  • «Ունայնություն ունայնությանց»
  • «Մանկության մեղեդի»
  • «Լուսնային վալս»
  • «Ծեր երգեհոնահար»
  • «Գարնանային անձրև»
  • «Լավ տրամադրությամբ»
  • «Երեկոն ափին»
  • «Մի անգամ...»
  • «Աշնանային տերևներ»
  • «Լեխաիմ»

Սկավառակագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

CD

  • 2003 – «Exodus»[9] («Narek.com», ԱՄՆ) – կատարվում Հայաստանի ազգային ռադիոյի և հեռուստատեսության սիմֆոնիկ-ջազ նվագախմբի կողմից,
  • 2008 – «Khalom» («C Digital Print», Հայաստան) – կատարվում Հայաստանի ազգային ռադիոյի և հեռուստատեսության սիմֆոնիկ-ջազ նվագախմբի կողմից,
  • 2011 – «Piano Pieces „in C“» («C Digital Print», Հայաստան) – կատարվում է Անահիտ Ներսիսյանի կողմից,
  • 2013 – «Piano Pieces „in C“» («CDBRAND», Ռուսաստան) – կատարվում է Հայկ Մելիքյանի կողմից[26].
  • 2013 – «Orchestral Pieces» («CDBRAND», Ռուսաստան) – 2 set CD «Exodus» & «Khalom» – կատարվել է Հայաստանի ազգային ռադիոյի և հեռուստատեսության սիմֆոնիկ-ջազ նվագախմբի կողմից։

DVD

  • 2006 – DVD «Willy Weiner and the best soloists of Armenia» («ROFF Technologies», Ռուսաստան), Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնում կայացած և Վիլյամ Վայների 50-ամյակին նվիրված համերգի ձայնագրությունը – կատարվում Հայաստանի ազգային ռադիոյի և հեռուստատեսության սիմֆոնիկ-ջազ նվագախմբի կողմից,
  • 2007 – DVD «EXODUS by Willy Weiner» («C Digital Print», Հայաստան) – Նիկա Շեկի ֆիլը կոմպոզիտորի կյանքի ու ստեղծագործական գործունեության մասին,
  • 2007 – DVD «ANGEL ON THE ROOFS» («Kavingrig», Հայաստան) – Կարեն Գրիգորյանի ֆիլմը՝ նվիրված Մարկ Շագալի ծննդյան 120-ամյակին, ողջ երաժշտության հեղինակը Վիլյամ Վայներն է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 «Вилли Вайнер» (ռուսերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-12-24-ին։ Վերցված է 2013-12-25 
  2. 2,0 2,1 2,2 «Вилли Вайнер, заслуженный деятель искусств Республики Армения, композитор» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2013-12-25 
  3. 3,0 3,1 3,2 «Еврейский композитор - заслуженный деятель искусств Армении» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2013-12-26 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 «William Weiner» (անգլերեն)։ Վերցված է 2013-12-25 
  5. 5,0 5,1 «В стране многоцветного туфа» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2013-12-26 
  6. «Комитас. Патараг для мужского хора» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2013-12-26 
  7. 7,0 7,1 «Jewish composer stands tall in Armenia» (անգլերեն)։ Վերցված է 2013-12-27 
  8. 8,0 8,1 Мария Киракосова։ «Паспорт его музыки»։ Վերցված է 2013-12-26 
  9. 9,0 9,1 «Willy Weiner – «EXODUS»» (անգլերեն)։ Վերցված է 2013-12-26 
  10. «Willy Weiner» (անգլերեն)։ Վերցված է 2013-12-26 
  11. «Мелодии, которые всегда в душе» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2013-12-26  (չաշխատող հղում)
  12. 12,0 12,1 12,2 «К юбилею еврейской общины»։ Агентство еврейских новостей։ 14.12.2001։ Վերցված է 2013-12-26 (չաշխատող հղում)
  13. «Одна судьба – две радости, две боли» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2013-12-26 
  14. «Еврейский маэстро в Москве» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2013-12-26  (չաշխատող հղում)
  15. «Композитор Вилли Вайнер» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2013-12-26 
  16. «Музыка маэстро Вилли Вайнера в Израиле» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2013-12-26  (չաշխատող հղում)
  17. «Еврейский маэстро Вилли Вайнер в Германии» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2013-12-26  (չաշխատող հղում)
  18. «КОНЦЕРТ В КЕЛЬНЕ»։ Голос Армении։ 09.05.2013։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-12-24-ին։ Վերցված է 2013-12-26 
  19. «В Ереване состоится презентация сборника произведений композитора Вилли Вайнера» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2013-12-27 
  20. «Пьесы для фортепиано in C Вильям Вайнер» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2013-12-27 
  21. «Piano Pieces “in C” Collection by composer Willy Weiner» (անգլերեն)։ Վերցված է 2013-12-27 
  22. «Презентация сборника Вилли Вайнера «Фортепианные пьесы “in C”»» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2013-12-26 
  23. «Willy Weiner - Recital» (անգլերեն)։ Վերցված է 2013-12-27 
  24. «Musik aus Armenien» (գերմաներեն)։ Վերցված է 2013-12-27 
  25. 25,0 25,1 «О КОМПОЗИТОРЕ ВИЛЛИ ВАЙНЕРЕ» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2013-12-27 
  26. «WILLY WEINER: Piano Pieces in C, 2013, piano» (անգլերեն)։ Վերցված է 2013-12-27 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]