Վահե Հայկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վահե Հայկ
Վահե Մկրտչի Տինճյան

Vahe Hayk.jpg
Ծնվել է1896
ԾննդավայրOttoman flag.svg Խարբերդ, Օսմանյան Թուրքիա
Մահացել էՀունիսի 18, 1983
Մահվան վայրԱմերիկայի Միացյալ Նահանգներ Ֆրեզնո, Կալիֆորնիա, ԱՄՆ
ԱզգությունՀայաստան Հայ
ԿրթությունԵփրատ քոլեջ և Բոստոնի համալսարան
Ազդվել էՄիքայել Նալբանդյան
Երկեր«Հայրենի ծխան»
«Հուշարձան
Եոզկատ ցիներու»
«Ֆրեզնոյի հայ գաղութը»
«Խարբերդ և անոր
ոսկեղեն դաշտը»[1]
Մասնագիտությունգրող, խմբագիր, գրականագետ և պատմաբան
ԱշխատանքԳրող, խմբագիր
ԱշխատավայրՆոր օր
Քաղաքական կուսակցությունՌամկավար ազատական կուսակցություն

Վահե Հայկ (իրական անուն-ազգանուն՝ Վահե Մկրտչի Տինճյան, 1896, Խարբերդ, Արևմտյան Հայաստան - 1983, Ֆրեզնո, Կալիֆորնիա, ԱՄՆ), արևմտահայ գրող, խմբագիր, բանասեր և պատմաբան, Ռամկավար ազատական կուսակցության գործիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1896 թվականին Խարբերդում։ Տեղի ծխական դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել և ավարտել է Խարբերդի Եփրատ քոլեջը։ 1915 թվականին մեկնել է Կոստանդնուպոլիս։ Գրական ասպարեզում սկսել է հանդես գալ Առաջին աշխարհամարտից հետո։ 1922 թվականին, պոլսահայ մամուլում որոշ ժամանակ աշխատելուց հետո, մեկնել է Հունաստան, այնուհետև՝ Միացյալ Նահանգներ։ Մասնակցել է իրավաբանության, քաղաքատնտեսության և գրականության դասընթացների Բոստոնի համալսարանում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխատանքի է անցել ապահովագրական մի ընկերությունում։ Կյանքի հետագա տարիներին հաստատվում է Կալիֆորնիայում։ 1922-1925 թվականներին աշխատել է որպես «Նոր օր» պարբերականի գլխավոր խմբագիր[1]։ Աշխատակցել է սփյուռքահայ մամուլին, տպագրելով պատմվածքներ, նորավեպեր, որոնք հետագայում լույս է ընծայել «Հայրենի ծխան» ընդհանուր խորագիրը կրող հինգ ժողովածուներով (1930-1970)։ Ստեղծել է կորուսյալ հայրենիքի պատկերը, ցույց տվել օտար միջավայրի ուծացնող, ապաբարոյականացնող ազդեցությունը տարագիր հայերի հոգեբանության վրա, նրանց պայքարը ազգային նկարագրի պահպանման համար։ Պատրաստել է Վարդանանց պատերազմի 1500-ամյակին նվիրված հատոր («Հազար հինգ հարիւր ամեակ Վարդանանց պատերազմին. 451-1951», 1952, )։ 1972 թ. Բեյրութում տպագրել է «Լուսավոր դեմքեր մեր օրերուն վրա» ժողովածուն, որը պարունակում է դիմանկարներ հայ մի շարք գրողների ու արվեստագետների մասին։ Հայկի ամենածավալուն աշխատությունն է «Խարբերդ եւ անոր ոսկեղէն դաշտը. յուշամատեան պատմական, մշակութային եւ ազգագրական» (1959) հատորը, բաղկացած 1500 մեծադիր և պատկերազարդ էջերից, որտեղ տասնյակ մարդկանց աշխատակցությամբ ներկայացված է Խարբերդի և նրա շրջակա հայաբնակ գյուղերի պատմությունը, տեղագրությունը, ազգագրությունը, մտավոր կյանքը։ Գրել է նաև «Յուշարձան Եոզկատցիներու», «Պատմութիւն Ֆրեզնոյի հայ գաղութին», «Հայաստանի մանկական աշխարհը եւ անոր մանկական գրականութիւնը» (1974) և այլ գործեր։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հայրենի ծխան, հատ. Ա. Արձակներ, Հէքիաթներ, Պատմուածքներ, Ֆրէզնօ, 1930, 128 էջ:
  • Հայրենի ծխան, հատ. Բ. Պատմուածքներ եւ պատկերներ, Նիւ Եորք, 1941, 176 էջ:
  • Հայրենի ծխան, հատ. Գ. Պատմուածքներ եւ պատկերներ, Պոսթըն, 1946, 256 էջ:
  • Հազար հինգ հարիւր ամեակ Վարդանանց պատերազմին (451–1951), Ֆրէզնօ, 1952, 116 էջ:
  • Հայրենի ծխան, հատ. Դ. Պատմուածքներ եւ պատկերներ, Նիւ Եորք, 1954, 244 էջ:
  • Յուշարձան եօզղատցիներու, Ֆրէզնօ, 1955, 448 էջ:
  • Խարբերդ եւ անոր ոսկեղէն դաշտը (յուշամատեան ազգային, պատմական, մշակութային եւ ազգագրական), Նիւ Եորք, 1959, 1500 էջ:
  • Հայրենի ծխան (պատմվածքներ), Երևան, 1960, 340 էջ:
  • Հայրենի ծխան, հատ. Ե. Պատմուածքներ եւ պատկերներ, Պէյրութ, 1970, 244 էջ:
  • Լուսաւոր դէմքեր մեր օրերուն վրայ (տպաւորութիւններ, ուսումնասիրութիւններ եւ անձնական հանդիպումներ), Պէյրութ, 1972, 388 էջ:
  • Հայաստանի մանկական աշխարհը եւ անոր գրականութիւնը, Ֆրէզնօ, 1974, 184 էջ:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ավագյան Հ., Վահե Հայկը և իր «Հայրենի ծխան»-ը։ Առաջաբան. Վ. Հայկ, «Հայրենի ծխան», հ. 4, Բոստոն, 1954։
  • Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 11, Երևան, 1985, էջ 246:
  • Ով ով է (Հայեր: Կենսագրական հանրագիտարան), հատ. 2, Երևան, 2007, էջ 518:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է «Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png